Tel Megiddo: Di tích cổ nơi các đế chế tranh giành quyền lực

Nằm ở vị trí chiến lược tại thung lũng Jezreel, Tel Megiddo từng là mục tiêu tranh giành của nhiều thế lực và hiện lưu giữ những công trình khảo cổ đặc sắc.

Nằm bên thung lũng Jezreel ở miền Bắc Israel, Tel Megiddo là một trong những địa điểm khảo cổ nổi tiếng nhất vùng Cận Đông. Tên gọi Tel chỉ những gò đất hình thành từ tàn tích của nhiều khu định cư được xây dựng chồng lên nhau qua hàng nghìn năm. Các cuộc khai quật cho thấy Megiddo từng có lịch sử cư trú kéo dài khoảng 6.000 năm, với nhiều lớp thành phố thuộc các nền văn minh khác nhau.

Vị trí địa lý là yếu tố khiến Megiddo trở nên đặc biệt. Thành cổ nằm gần một tuyến đường thương mại và quân sự quan trọng nối Ai Cập với Syria và vùng Lưỡng Hà. Ai kiểm soát Megiddo có thể chi phối hoạt động đi lại qua những lối đèo chiến lược của khu vực. Vì vậy, nơi đây nhiều lần trở thành mục tiêu tranh giành giữa người Canaan, Ai Cập cổ đại, các vương quốc Israel và đế chế Assyria.

Ảnh: Wikimedia Commons

Điều khiến Megiddo nổi tiếng vượt ra ngoài phạm vi khảo cổ là mối liên hệ với Armageddon, địa danh xuất hiện trong Sách Khải Huyền của Tân Ước. Từ Armageddon được cho là bắt nguồn từ cụm từ Hebrew Har Megiddo, nghĩa là Núi Megiddo. Theo lời tiên tri trong Kinh Thánh, đây là nơi các thế lực đối địch sẽ tập hợp trong trận chiến mang tính tận thế vào thời điểm cuối cùng của lịch sử nhân loại.

Trên thực tế, Megiddo từng chứng kiến nhiều cuộc xung đột lớn. Năm 1479 trước Công nguyên, pharaoh Thutmose III đánh bại liên minh các thành bang Canaan tại đây. Nhiều thế kỷ sau, khu vực tiếp tục nằm trong những cuộc tranh chấp quyền lực giữa các đế chế. Chính lịch sử chiến tranh dày đặc ấy có thể đã góp phần tạo nên hình ảnh Armageddon trong truyền thống tôn giáo.

Các cuộc khai quật còn phát hiện cung điện, đền thờ, cổng thành, kho chứa và hệ thống dẫn nước ngầm quy mô lớn. Đặc biệt, công trình dẫn nước cho thấy cư dân cổ đại đã đào đường hầm xuyên qua lớp đá để tiếp cận nguồn nước bên ngoài thành lũy, một giải pháp quan trọng khi thành phố bị bao vây.

Năm 2005, Tel Megiddo cùng Hazor và Beer Sheba được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới. Ngày nay, nơi đây vừa là kho tư liệu quý giá về những nền văn minh cổ đại, vừa là địa điểm thu hút những người quan tâm đến lịch sử và các truyền thuyết tôn giáo. Một gò đất khảo cổ tưởng chừng bình thường nhưng lại mang trong mình câu chuyện về hàng nghìn năm chiến tranh và một trong những lời tiên tri nổi tiếng nhất thế giới.

Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi.

Khám phá những hang động biển kỳ ảo ẩn sâu dưới lòng đại dương

Từ ánh xanh huyền ảo ở Croatia đến những đường hầm ngập nước tại Sardinia, các hang động biển mê hoặc bởi vẻ đẹp và hệ sinh thái độc đáo, nhưng cũng đầy hiểm nguy.

Khác với những hang động trên đất liền, hang động dưới biển được hình thành và biến đổi bởi nhiều quá trình địa chất phức tạp, từ sự hòa tan đá vôi, hoạt động núi lửa đến biến động mực nước biển. Một số nằm hoàn toàn dưới mặt nước, số khác có lối vào ngay trên bờ nhưng những khoang bên trong lại ngập nước. Không ít địa điểm sở hữu những đường hầm kéo dài hàng trăm mét, đòi hỏi thợ lặn chuyên nghiệp mới có thể khám phá.

Tại Croatia, hang động Modra špilja (Blue Cave) trên đảo Biševo nổi tiếng với ánh sáng xanh kỳ ảo. Ánh nắng xuyên qua một khe mở dưới mặt nước, phản chiếu lên nền đá vôi rồi lan tỏa khắp khoang hang. Khi điều kiện ánh sáng thuận lợi, nước biển và các bức tường đá dường như phát sáng màu xanh bạc. Đây là một ví dụ tuyệt đẹp về cách ánh sáng tự nhiên biến đổi cảnh quan dưới lòng biển.

Tháng 10 nóng kỷ lục, năm 2026 có thể vượt 1,5°C

Theo Cơ quan Biến đổi khí hậu Copernicus (C3S), nhiệt độ trung bình toàn cầu trong tháng 10 đạt 15,35°C, cao hơn 0,9°C so với mức trung bình giai đoạn 1991–2020 và cao hơn 1,75°C so với thời kỳ tiền công nghiệp 1850–1900.

Đây là tháng 10 nóng nhất kể từ khi dữ liệu quan trắc được ghi nhận. Tháng 10 cũng là tháng thứ ba liên tiếp nhiệt độ toàn cầu vượt ngưỡng 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp, sau tháng 8 và tháng 9.

wl3yjidrnibcorrwsmjz1gulhm-pmroj0mdcyacrniumlmpof0n4roakvm4snmxpoanlklbogvf1un4lhem0l8wom22spnwn4iocwngjytx5lcvpuchs6to1oo7d4rnrem1ou3ll6sjzgjmyc2gaymr-mxhwy3kx59nj8muz7t0fd0bezl5amerb3xagtndu.jpg
Biểu đồ nhiệt tháng 10 ghi nhận qua các năm.