Không cần di chuyển hay phát ra tiếng kêu, một số loài thực vật vẫn khiến con người kinh ngạc bởi khả năng tạo ra những hình dạng giống động vật đến khó tin. Đặc biệt, ở nhiều loài lan, sự tương đồng này không chỉ là một sự trùng hợp thú vị mà còn liên quan trực tiếp đến chiến lược sinh tồn và sinh sản. Hình dáng, màu sắc và đôi khi cả mùi hương được sử dụng để đánh lừa những sinh vật khác.

Nổi tiếng nhất có lẽ là lan mặt khỉ (Dracula simia), loài lan có hoa trông giống khuôn mặt một con khỉ nhỏ. Cây phân bố tại các khu rừng núi ẩm ướt ở Ecuador, Peru và một số khu vực Nam Mỹ. Những cánh hoa tạo thành đường nét giống đôi mắt, mũi và miệng, khiến người quan sát có cảm giác đang nhìn vào một khuôn mặt linh trưởng thu nhỏ. Một số loài lan thuộc chi Dracula khác cũng có hình dáng tương tự, dù cấu trúc hoa thực tế rất đa dạng.

Lan mặt khỉ (Dracula simia) với những đường nét gợi liên tưởng đến khuôn mặt linh trưởng. Ảnh: Royal Botanic Gardens, Kew.

Một ví dụ khác là lan vịt bay (Caleana major), có nguồn gốc từ Australia. Hoa của loài này sở hữu phần cánh và môi hoa tạo thành hình dáng giống một con vịt đang dang cánh bay. Tuy nhiên, hình dạng đặc biệt không đơn thuần để con người chiêm ngưỡng. Khi một số loài côn trùng phù hợp đậu lên phần môi hoa, cơ chế bản lề sẽ bất ngờ gập xuống, đưa chúng tiếp xúc với bộ phận mang phấn. Sau đó, côn trùng thoát ra và mang phấn đến những bông hoa khác.

Lan vịt bay (Caleana major), loài thực vật đặc hữu của Australia có hoa giống một con vịt đang bay. Ảnh: plantora.app

Đáng chú ý hơn là lan ong (Ophrys apifera), loài hoa có phần môi trông giống một con ong cái đang đậu trên cánh hoa. Sự bắt chước này còn tinh vi đến mức hoa có thể phát ra mùi hương tương tự pheromone của ong cái. Ong đực bị thu hút, tìm cách giao phối với bông hoa và vô tình mang các khối phấn đi nơi khác. Hiện tượng này được gọi là thụ phấn giả giao phối (pseudocopulation), một chiến lược sinh sản đặc biệt trong giới thực vật.

Lan ong (Ophrys apifera). Ảnh: Pinterest

Không chỉ có hoa lan, nhiều loài thực vật khác cũng sở hữu hình dáng gợi liên tưởng đến động vật. Hoa dơi đen (Tacca chantrieri) ở Đông Nam Á có những lá bắc màu tím đen xòe rộng như đôi cánh dơi, kèm các sợi dài rủ xuống giống bộ râu. Lan bồ câu (Peristeria elata), quốc hoa của Panama, lại có cấu trúc bên trong bông hoa giống một con chim bồ câu trắng đang dang cánh. Trong khi đó, lan cò trắng (Habenaria radiata) khiến người ta liên tưởng đến một con cò đang bay với bộ lông trắng muốt.

Lan cò trắng (Habenaria radiata). Ảnh: Pinterest

Điều thú vị là không phải mọi hình dáng giống động vật đều hình thành nhằm mục đích đánh lừa sinh vật khác. Một số trường hợp thực sự là kết quả của chọn lọc tự nhiên, giúp cây thu hút côn trùng thụ phấn hoặc tránh bị động vật ăn lá. Nhưng cũng có những hình dạng chỉ khiến con người liên tưởng đến động vật do hiện tượng tâm lý gọi là pareidolia – xu hướng nhận ra những hình ảnh quen thuộc trong các cấu trúc ngẫu nhiên. Dù thuộc trường hợp nào, những loài thực vật này vẫn cho thấy sự đa dạng đáng kinh ngạc của hình thái sinh học và những chiến lược tiến hóa trong tự nhiên.