Trong nhiều thập kỷ, các nhà khoa học từng tập trung tìm kiếm sự sống ngoài Trái Đất trên những hành tinh giống Trái Đất. Tuy nhiên, các khám phá gần đây cho thấy những ứng viên đáng chú ý nhất trong Hệ Mặt Trời có thể không phải các hành tinh, mà là những mặt trăng phủ băng, đại dương ngầm hoặc thế giới có hoạt động địa chất đặc biệt.

Đứng đầu danh sách là Europa, một trong những mặt trăng lớn của sao Mộc. Bên dưới lớp vỏ băng dày có thể tồn tại một đại dương nước mặn khổng lồ, được duy trì ở trạng thái lỏng nhờ nhiệt sinh ra từ lực thủy triều. Nếu đáy đại dương có các miệng phun thủy nhiệt, nơi giải phóng năng lượng và khoáng chất, Europa có thể sở hữu những điều kiện tương tự môi trường từng nuôi dưỡng sự sống nguyên thủy trên Trái Đất.

Europa với bề mặt băng nứt vỡ, bên dưới có thể là một đại dương nước mặn. Ảnh: apod.nasa.gov

Một ứng viên khác là Enceladus, mặt trăng nhỏ của sao Thổ. Tàu vũ trụ Cassini từng phát hiện những cột vật chất phun ra từ các khe nứt gần cực Nam, chứa hơi nước, muối, hợp chất hữu cơ và các phân tử hydro. Những dữ liệu này cho thấy bên dưới lớp băng tồn tại đại dương nước lỏng và có thể có hoạt động thủy nhiệt dưới đáy biển. Đặc biệt, hydro là nguồn năng lượng tiềm năng cho một số dạng vi sinh vật.

Sao Hỏa cũng là mục tiêu quan trọng trong hành trình tìm kiếm sự sống. Hành tinh đỏ từng có sông, hồ và môi trường nước tồn tại trong thời gian dài hàng tỷ năm trước. Hiện nay, bề mặt khô lạnh và giàu bức xạ khiến sự sống khó tồn tại, nhưng các nhà khoa học vẫn quan tâm đến khả năng nước mặn hoặc những túi nước ngầm có thể xuất hiện ở một số khu vực. Nếu từng tồn tại sự sống trên sao Hỏa, dấu vết của nó có thể được bảo tồn trong các lớp đá trầm tích cổ đại.

Miệng núi lửa Jezero trên sao Hỏa, nơi từng tồn tại hồ nước và hệ thống sông cổ đại. Ảnh: universetoday.com

Một thế giới khác đầy triển vọng là Titan, mặt trăng lớn nhất của sao Thổ. Đây là thiên thể duy nhất ngoài Trái Đất được biết đến có những hồ và biển chất lỏng trên bề mặt, nhưng thành phần chủ yếu là methane và ethane thay vì nước. Titan còn có bầu khí quyển dày, chứa nhiều hợp chất hữu cơ phức tạp. Bên dưới lớp vỏ băng, các nhà khoa học cho rằng có một đại dương nước lỏng. Sự phong phú của hóa học hữu cơ khiến Titan trở thành phòng thí nghiệm tự nhiên đặc biệt để nghiên cứu những bước đầu hình thành sự sống. NASA dự kiến đưa thiết bị bay Dragonfly đến đây để khảo sát vào thập niên 2030.

Ganymede, mặt trăng lớn nhất Hệ Mặt Trời, cũng là một ứng viên đáng chú ý. Các quan sát cho thấy thiên thể này có thể sở hữu đại dương nước mặn nằm sâu dưới nhiều lớp băng. Tuy nhiên, độ sâu và cấu trúc phức tạp của đại dương khiến việc trao đổi vật chất với bề mặt hoặc đáy đá có thể bị hạn chế, làm giảm khả năng tồn tại những môi trường thuận lợi cho sự sống.

Những địa điểm kể trên cho thấy sự sống có thể không cần một hành tinh ấm áp với bầu trời xanh và đại dương lộ thiên như Trái Đất. Một đại dương nằm dưới hàng chục kilomet băng, một hồ methane lạnh giá hay những tầng đá ngầm trên sao Hỏa đều có thể chứa đựng những bí mật sinh học chưa được khám phá. Dẫu vậy, cho đến nay, chưa có bằng chứng xác nhận sự sống tồn tại ở bất kỳ nơi nào khác trong Hệ Mặt Trời. Cuộc tìm kiếm vẫn diễn ra và có thể một trong những phát hiện lớn nhất của nhân loại sẽ đến từ một thế giới mà chúng ta chưa từng nghĩ có thể tồn tại sự sống.