Bí mật văn thư gửi xuống âm phủ trong ngôi mộ cổ 2.000 năm tuổi

Một thẻ tre ghi thông tin người chết, tài sản và đoàn tùy tùng đã hé lộ quan niệm đặc biệt về thế giới bên kia của người Tây Hán ở Trung Quốc.

Năm 1975, trong quá trình xây dựng trạm radar tại núi Phượng Hoàng, thành phố Kinh Châu, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc, các nhà khảo cổ đã tiến hành khai quật một khu mộ cổ có niên đại từ thời Tây Hán. Trong số những ngôi mộ được phát hiện, mộ số 168 trở thành phát hiện đặc biệt quan trọng khi bên trong chứa một thi thể nam giới còn được bảo tồn đáng kinh ngạc sau hơn hai thiên niên kỷ.

Khu vực núi Phượng Hoàng vốn nằm gần cố đô Dĩnh của nước Sở thời Xuân Thu – Chiến Quốc. Đây từng là nơi tập trung nhiều cư dân và tầng lớp quý tộc, vì vậy khu vực này có mật độ di tích mộ táng khá dày. Trước khi công trình quân sự được triển khai, cơ quan quản lý di tích đã yêu cầu khảo sát và khai quật khảo cổ nhằm bảo vệ các di vật nằm dưới lòng đất.

Mộ số 168 được xác định là một ngôi mộ thời Tây Hán, có cấu trúc gồm đường xuống mộ, hố huyệt và khu vực đặt quan quách. Phần quan quách nằm sâu khoảng 8 m dưới mặt đất. Bên trong, hệ thống quách gỗ được chia thành ba khu vực chính gồm gian đầu, gian bên và gian đặt quan tài. Cách bố trí này mô phỏng không gian sinh hoạt của người đã khuất, đồng thời dành chỗ cho nhiều đồ tùy táng.

Khi mở phần nắp quách bên ngoài, các nhà khảo cổ bất ngờ phát hiện nước tích tụ bên trong. Dù môi trường ngập nước khiến việc khai quật trở nên phức tạp, nhóm nghiên cứu vẫn thu hồi được hơn 500 hiện vật. Trong đó có nhiều đồ sơn mài tinh xảo, vật dụng sinh hoạt, mô hình xe ngựa, thuyền và các đồ tùy táng bằng gỗ, tre, gốm, đồng cùng ngọc đá.

anh-chup-man-hinh-2026-11-3011.png
Lối vào khu trưng bày Mộ Hán số 168 tại Bảo tàng Kinh Châu. Ảnh: China Internet Information Center (Trung tâm Thông tin Internet Trung Quốc).

Điều khiến giới chuyên môn đặc biệt chú ý xuất hiện khi quan tài được mở. Thi thể bên trong là một người đàn ông, da có màu đỏ sẫm, nhiều mô mềm vẫn giữ được độ đàn hồi và các khớp còn tương đối linh hoạt. Những đặc điểm này rất hiếm gặp đối với một thi thể đã nằm dưới lòng đất hơn 2.000 năm.

Các chuyên gia y học tham gia kiểm tra xác định người chết là nam giới, cao khoảng 1,68 m, nặng khoảng 52 kg. Nhiều bộ phận cơ thể vẫn được bảo tồn tốt, bao gồm răng, xương và một số cơ quan nội tạng. Phát hiện này cung cấp tư liệu quý cho nghiên cứu khảo cổ học, nhân chủng học và y học cổ đại.

Một chi tiết quan trọng khác là con dấu bằng ngọc màu trắng đục được tìm thấy trong miệng thi thể. Trên mặt dấu có khắc chữ triện "Toại". Ban đầu, giới nghiên cứu đặt câu hỏi liệu đây có phải tên của người đã khuất hay không. Câu trả lời dần được hé lộ khi một thẻ tre có nội dung đặc biệt được tìm thấy trong mộ.

Thẻ tre gồm 67 chữ, ghi lại thông tin về một người tên Toại, thuộc tầng lớp có tước hiệu Ngũ Đại phu, quê ở khu vực Thị Dương, huyện Giang Lăng. Nội dung văn bản cho biết quan huyện Giang Lăng gửi thông báo đến một viên quan dưới âm phủ, trình bày rằng người tên Toại đã qua đời và mang theo 28 nam nô, 18 nữ tỳ, hai xe nhẹ cùng một xe bò.

Văn bản này được giới nghiên cứu gọi là “cáo địa thư”, tức văn thư thông báo gửi đến thế giới bên kia. Đây không đơn thuần là một bức thư thông thường mà phản ánh quan niệm của người xưa về việc người chết tiếp tục sinh hoạt và chịu sự quản lý của một hệ thống quan chức ở cõi âm. Người sống sử dụng hình thức văn bản hành chính quen thuộc để thông báo về thân phận, tài sản và những người đi theo người đã khuất.

Đặc biệt, dòng ghi niên đại trên thẻ tre giúp xác định thời điểm an táng là tháng 5 năm thứ 13 dưới triều Hán Văn Đế, tương ứng năm 167 trước Công nguyên. Nhờ đó, danh tính và niên đại của chủ nhân ngôi mộ được làm sáng tỏ hơn. Tước Ngũ Đại phu cũng cho thấy chủ nhân ngôi mộ thuộc tầng lớp có địa vị nhất định trong xã hội đương thời, dù nghề nghiệp chi tiết cụ thể của ông vẫn chưa thể khẳng định chắc chắn.

Trong khu vực quách, các nhà khảo cổ tìm thấy nhiều nhóm hiện vật liên quan đến ăn uống, trang phục, sinh hoạt, công việc và nghi lễ. Đáng chú ý là sự xuất hiện của đồ sơn mài, đồ gốm, vật dụng bằng đồng, tre và gỗ. Những hiện vật này không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn phản ánh trình độ chế tác thủ công của cư dân vùng Kinh Sở thời kỳ đầu nhà Hán.

Nhóm đồ ăn uống khá phong phú, gồm khay, hộp đựng thức ăn, chén uống rượu, bình chứa và các dụng cụ phục vụ bữa ăn. Một số đồ sơn mài được chế tác thành bộ, có kích thước khác nhau để đựng hoặc phân chia thực phẩm. Các nhà nghiên cứu còn phát hiện xương bò, xương gà và hạt kê trong những vật chứa bằng tre. Một số ống tre có chữ ghi tên các loại gia vị như muối, giấm và nước sốt thịt. Điều đó cho thấy người xưa không chỉ đưa đồ dùng xuống mộ mà còn chuẩn bị cả thực phẩm và gia vị, nhằm duy trì hình ảnh một cuộc sống tương tự khi còn sống.

Trang phục và đồ trang sức cũng cung cấp nhiều thông tin về chủ nhân ngôi mộ. Trong quan tài có quần áo, giày và tất bằng vải gai; ngoài ra còn tìm thấy những mảnh vải lụa và gấm. Các phụ kiện như móc thắt lưng và ngọc bích cho thấy người chết được chuẩn bị trang phục tương đối đầy đủ. Sự kết hợp giữa vải gai và lụa cũng phản ánh việc sử dụng nhiều loại chất liệu dệt trong xã hội Tây Hán.

Một nhóm hiện vật khác liên quan đến công việc và sinh hoạt cá nhân gồm nghiên mực, bút, mực, hộp đựng bút, dao nhỏ, thẻ gỗ trống, dụng cụ tính toán, cân và quả cân. Đặc biệt, trong một hộp tre còn có 101 đồng tiền bán lạng. Những vật dụng này gợi ý chủ nhân ngôi mộ có khả năng tiếp xúc với hoạt động ghi chép, tính toán hoặc quản lý tài sản. Tuy nhiên, chỉ dựa vào đồ tùy táng chưa thể xác định chính xác nghề nghiệp của ông.

Một trong những nhóm hiện vật đáng chú ý nhất là các hình nhân gỗ và mô hình phương tiện. Theo tư liệu do Bảo tàng Kinh Châu giới thiệu, thẻ tre trong mộ ghi người tên Toại mang theo 28 nam nô và 18 nữ tỳ, tổng cộng 46 người. Đáng chú ý, số lượng này tương ứng với 46 hình nhân gỗ được tìm thấy trong khu vực quách.

Các hình nhân được chạm khắc từ gỗ nguyên khối, thể hiện nhiều tư thế và vai trò khác nhau. Có tượng nữ hầu đứng khoanh tay, tượng nữ cầm đồ vật, tượng nam mang kiếm, người cầm nông cụ, người cưỡi ngựa và người điều khiển xe. Một số hình nhân còn được bố trí cùng mô hình xe ngựa, xe bò và thuyền.

Xem video: Loài sứa nước ngọt ngủ quên dưới đáy hồ, thực dậy là cả một kỳ quan hiếm gặp

Hơn 30.000 cổ vật hé lộ bí mật kho báu dưới sông Mân Giang

Cuộc khai quật tại Giang Khẩu, Tứ Xuyên (Trung Quốc), tìm thấy hàng chục nghìn hiện vật quý, cung cấp bằng chứng về biến cố quân sự cuối thời Minh.

Truyền thuyết kho báu hàng trăm năm

“Rồng đá đối hổ đá, vàng bạc hàng vạn lạng, ai nhìn thấu bí mật, mua được cả phủ Thành Đô”. Câu dân ca lưu truyền tại huyện Bành Sơn, tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc, từ lâu đã khơi gợi trí tò mò về kho báu được cho là chôn giấu dưới lòng sông Mân Giang.

Bốn lăng mộ bí ẩn của Trung Quốc vẫn chờ lời giải

Từ địa cung chưa khai quật của Tần Thủy Hoàng đến mộ Thành Cát Tư Hãn chưa rõ tung tích, bốn lăng mộ hé lộ những bí ẩn khảo cổ và truyền thuyết lâu đời.

Lăng Tần Thủy Hoàng: Bí mật chưa thể khai quật

Lăng mộ Tần Thủy Hoàng nằm dưới chân núi Ly Sơn, thành phố Tây An, tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc là một trong những công trình mai táng nổi tiếng nhất Trung Quốc.

Di chỉ 6.200 năm tuổi có thể là xưởng chế tác đá của người tiền sử

Gần 10.000 sản phẩm đá được tìm thấy tại Liên Hoa Bá, Tứ Xuyên, Trung Quốc gợi mở giả thuyết nơi đây từng là điểm chế tác công cụ của cư dân cổ đại.

Tại thành phố Mi Sơn, tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc, các nhà khảo cổ tập trung nghiên cứu một di chỉ có niên đại khoảng 6.200 năm, được ví như “ốc đảo cô độc” giữa đồng bằng Thành Đô. Mang tên Liên Hoa Bá, địa điểm này chứa gần 10.000 hiện vật đá nhỏ, cung cấp bằng chứng quan trọng về hoạt động chế tác công cụ và sự di chuyển của những cộng đồng người tiền sử.

Di chỉ được phát hiện năm 2021 trong quá trình khảo sát các địa điểm tiền sử tại khu vực Mi Sơn và Lạc Sơn. Sau nhiều đợt khai quật, giới nghiên cứu nhận định đây có thể là một địa điểm chuyên chế tác công cụ đá, nằm bên ngoài khu cư trú hoặc khu cắm trại trung tâm của người cổ đại. Năm 2026, Liên Hoa Bá được đưa vào danh sách di tích văn hóa cấp tỉnh lần thứ 10 của Tứ Xuyên, khẳng định giá trị lịch sử và khảo cổ đặc biệt.