Kết quả thanh tra đã chỉ ra hàng loạt tồn tại, vi phạm trong nghĩa vụ nộp ngân sách, phòng chống rửa tiền, thương mại điện tử tại nhiều doanh nghiệp đầu ngành, đồng thời bóc tách những bất cập trong cơ chế quản lý thị trường.

Tính đến tháng 9/2025, cả nước có 14.612 doanh nghiệp đăng ký kinh doanh liên quan đến vàng. Trong đó, có 38 đơn vị gồm 22 tổ chức tín dụng và 16 doanh nghiệp được cấp phép kinh doanh vàng miếng. Bên cạnh đó, cơ quan quản lý ghi nhận 6.960 doanh nghiệp đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ, 26 doanh nghiệp khai thác quặng kim loại quý hiếm và 14.061 doanh nghiệp đăng ký bán buôn, bán lẻ vàng, bạc, đá quý.

Qua thanh tra, cơ quan chức năng phát hiện nhiều sai phạm cụ thể tại các doanh nghiệp. Trong đó tại Công ty CP Bảo Tín Mạnh Hải, doanh nghiệp đã nhận đặt cọc mua vàng miếng nhưng không giao ngay, vi phạm giấy phép kinh doanh, đồng thời kê khai thiếu và phải nộp bổ sung thuế Giá trị gia tăng (GTGT) do xác định không đúng giá vốn mua vào. Tại Công ty CP Vàng bạc đá quý (VBĐQ) Bảo Tín Mạnh Hải, hàng loạt vi phạm về phòng, chống rửa tiền bị ghi nhận như xây dựng quy định nội bộ trái quy định, báo cáo thiếu giao dịch giá trị lớn, thu thập thông tin khách hàng chưa đầy đủ và không phân loại rủi ro. Doanh nghiệp này cũng đăng ký lại website chậm, không công khai chi tiết giá mua, giá bán cùng các khoản phí, đồng thời kê khai chưa đúng chi phí dẫn đến nộp thiếu thuế Thu nhập doanh nghiệp (TNDN) và thuế GTGT.

Đối với Công ty TNHH Mi Hồng, doanh nghiệp chưa báo cáo Ngân hàng Nhà nước về việc chấm dứt kinh doanh vàng miếng tại một số chi nhánh và cung cấp thông tin không đầy đủ về sản phẩm trên website. Doanh nghiệp còn vi phạm quy định phòng, chống rửa tiền do không đào tạo nghiệp vụ, cập nhật thông tin và phân loại rủi ro khách hàng, đồng thời kê khai thiếu thuế Thu nhập cá nhân (TNCN) của thành viên Hội đồng thành viên khi chuyển nhượng vốn.

Tại các đại gia kim hoàn khác, Công ty TNHH VBĐQ Sài Gòn (SJC) vi phạm quy định kế toán trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho vàng miếng, dẫn đến phải nộp bổ sung lợi nhuận còn lại năm 2024 vào ngân sách nhà nước, đồng thời kê khai thiếu thuế GTGT. Công ty CP VBĐQ Phú Nhuận (PNJ) cũng xác định sai giá vốn mua vào trên tờ khai thuế GTGT, dẫn đến kê khai thiếu và phải nộp bổ sung.

Bên cạnh sai phạm tại doanh nghiệp, kết luận thanh tra bóc tách nhiều bất cập về cơ chế chính sách. Giai đoạn 2023-2025, Ngân hàng Nhà nước chưa cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu cho sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ, làm chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới tăng cao. Doanh nghiệp phải mua vàng nguyên liệu không rõ nguồn gốc từ một số cá nhân có thu nhập không tương xứng. Ngoài ra, Ngân hàng Nhà nước chưa có hệ thống dữ liệu đồng bộ để quản lý, thiếu hướng dẫn cụ thể cho hoạt động kinh doanh vàng khác, hạn chế hình thức thanh toán không dùng tiền mặt và chưa có chế tài xử lý hành vi găm hàng, thao túng thị trường.

Về xử lý tài chính, Thanh tra Chính phủ chỉ đạo Cục Thuế rà soát thu nộp ngân sách nhà nước số tiền tạm tính 93,733 tỷ đồng. Trong đó bao gồm 29,515 tỷ đồng thuế GTGT, 4,322 tỷ đồng thuế TNCN, 0,229 tỷ đồng thuế TNDN và 59,666 tỷ đồng lợi nhuận còn lại năm 2024 của SJC.

Cơ quan thanh tra đã chuyển thông tin sang Bộ Công an để xem xét, xử lý đối với việc 07 cá nhân bán vàng nguyên liệu không rõ nguồn gốc có tổng giá trị khoảng 2.084 tỷ đồng. Dấu hiệu vi phạm thuế tại 06 doanh nghiệp, trong đó có hành vi nộp thiếu thuế GTGT kéo dài nhiều năm với số tiền 28,403 tỷ đồng, cũng được chuyển cơ quan điều tra. Đồng thời, các cơ quan chức năng chỉ đạo xử lý nghiêm các hành vi buôn lậu, thao túng, găm hàng, đẩy giá tại Công ty CP Bảo Tín Mạnh Hải và Công ty TNHH Mi Hồng.

Để khắc phục các tồn tại, Thanh tra Chính phủ kiến nghị nghiên cứu đề xuất lộ trình thành lập Sàn giao dịch vàng tại Việt Nam. Các cơ quan liên quan cần rà soát Nghị định 24 và Nghị định 232, phân định rõ quản lý vàng miếng với vàng trang sức, mỹ nghệ, đồng thời nghiên cứu áp thuế TNCN đối với giao dịch vàng ngoài vàng miếng. Các doanh nghiệp vi phạm có trách nhiệm khắc phục sai phạm và báo cáo kết quả về Thanh tra Chính phủ trong Quý III/2026.