Cách các nhà khoa học phân tích khí quyển ngoại hành tinh

Nhờ phân tích ánh sáng và các dấu vết hấp thụ, nhà khoa học có thể nhận diện thành phần khí quyển, nhiệt độ và điều kiện trên những ngoại hành tinh xa xôi.

Khí quyển ngoại hành tinh là một trong những đối tượng nghiên cứu hấp dẫn nhất của thiên văn học hiện đại. Dù không thể trực tiếp đến những thế giới cách chúng ta hàng chục, thậm chí hàng nghìn năm ánh sáng, các nhà khoa học vẫn có thể phân tích thành phần khí quyển của chúng thông qua ánh sáng. Những dữ liệu này giúp xác định nhiệt độ, cấu trúc khí quyển, điều kiện vật lý và cả những dấu hiệu tiềm năng liên quan đến sự sống.

Phương pháp phổ biến nhất là quang phổ truyền qua (transmission spectroscopy). Khi một ngoại hành tinh đi ngang phía trước ngôi sao chủ, một phần ánh sáng từ ngôi sao xuyên qua lớp khí quyển của hành tinh trước khi đến kính thiên văn. Các phân tử khí khác nhau hấp thụ ánh sáng ở những bước sóng đặc trưng, tạo ra những dấu vết riêng trong quang phổ. Bằng cách phân tích các dấu vết này, nhà khoa học có thể nhận diện những chất như hơi nước, methane, carbon dioxide hay sodium.

Mô phỏng ánh sáng sao đi xuyên qua khí quyển ngoại hành tinh và để lại dấu vết hấp thụ đặc trưng. Ảnh: NASA
Một kỹ thuật khác là quang phổ nhật thực (eclipse spectroscopy). Các nhà khoa học so sánh ánh sáng thu được khi hành tinh nằm cạnh ngôi sao với thời điểm nó bị ngôi sao che khuất. Sự khác biệt giúp tách ánh sáng phát ra từ hành tinh, qua đó nghiên cứu nhiệt độ và thành phần khí quyển. Ngoài ra, phương pháp chụp ảnh trực tiếp cũng cho phép thu thập ánh sáng từ một số ngoại hành tinh, đặc biệt là những hành tinh khí khổng lồ còn nóng và nằm cách xa sao chủ.

Những kính thiên văn như James Webb đang mở rộng đáng kể khả năng nghiên cứu này nhờ các thiết bị quang phổ hồng ngoại nhạy bén. Tuy nhiên, việc phát hiện một phân tử như nước, methane hay oxy không đồng nghĩa đã tìm thấy sự sống. Các chất này có thể hình thành thông qua nhiều quá trình địa chất và hóa học không liên quan đến sinh vật.

Bằng cách đọc những dấu vết vô cùng nhỏ trong ánh sáng, con người đang từng bước khám phá thành phần và điều kiện của những thế giới chưa từng đặt chân tới. Biết đâu, một ngày nào đó, chính phương pháp này sẽ giúp chúng ta tìm được một hành tinh có khí quyển mang những dấu hiệu đáng tin cậy của sự sống ngoài Trái Đất.

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước

Giới khoa học tìm kiếm sự sống ngoài hành tinh bằng cách nào?

Không cần nhìn thấy sinh vật, các nhà khoa học có thể tìm dấu hiệu sự sống qua thành phần khí quyển và những tín hiệu bất thường từ không gian.

Không giống những kính thiên văn thông thường chỉ tập trung quan sát các thiên thể, một số đài quan sát hiện đại được thiết kế để tìm kiếm những dấu hiệu có thể liên quan đến sự sống ngoài Trái Đất. Mục tiêu không nhất thiết là nhìn thấy sinh vật trên một hành tinh xa xôi, mà là phát hiện những dấu vết hóa học, vật lý hoặc tín hiệu bất thường có thể tiết lộ sự tồn tại của sự sống.

Một trong những phương pháp quan trọng là phân tích khí quyển của các ngoại hành tinh. Khi một hành tinh đi ngang phía trước ngôi sao chủ, một phần ánh sáng sao xuyên qua khí quyển của nó. Các phân tử khí hấp thụ những bước sóng nhất định, tạo ra dấu vân tay quang phổ. Nhờ đó, giới khoa học có thể tìm kiếm các hợp chất như hơi nước, carbon dioxide, methane và ozone. Sự hiện diện đồng thời của một số chất khí trong những điều kiện thích hợp có thể gợi ý hoạt động sinh học, dù chưa đủ để khẳng định có sự sống.

NASA tìm phương án nâng quỹ đạo, cứu kính thiên văn Hubble

Hubble có thể rơi trở lại khí quyển vào năm 2033–2034. NASA kêu gọi doanh nghiệp đề xuất tàu vũ trụ giúp nâng quỹ đạo, bảo dưỡng hoặc đưa kính trở về an toàn.

Hubble được phóng lên quỹ đạo ngày 24/4/1990, trở thành một trong những đài quan sát thiên văn quan trọng nhất từng được con người chế tạo. Khác với kính thiên văn đặt trên mặt đất, Hubble quan sát vũ trụ từ ngoài phần lớn ảnh hưởng của khí quyển, giúp thu được những hình ảnh rõ nét ở nhiều bước sóng ánh sáng.

1000037440.jpg
Kính thiên văn không gian Hubble của NASA đã giúp con người khám phá hàng loạt kiến thức vũ trụ quan trọng trong suốt hơn 35 năm vận hành.

Sao băng đặc biệt sáng xuất hiện ở miền Bắc tối 1/11

Hiện tượng xuất hiện vào khoảng 18h15 tối 1/11 được nhận định là “quả cầu lửa”, hình thành khi thiên thạch đi vào khí quyển Trái Đất với tốc độ cao.

Khoảng 18h15 ngày 1/11, nhiều người dân tại miền Bắc bất ngờ ghi nhận một vệt sáng trắng xanh xuất hiện trên bầu trời. Hình ảnh từ camera hành trình trên cao tốc Hà Nội - Hải Phòng cho thấy một điểm sáng trắng nổi bật, kéo theo vệt sáng xanh dài theo hướng chéo.

Video: Tổng hợp