Giải mã di chỉ khảo cổ hé lộ nguồn gốc văn minh sông Ấn

Từ những hố nhà cổ đến đồ gốm, công cụ kim loại và nền móng kiến trúc, Bhirrana cung cấp manh mối về buổi đầu hình thành văn minh sông Ấn.

Nằm tại huyện Fatehabad, bang Haryana, miền Bắc Ấn Độ, Bhirrana là một trong những di chỉ khảo cổ quan trọng nhất giúp tìm hiểu nguồn gốc và quá trình hình thành văn minh sông Ấn (Indus Valley Civilization). Những cuộc khai quật do Cục Khảo cổ Ấn Độ tiến hành trong giai đoạn 2003–2006 đã phát hiện nhiều tầng cư trú, phản ánh sự phát triển liên tục của cộng đồng dân cư từ thời kỳ tiền Harappa đến giai đoạn Harappa trưởng thành.

Điểm đặc biệt của Bhirrana là những lớp di tích cổ nhất thuộc văn hóa đồ gốm Hakra, được cho là có niên đại rất sớm. Một số kết quả định tuổi bằng phương pháp carbon phóng xạ được các nhà nghiên cứu diễn giải là dấu hiệu cư trú từ khoảng thiên niên kỷ thứ 8–9 trước Công nguyên. Tuy nhiên, cách xác định niên đại này vẫn còn được giới khảo cổ thảo luận, không phải một kết luận đã được thống nhất rộng rãi.

Toàn cảnh khu khai quật di chỉ Bhirrana, cho thấy những nền móng kiến trúc cổ được phát hiện qua các tầng cư trú. Ảnh: qz.com

Các phát hiện tại đây cho thấy cư dân Bhirrana từng sinh sống trong những hố nhà hình tròn đào sâu xuống đất, sử dụng đồ gốm trang trí và biết chế tác công cụ kim loại. Ở những tầng văn hóa muộn hơn, các nhà khảo cổ tìm thấy nhà xây bằng gạch bùn, đường phố, tường thành và những công trình có nhiều phòng. Điều này phản ánh quá trình chuyển biến từ cộng đồng cư trú quy mô nhỏ sang một khu định cư có tổ chức hơn.

Đồ vật được khai quật cũng rất phong phú, bao gồm hạt chuỗi bằng đá bán quý, vòng tay bằng đồng, đất nung, vỏ sò, mũi tên, công cụ chế tác và những bức tượng động vật. Đáng chú ý, một mảnh gốm có hình người phụ nữ đang nhảy múa được khắc lên bề mặt, gợi nhớ đến tượng Cô gái nhảy múa nổi tiếng ở Mohenjo-daro.

Bhirrana nằm gần lòng sông Ghaggar-Hakra cổ, một hệ thống sông từng đóng vai trò quan trọng đối với các cộng đồng tiền Harappa. Những nghiên cứu về đồng vị oxy trong xương và răng động vật tại đây còn giúp các nhà khoa học tái dựng biến đổi khí hậu, đặc biệt là sự suy yếu dần của gió mùa qua nhiều thiên niên kỷ.

Dù niên đại chính xác vẫn còn tranh luận, Bhirrana đã cung cấp những manh mối quý giá về quá trình hình thành một trong những nền văn minh đô thị cổ đại lớn nhất thế giới.

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước.

Khám phá những hang động biển kỳ ảo ẩn sâu dưới lòng đại dương

Từ ánh xanh huyền ảo ở Croatia đến những đường hầm ngập nước tại Sardinia, các hang động biển mê hoặc bởi vẻ đẹp và hệ sinh thái độc đáo, nhưng cũng đầy hiểm nguy.

Khác với những hang động trên đất liền, hang động dưới biển được hình thành và biến đổi bởi nhiều quá trình địa chất phức tạp, từ sự hòa tan đá vôi, hoạt động núi lửa đến biến động mực nước biển. Một số nằm hoàn toàn dưới mặt nước, số khác có lối vào ngay trên bờ nhưng những khoang bên trong lại ngập nước. Không ít địa điểm sở hữu những đường hầm kéo dài hàng trăm mét, đòi hỏi thợ lặn chuyên nghiệp mới có thể khám phá.

Tại Croatia, hang động Modra špilja (Blue Cave) trên đảo Biševo nổi tiếng với ánh sáng xanh kỳ ảo. Ánh nắng xuyên qua một khe mở dưới mặt nước, phản chiếu lên nền đá vôi rồi lan tỏa khắp khoang hang. Khi điều kiện ánh sáng thuận lợi, nước biển và các bức tường đá dường như phát sáng màu xanh bạc. Đây là một ví dụ tuyệt đẹp về cách ánh sáng tự nhiên biến đổi cảnh quan dưới lòng biển.

Tháng 10 nóng kỷ lục, năm 2026 có thể vượt 1,5°C

Theo Cơ quan Biến đổi khí hậu Copernicus (C3S), nhiệt độ trung bình toàn cầu trong tháng 10 đạt 15,35°C, cao hơn 0,9°C so với mức trung bình giai đoạn 1991–2020 và cao hơn 1,75°C so với thời kỳ tiền công nghiệp 1850–1900.

Đây là tháng 10 nóng nhất kể từ khi dữ liệu quan trắc được ghi nhận. Tháng 10 cũng là tháng thứ ba liên tiếp nhiệt độ toàn cầu vượt ngưỡng 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp, sau tháng 8 và tháng 9.

wl3yjidrnibcorrwsmjz1gulhm-pmroj0mdcyacrniumlmpof0n4roakvm4snmxpoanlklbogvf1un4lhem0l8wom22spnwn4iocwngjytx5lcvpuchs6to1oo7d4rnrem1ou3ll6sjzgjmyc2gaymr-mxhwy3kx59nj8muz7t0fd0bezl5amerb3xagtndu.jpg
Biểu đồ nhiệt tháng 10 ghi nhận qua các năm.

Khám phá những hố sụt khổng lồ kỳ bí trên thế giới

Từ những vực sâu giữa rừng nhiệt đới đến hố xanh dưới biển, các hố sụt khổng lồ hé lộ những bí mật địa chất và hệ sinh thái độc đáo.

Từ hố sụt ở Phong Nha – Kẻ Bàng đến loạt kỳ quan hố sụt nổi tiếng thế giới, câu chuyện của các hố sụt cho thấy chúng không chỉ là một hiện tượng địa chất đơn thuần mà là những cửa sổ mở ra lịch sử hình thành cảnh quan, sự vận động của nước và mối quan hệ mong manh giữa thiên nhiên với hoạt động của con người.

Hố sụt – khoảng trống khổng lồ do thiên nhiên tạo tác