Qua đời chỉ được bó bằng chiếu cỏ

Tại khu vực Trương Gia Độ, thành phố Lâm Hải, tỉnh Chiết Giang (Trung Quốc), một người dân trong lúc sửa sang khu vực chuồng lợn đã vô tình phát hiện một ngôi mộ cổ. Những gì xuất hiện bên dưới lớp đất nhanh chóng gây chú ý: hàng loạt đồ vàng, bạc và trang sức tinh xảo được tìm thấy trong mộ.

Sau khi cơ quan quản lý văn vật địa phương tiến hành thu hồi và kiểm kê, tổng cộng 107 hiện vật tùy táng được xác định. Trong số này có một mão vàng, 20 miếng bản đai bằng vàng, nhiều đồ trang sức bằng vàng, bạc, ngọc và đá quý, cùng một số đồ gốm, ngọc và một chiếc gương đồng thời Đường. Các chuyên gia thuộc tổ giám định ngọc khí của Cục Quản lý Văn vật Quốc gia Trung Quốc xác định 22 hiện vật là văn vật quốc gia hạng nhất.

Điều khiến phát hiện trở nên đặc biệt là chủ nhân ngôi mộ không phải một vị vua hay hoàng thân, mà là Vương Sĩ Kỳ, một quan lại nhà Minh nổi tiếng về sự thanh liêm và từng có công trong các cuộc chiến lịch sử.

Sự tương phản giữa cuộc đời nghèo khó của ông và số lượng lớn đồ quý được tìm thấy trong mộ đặt ra một câu hỏi: Vì sao một người lúc qua đời thậm chí không có đủ tiền mua một cỗ quan tài tử tế lại được chôn cùng hàng trăm hiện vật có giá trị?

Một vị quan nổi tiếng thanh liêm

Vương Sĩ Kỳ sống vào thời nhà Minh, xuất thân từ một gia đình quan lại có thế lực tại Lâm Hải. Ông từng đảm nhiệm nhiều chức vụ và có thời gian tham gia các công việc quân sự, ngoại giao, biên phòng.

Các tư liệu về ông nhấn mạnh rằng, Vương Sĩ Kỳ nổi tiếng vì không đặt lợi ích cá nhân lên trên chức trách. Ông được mô tả là người thường đem tiền lương giúp đỡ dân chúng và thuộc hạ, đến mức tài sản trong nhà không còn đáng kể.

Một ghi chép địa phương được các nguồn sau này dẫn lại mô tả tình cảnh lúc ông qua đời trong nhà gần như không còn tài sản đáng kể, việc đưa linh cữu về quê cũng hết sức đơn sơ. Một số tài liệu phổ biến cho biết, ông được quấn bằng chiếu cỏ để an táng vì gia đình không đủ điều kiện chuẩn bị một tang lễ tương xứng với địa vị.

Điều này tạo nên một nghịch lý lớn khi hậu thế mở ngôi mộ: người từng sống trong cảnh thanh bần lại có một khu mộ chứa nhiều đồ vàng bạc quý giá.

107 hiện vật và 22 bảo vật cấp quốc gia

Danh sách hiện vật được lưu lại cho thấy kho tùy táng của Vương Sĩ Kỳ khá phong phú. Trong đó có một chiếc kim quan dùng để búi tóc, 20 miếng bản đai bằng vàng, 33 món trang sức vàng như nhẫn và hoa tai, 29 món đồ trang sức kết hợp vàng với đá quý, ngọc và bạc, 20 món đồ bạc, một hộp sứ men xanh chứa các đồ ngọc nhỏ, một món hoa bạc, một mặt ngọc mã não hình rồng và một chiếc gương đồng thời Đường.

Trong số đó, những món đồ bằng vàng gây ấn tượng mạnh nhất. 20 miếng bản đai vàng cũng là một nhóm hiện vật đặc biệt. Chúng được chế tác theo từng bộ, tạo thành hệ thống trang trí cho đai lưng của chủ nhân. Hoa văn và kỹ thuật gia công cho thấy sự phát triển cao của nghề chế tác kim loại quý dưới thời Minh.

Theo hồ sơ được công bố, sau khi tiến hành giám định, 22 hiện vật được xếp vào nhóm văn vật quốc gia hạng nhất. Trong số đó có chiếc mão vàng và bộ 20 bản đai vàng, cùng một hiện vật vàng khác. Như vậy, con số 107 không đồng nghĩa với việc toàn bộ đều là đồ vàng. Đây là tổng số hiện vật tùy táng thuộc nhiều chất liệu khác nhau. Việc nhiều món trong số đó có giá trị đặc biệt về lịch sử và nghệ thuật mới là điểm đáng chú ý của phát hiện.

Vì sao mộ của một người nghèo lại có nhiều vàng?

Theo các chuyên gia khảo cổ, lời giải nằm ở một hình thức ban thưởng đặc biệt của triều đình nhà Minh gọi là ban tế và ban táng, tức triều đình cử người đến tế lễ và cấp kinh phí, lễ vật hoặc chế độ mai táng nhằm tưởng thưởng cho quan lại có công.

Các tư liệu về mộ Vương Sĩ Kỳ cho biết, sau khi ông qua đời, triều đình đã có những động thái ban thưởng và về sau mộ của ông được tu sửa với quy mô cao hơn nhiều so với tình trạng an táng ban đầu. Một nguồn nghiên cứu về chính ngôi mộ cho biết, trước đó có ghi chép về việc triều đình ban lệnh liên quan đến việc xây dựng, sau đó đến năm Thiên Khải thứ 5, tức là năm 1625, mộ được tiến hành tu sửa. Chi tiết này rất quan trọng để giải thích nghịch lý của ngôi mộ.

Những hiện vật quý được phát hiện không nhất thiết phản ánh tài sản mà Vương Sĩ Kỳ tích lũy khi còn sống. Phần lớn chúng được cho là liên quan đến quá trình triều đình tu sửa và ban thưởng sau khi ông ấy qua đời.

Nói cách khác, cần tách biệt hai giai đoạn: đám tang ban đầu diễn ra trong điều kiện khó khăn và việc tu sửa, ban thưởng về sau do triều đình thực hiện. Nếu không phân biệt hai giai đoạn này, người đời sau rất dễ hiểu lầm rằng một vị quan nổi tiếng thanh liêm đã bí mật sở hữu khối tài sản khổng lồ