Năm 1891, những người khai thác than bùn tại đầm lầy Rævemosen, gần làng Gundestrup thuộc bán đảo Jutland, Đan Mạch, bất ngờ phát hiện một hiện vật đặc biệt: chiếc bình lớn làm bằng bạc, được tháo rời thành nhiều bộ phận và đặt bên trong một phần đế. Phát hiện này nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới khảo cổ bởi vẻ đẹp khác thường và những hình chạm khắc đầy bí ẩn. Hiện vật được gọi là bình Gundestrup, ngày nay được xem là một trong những tác phẩm kim loại quý ấn tượng nhất của châu Âu thời kỳ đồ sắt.

Chiếc bình có đường kính khoảng 69 cm, cao khoảng 42 cm và nặng gần 9 kg. Nó được ghép từ các tấm bạc riêng biệt, gồm một tấm đáy hình tròn, bảy tấm trang trí bên ngoài và năm tấm ở phía trong, cùng phần vành. Các hình ảnh được tạo bằng kỹ thuật thúc nổi và chạm khắc tinh vi, thể hiện trình độ chế tác kim hoàn đáng kinh ngạc cách đây hơn 2.000 năm.

Chiếc bình Gundestrup với những tấm bạc chạm nổi bao quanh thân. Ảnh: samlinger.natmus.dk

Điều khiến Gundestrup trở nên đặc biệt là hệ thống hình tượng phong phú trên bề mặt. Các tấm bạc mô tả nhiều nhân vật có dáng vẻ thần linh, động vật kỳ lạ, chiến binh, nghi lễ và những cảnh tượng mang màu sắc thần thoại. Một nhân vật nổi bật đội cặp sừng hươu, ngồi khoanh chân và được bao quanh bởi nhiều loài thú. Hình tượng này thường được liên hệ với Cernunnos, vị thần có sừng trong tín ngưỡng Celtic, mặc dù việc xác định danh tính chính xác vẫn còn tranh luận.

Một tấm phù điêu khác thể hiện đoàn chiến binh cầm khiên, giáo và những chiếc kèn chiến trận hình đầu thú. Đáng chú ý, một cảnh tượng dường như mô tả các chiến binh được đưa vào một chiếc vạc lớn, có thể liên quan đến nghi lễ tái sinh hoặc một quan niệm nào đó về thế giới bên kia. Tuy nhiên, giới nghiên cứu chưa đạt được sự thống nhất về ý nghĩa của những hình ảnh này.

Phù điêu nhân vật đội sừng hươu, một trong những hình tượng nổi tiếng nhất trên bình Gundestrup. Ảnh: oraedes.fr

Bí ẩn lớn nhất của chiếc bình nằm ở nguồn gốc. Dù được tìm thấy tại Đan Mạch, nhiều đặc điểm nghệ thuật cho thấy nó có thể được chế tác ở khu vực Balkan, đặc biệt là vùng phía Tây Nam Romania hoặc Tây Bắc Bulgaria ngày nay. Kỹ thuật thúc nổi và phong cách trang trí có nhiều điểm tương đồng với nghệ thuật kim hoàn của người Thrace, trong khi một số hình ảnh như kèn carnyx và trang phục chiến binh lại mang dấu ấn Celtic. Các nhà nghiên cứu thường định niên đại chiếc bình vào khoảng năm 150 trước Công nguyên đến thời điểm chuyển giao Công nguyên.

Vậy chiếc bình đã đến Đan Mạch bằng cách nào? Nó là món quà ngoại giao dành cho một thủ lĩnh quyền lực, chiến lợi phẩm sau một cuộc chiến hay vật phẩm được mang đi qua những tuyến giao thương cổ đại? Việc chiếc bình bị tháo rời trước khi được đặt xuống đầm lầy càng khiến câu chuyện thêm khó hiểu. Có giả thuyết cho rằng đây là một vật hiến tế có giá trị đặc biệt dành cho các thế lực siêu nhiên.

Hơn hai thiên niên kỷ sau khi ra đời, bình Gundestrup vẫn là một trong những hiện vật gây tranh luận nhiều nhất của khảo cổ học châu Âu. Nó không chỉ phô diễn kỹ thuật chế tác bạc xuất sắc mà còn giống như một cuốn sách bằng kim loại, lưu giữ những mảnh ghép về tín ngưỡng, thần thoại và sự giao thoa văn hóa của các cộng đồng cổ đại.