Minh bạch thông tin trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp đặt ra yêu cầu minh bạch xuyên suốt vòng đời, trong bối cảnh công bố thông tin sau phát hành còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng giám sát rủi ro của nhà đầu tư.
Theo bà Trịnh Quỳnh Giao - Thành viên HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty CP Quản lý Quỹ PVI (PVI AM), một trong những khoảng trống lớn nhất hiện nay của thị trường trái phiếu doanh nghiệp không còn nằm ở giai đoạn phát hành, mà ở chất lượng công bố thông tin sau phát hành. Từ góc độ nhà đầu tư tổ chức, yêu cầu về minh bạch thông tin đang chuyển dịch theo hướng sâu hơn và liên tục hơn, trong khi thực tế triển khai vẫn chưa theo kịp nhu cầu giám sát rủi ro trong suốt vòng đời của trái phiếu.
Cụ thể, nhà đầu tư không chỉ cần các thông tin mang tính tổng hợp, mà cần dữ liệu chi tiết liên quan trực tiếp đến khả năng trả nợ của doanh nghiệp phát hành, như dòng tiền, cấu trúc nợ, tiến độ triển khai dự án hay biến động của tài sản bảo đảm. Dù các thông tin công bố hiện nay cơ bản đáp ứng yêu cầu pháp lý, song trong nhiều trường hợp vẫn chưa đủ để nhà đầu tư đánh giá một cách thực chất mức độ rủi ro của khoản đầu tư.
Bên cạnh đó, cơ chế công bố thông tin liên tục sau phát hành vẫn còn thiếu tính hiệu quả. Theo bà Giao, rủi ro của trái phiếu thường không phát sinh tại thời điểm phát hành mà xuất hiện trong quá trình vận hành của doanh nghiệp. Do đó, nếu có những thay đổi đáng kể liên quan đến hoạt động kinh doanh, dòng tiền hoặc tài sản bảo đảm, nhà đầu tư cần được cập nhật kịp thời và chủ động. Tuy nhiên, trên thực tế, việc công bố thông tin vẫn chủ yếu dựa vào các báo cáo định kỳ hoặc các thông báo mang tính hình thức, chưa đáp ứng yêu cầu theo dõi rủi ro một cách liên tục.
Một vấn đề khác được đặt ra là nhu cầu tăng cường các lớp xác nhận độc lập nhằm nâng cao độ tin cậy của thông tin. Vai trò của kiểm toán, đơn vị giám sát sử dụng vốn hay các tổ chức xếp hạng tín nhiệm được kỳ vọng sẽ giúp bổ sung các kênh kiểm chứng cần thiết. Không chỉ dừng lại ở các giải pháp kỹ thuật, yêu cầu nâng cao minh bạch còn đặt ra vấn đề về trách nhiệm xuyên suốt của doanh nghiệp phát hành.
Từ góc nhìn rộng hơn, các kết luận thanh tra trong thời gian qua cho thấy thị trường cần chuyển từ tư duy “phát hành được là xong” sang yêu cầu gắn trách nhiệm xuyên suốt đối với nghĩa vụ công bố thông tin. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không chỉ minh bạch tại thời điểm huy động vốn, mà cần duy trì việc cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời và có chất lượng trong suốt vòng đời của trái phiếu, tạo điều kiện để nhà đầu tư thực hiện quyền giám sát một cách hiệu quả.
Tuy nhiên, trong thực tế triển khai, việc thực hiện các yêu cầu này vẫn gặp không ít thách thức từ phía doanh nghiệp phát hành. Theo bà Lương Thúy Ngân - Giám đốc Khối Ngân hàng Đầu tư, Công ty Chứng khoán Vietcombank (VCBS), trong giai đoạn trước và trong quá trình thực hiện giao dịch, các doanh nghiệp thường phối hợp tích cực trong việc cung cấp thông tin. Nhiều doanh nghiệp sẵn sàng cung cấp tài liệu, bằng chứng để làm rõ cơ sở của các thông tin công bố cũng như kế hoạch, dự án dự kiến triển khai nhằm phục vụ quá trình phát hành.
Tuy nhiên, sau khi hoàn tất phát hành, việc cập nhật và xác nhận lại các thông tin đã công bố ban đầu không phải lúc nào cũng được thực hiện đầy đủ. Theo bà Ngân, về nguyên tắc, doanh nghiệp cần định kỳ rà soát, đánh giá lại các nội dung đã công bố nhằm bảo đảm tính chính xác và minh bạch. Dù vậy, trên thực tế, một số doanh nghiệp có xu hướng thận trọng hơn trong việc cung cấp thông tin sau phát hành, dẫn đến mức độ công bố thường chỉ dừng lại ở các nội dung cơ bản.
Nguyên nhân của xu hướng này một phần xuất phát từ lo ngại của doanh nghiệp về việc các thông tin chi tiết liên quan đến dự án, hợp đồng hoặc kế hoạch kinh doanh trong tương lai có thể ảnh hưởng đến bí mật kinh doanh. Việc cân đối giữa yêu cầu minh bạch thông tin và bảo mật hoạt động kinh doanh vì vậy trở thành một bài toán không dễ giải.
Từ phía nhà đầu tư, nhất là nhà đầu tư trên thị trường thứ cấp, việc tiếp cận đầy đủ thông tin sau phát hành vẫn gặp nhiều hạn chế. Trong khi đó, từ phía doanh nghiệp, sự dè dặt trong công bố thông tin là điều có thể hiểu được khi phải cân đối giữa yêu cầu minh bạch và bảo vệ lợi ích kinh doanh. Điều này cho thấy việc hoàn thiện cơ chế công bố thông tin cần hướng tới sự cân bằng giữa minh bạch và bảo mật, qua đó nâng cao hiệu quả giám sát và củng cố niềm tin của nhà đầu tư đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp.
