Gurkha là tên gọi dành cho những người lính có nguồn gốc từ Nepal, nổi tiếng với truyền thống quân sự lâu đời và mối liên hệ đặc biệt với quân đội Anh. Lịch sử của họ bắt đầu được biết đến rộng rãi sau cuộc chiến tranh Anh – Nepal giai đoạn 1814–1816. Dù giành chiến thắng, Công ty Đông Ấn Anh rất ấn tượng trước khả năng chiến đấu của đối phương, đặc biệt là sự bền bỉ trong địa hình núi non hiểm trở. Sau Hiệp ước Sugauli năm 1816, người Nepal được phép tình nguyện gia nhập quân đội Anh.
Một trong những biểu tượng nổi tiếng nhất của Gurkha là Khukuri, loại dao cong truyền thống của Nepal, có phần lưỡi rộng gần mũi và thường được mang bên hông. Khukuri vừa là công cụ lao động, vừa là vũ khí chiến đấu, gắn bó sâu sắc với văn hóa Gurkha. Hình ảnh hai thanh Khukuri bắt chéo cũng trở thành biểu tượng nhận diện của lực lượng này.
Ảnh: National Army Museum
Trong hai cuộc chiến tranh thế giới, Gurkha đã tham chiến trên nhiều mặt trận. Chiến tranh thế giới thứ nhất có hơn 120.000 người Nepal phục vụ trong quân đội Anh; con số này trong Thế chiến thứ hai vượt 130.000. Họ chiến đấu tại Pháp, Bắc Phi, Italy, Đông Nam Á và Miến Điện. Năm 1915, Kulbir Thapa trở thành người Gurkha đầu tiên được trao Huân chương Chữ thập Victoria – phần thưởng quân sự cao quý nhất của Anh dành cho lòng dũng cảm.
Sau khi Ấn Độ giành độc lập năm 1947, các trung đoàn Gurkha được phân chia giữa quân đội Ấn Độ và Anh. Những đơn vị tiếp tục phục vụ Anh được tổ chức lại, đến năm 1994 hợp nhất thành Trung đoàn Bộ binh Hoàng gia Gurkha (Royal Gurkha Rifles). Họ tiếp tục tham gia nhiều chiến dịch tại Malaya, Borneo, Falkland, Iraq và Afghanistan.
Ngày nay, Gurkha vẫn là thành phần quan trọng của quân đội Anh, với các đơn vị bộ binh, công binh, thông tin liên lạc và hậu cần. Năm 2025, Anh công bố thành lập đơn vị pháo binh Gurkha của Nhà vua (King's Gurkha Artillery), đánh dấu bước phát triển mới của lực lượng này. Đáng chú ý, đợt tuyển quân năm 2026 có hơn 14.000 ứng viên cạnh tranh 323 vị trí.
Trải qua hơn hai thế kỷ, Gurkha không chỉ được nhớ đến bởi những chiến công trên chiến trường mà còn bởi bản sắc văn hóa và truyền thống quân sự riêng biệt. Những thanh Khukuri cong vẫn là biểu tượng nổi bật của họ, đại diện cho một lực lượng đã đi từ những ngọn núi Nepal đến nhiều chiến trường trên khắp thế giới.