Sáng 21/11, với 466/479 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội chính thức thông qua Luật Đất đai (sửa đổi).
Trước khi các đại biểu Quốc hội bấm nút thông qua đã nghe Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi).
Bồi thường, hỗ trợ theo hướng bảo đảm sinh kế cho người dân
Luật quy định cụ thể các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Các trường hợp thu hồi đất được xác định theo những nhóm tiêu chí như xây dựng trụ sở cơ quan, công trình sự nghiệp; công trình công cộng, hạ tầng kỹ thuật; dự án phục vụ chính sách an sinh xã hội; dự án phát triển kinh tế, xây dựng, chỉnh trang đô thị, nông thôn; thực hiện điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và các dự án đã được cấp có thẩm quyền chấp thuận, quyết định chủ trương đầu tư.
Đối với các dự án, công trình thuộc danh mục thu hồi đất, việc thu hồi phải bảo đảm thật sự cần thiết về tính chất, quy mô, tác động và phải được Hội đồng nhân dân cấp tỉnh thông qua. Quy định này nhằm bảo đảm chặt chẽ căn cứ thu hồi đất, tránh lạm dụng nhưng không bỏ sót những trường hợp cần thiết phục vụ yêu cầu phát triển.
Một trong những điểm quan trọng trong chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại Luật Đất đai (sửa đổi) lần này là chuyển từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang “tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất”.
Theo đó, người có đất thu hồi được bồi thường về đất, tài sản gắn liền với đất theo giá trị thiệt hại thực tế; đồng thời được hỗ trợ để bảo đảm có chỗ ở, ổn định đời sống, sản xuất. Luật quy định các khoản hỗ trợ gồm ổn định đời sống, sản xuất, kinh doanh; đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm và phục hồi sinh kế.
Việc hỗ trợ phục hồi sinh kế được tính toán trên cơ sở thu nhập từ việc sử dụng đất, việc làm của người có đất thu hồi. Khi lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đơn vị thực hiện phải dự kiến kinh phí hỗ trợ phục hồi sinh kế trong thời gian ít nhất 3 năm sau thời điểm có quyết định thu hồi đất.
Đối với tái định cư, Luật đặt ra yêu cầu khu tái định cư phải bảo đảm hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, phù hợp với điều kiện, phong tục, tập quán từng vùng, miền. Việc lựa chọn địa điểm ưu tiên khu vực thu hồi đất trong trường hợp có thể tái định cư tại chỗ, tiếp đến là vị trí gần nhất hoặc trên địa bàn cấp xã nơi có đất thu hồi.
Luật cũng quy định người có đất ở bị thu hồi để thực hiện dự án khu đô thị, khu dân cư nông thôn, dự án nhà ở được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ; trong thời gian chờ bố trí được bố trí tạm cư. Trường hợp tiền bồi thường về đất ở không đủ giá trị một suất tái định cư tối thiểu, Nhà nước hỗ trợ phần tiền còn thiếu để người dân có thể được giao suất tái định cư tối thiểu.
Mở rộng các trường hợp được cấp sổ đỏ
Về đăng ký, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (còn gọi là sổ đỏ), luật mới đã mở rộng xem xét cấp sổ đỏ cho hộ gia đình, cá nhân.
Cơ quan chức năng cấp sổ đỏ cho hộ gia đình, cá nhân được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, cấp giấy chứng nhận về quyền sử dụng đất mà đã sử dụng đất không đúng mục đích trước ngày 1/7/2014 và việc sử dụng đất phù hợp với quy hoạch tại thời điểm cấp Giấy chứng nhận.
Hộ gia đình, cá nhân được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, cấp giấy chứng nhận về quyền sử dụng đất mà đã sử dụng đất không đúng mục đích từ ngày 1/7/2014 đến trước ngày luật này có hiệu lực thi hành và tại thời điểm cấp sổ đỏ việc sử dụng đất ổn định, phù hợp với quy hoạch, không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, môi trường, an toàn công trình.
Đất có nguồn gốc lấn, chiếm trước ngày 1/7/2014 mà việc sử dụng đất phù hợp với quy hoạch tại thời điểm cấp sổ đỏ cũng sẽ được xem xét để cấp Giấy chứng nhận.
Một trường hợp khác được cấp sổ đỏ là đất có nguồn gốc được giao không đúng thẩm quyền hoặc được giao quyền sử dụng đất không đúng quy định của pháp luật trước ngày 1/8/2024 theo quy định của Chính phủ.
Luật cũng quy định việc cấp sổ đỏ với hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất do nhận chuyển quyền sử dụng đất trước ngày 1/8/2024 đối với đất mà chưa thực hiện thủ tục chuyển quyền sử dụng đất thì được cấp Giấy chứng nhận nếu đáp ứng điều kiện tương ứng.
Luật Đất đai mới cũng quy định rõ các trường hợp không cấp sổ đỏ. Trong đó, người quản lý đất, người sử dụng đất không được cấp sổ đỏ trong trường hợp đất thuê, thuê lại của người quản lý đất, người sử dụng đất.