Khoa học lý giải sắc màu rực rỡ của rừng mùa thu

Sắc vàng, cam vốn ẩn trong lá, còn màu đỏ được cây tạo ra khi điều kiện phù hợp. Quá trình đổi màu cũng giúp cây thu hồi dưỡng chất trước khi lá rụng.

Hiện tượng lá cây đổi màu vào mùa thu là một trong những màn trình diễn kỳ thú nhất của thiên nhiên. Ở những vùng khí hậu ôn đới, khi ngày ngắn lại và nhiệt độ giảm xuống, nhiều loài cây rụng lá bắt đầu thay đổi màu sắc trước khi bước vào mùa đông. Sự biến đổi này không đơn thuần là phản ứng trước cái lạnh mà còn liên quan đến quá trình sinh hóa bên trong lá cây.

Trong mùa xuân và mùa hè, lá cây có màu xanh chủ yếu nhờ chlorophyll (diệp lục), sắc tố giúp hấp thụ ánh sáng để quang hợp. Khi mùa thu đến, thời gian chiếu sáng giảm và nhiệt độ xuống thấp, cây bắt đầu hạn chế sản xuất diệp lục, đồng thời phân giải lượng diệp lục đang có để thu hồi các chất dinh dưỡng quan trọng. Khi màu xanh dần biến mất, những sắc tố vốn tồn tại trong lá nhưng bị che khuất bắt đầu lộ diện.

Màu vàng và cam chủ yếu đến từ carotenoid và xanthophyll, những sắc tố vốn đã tồn tại trong lá suốt mùa sinh trưởng. Trong khi đó, màu đỏ và tím lại được tạo ra theo cách khác: cây tổng hợp thêm sắc tố anthocyanin vào mùa thu. Quá trình này thường diễn ra mạnh khi ban ngày có nhiều nắng, ban đêm se lạnh và lượng đường tích tụ trong lá tăng lên. Riêng màu nâu thường liên quan đến tannin và các sản phẩm phân hủy của sắc tố thực vật.

Rừng cây lá rộng chuyển sang sắc vàng, cam và đỏ rực rỡ khi mùa thu đến. Ảnh: koa.com

Sự thay đổi màu sắc còn là một phần trong quá trình chuẩn bị cho mùa đông. Trước khi lá rụng, cây thu hồi nitrogen, phosphorus và nhiều chất dinh dưỡng khác để lưu trữ trong thân, cành và rễ, phục vụ quá trình sinh trưởng vào mùa xuân năm sau. Một lớp tế bào đặc biệt hình thành ở cuống lá, dần ngăn cản sự trao đổi chất giữa lá và cành, khiến chiếc lá cuối cùng tách khỏi cây.

Không phải mùa thu nào cũng có những tán lá rực rỡ như nhau. Những ngày nắng đẹp, đêm mát mẻ và độ ẩm thích hợp thường tạo điều kiện cho màu đỏ trở nên nổi bật. Ngược lại, hạn hán, mưa kéo dài, sương giá hoặc gió mạnh có thể khiến lá chuyển nâu và rụng sớm. Vì vậy, mỗi mùa thu lại mang đến một bức tranh màu sắc khác biệt.

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước

Khám phá loài động vật có thể nhịn ăn suốt nhiều năm

Nhiều loài động vật có khả năng nhịn ăn đáng kinh ngạc, từ cá phổi châu Phi sống nhiều năm không thức ăn đến chim cánh cụt nhịn ăn để ấp trứng.

Nhắc đến những động vật có khả năng nhịn ăn lâu ngày, nhiều người thường nghĩ đến cá sấu, rắn hay rùa. Tuy nhiên, một trong những nhà vô địch thực sự của khả năng sinh tồn này lại là một loài cá nước ngọt có ngoại hình khá kỳ lạ: cá phổi châu Phi (African lungfish).

Theo các tài liệu khoa học, một số loài cá phổi châu Phi có thể sống tới khoảng 4–5 năm mà không cần thức ăn trong điều kiện hạn hán khắc nghiệt. Đây là một trong những khoảng thời gian nhịn ăn dài nhất từng được ghi nhận ở động vật có xương sống. Đặc biệt, chúng không cần di chuyển hay tìm kiếm thức ăn trong suốt thời gian này.

Những sinh vật có tuổi thọ phi thường, thách thức quy luật lão hóa

Từ chuột chũi trụi lông đến cá mập Greenland, nhiều sinh vật có thể sống hàng trăm năm hoặc gần như không lão hóa trong điều kiện nhất định.

Một trong những ví dụ nổi tiếng nhất là chuột chũi trụi lông (naked mole-rat), loài gặm nhấm sống dưới lòng đất ở Đông Phi. Chúng có thể sống hơn 30 năm, lâu gấp nhiều lần những loài gặm nhấm có kích thước tương tự. Điều đáng chú ý là nguy cơ tử vong do lão hóa ở loài này tăng rất chậm theo tuổi tác. Chúng cũng duy trì khả năng sinh sản và nhiều chức năng sinh lý trong thời gian dài. Các nhà khoa học đang nghiên cứu cơ chế sửa chữa DNA, kiểm soát protein và khả năng chống ung thư đặc biệt của chúng.

Một sinh vật khác gây kinh ngạc là thủy tức (Hydra), động vật không xương sống nhỏ bé sống trong môi trường nước ngọt. Cơ thể thủy tức chứa nhiều tế bào gốc có khả năng liên tục phân chia và thay thế các tế bào già cỗi. Trong điều kiện phòng thí nghiệm thích hợp, một số loài thủy tức thể hiện tốc độ lão hóa gần như không đáng kể. Điều này không có nghĩa chúng bất tử, bởi chúng vẫn có thể chết vì bệnh tật, điều kiện môi trường bất lợi hoặc bị động vật khác ăn thịt.

Phát hiện dấu tích bạch tuộc khổng lồ dài hơn 10 m thời tiền sử

Nghiên cứu hóa thạch cho thấy đại dương hơn 80 triệu năm trước có thể từng là nơi sinh sống của những loài bạch tuộc có kích thước đáng kinh ngạc.

Trong số những sinh vật bí ẩn nhất của đại dương tiền sử có Tusoteuthis longa, một loài mực khổng lồ sống vào cuối kỷ Phấn Trắng, khoảng 80 triệu năm trước. Chúng từng sinh sống trong vùng biển nội địa bao phủ một phần Bắc Mỹ ngày nay. Với chiều dài ước tính khoảng 8–11 m tính cả xúc tu, Tusoteuthis có thể sánh với những loài mực khổng lồ hiện đại.

Điều thú vị là các nhà cổ sinh vật học không tìm thấy nguyên vẹn cơ thể chúng. Phần lớn bằng chứng chỉ là hóa thạch của gladius – cấu trúc nâng đỡ bên trong cơ thể mực, đôi khi được ví như bộ xương sống. Do phần lớn cơ thể mực được cấu tạo từ mô mềm nên rất khó hóa thạch. Từ những di tích ít ỏi này, giới khoa học phải tái dựng hình dáng và kích thước của sinh vật đã tuyệt chủng.