Một cuộc khai quật mộ táng tiền sử tại khu vực Ngọa Long, thành phố Nam Dương, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc, đã ghi nhận phát hiện đáng chú ý. Trong quá trình làm sạch lớp đất quanh hài cốt, các chuyên gia tìm thấy một vật thể nhỏ có hình tròn, nằm ngay bên cạnh vị trí tai của người được chôn cất.

Ban đầu, hiện vật không gây nhiều chú ý vì trông giống một mảnh gốm thông thường. Tuy nhiên, vị trí xuất hiện khác thường khiến nhóm khảo cổ đặt nghi vấn về công dụng và ý nghĩa của nó.

Phát hiện bất ngờ khi gần hoàn tất khai quật

Theo đó, cuộc khai quật có sự tham gia của Nhạc Vệ Phong, kỹ thuật viên khảo cổ thuộc Viện Nghiên cứu Văn vật và Khảo cổ tỉnh Hà Nam. Trong quá trình làm sạch ngôi mộ, nhóm nghiên cứu gần như không còn hy vọng tìm thấy thêm đồ tùy táng. Tuy nhiên, khi tiếp tục loại bỏ những lớp đất bám quanh hài cốt, họ bất ngờ phát hiện một vật thể nhỏ.

Nhạc Vệ Phong cho biết, ban đầu ông không đặc biệt chú ý vì nghĩ đó chỉ là mảnh gốm vỡ nằm lẫn trong đất. Sau khi quan sát kỹ, nhóm khảo cổ nhận thấy hiện vật có cấu tạo khác thường. Đặc biệt, nó xuất hiện ngay cạnh vị trí tai của chủ nhân ngôi mộ. Chi tiết này khiến các chuyên gia phải xem xét lại nhận định ban đầu. Thay vì coi đó là mảnh gốm vô tình lẫn vào đất, họ bắt đầu đặt câu hỏi liệu vật thể có từng được sử dụng với mục đích đặc biệt nào khác hay không.

Quá trình làm sạch hiện vật đòi hỏi sự cẩn trọng

Do bị chôn vùi trong thời gian dài, vật thể bằng gốm đã bám chặt vào lớp đất xung quanh. Việc tách hiện vật khỏi nền đất trở thành công đoạn đòi hỏi sự kiên nhẫn. Theo lời kể của kỹ thuật viên Nhạc Vệ Phong, nhóm khảo cổ phải sử dụng dao mổ để nhẹ nhàng xử lý những khe hở nhỏ. Đây là phương pháp thường được áp dụng trong quá trình làm sạch hiện vật dễ hư hỏng, giúp hạn chế tác động cơ học lên bề mặt cổ vật.

Khác với những đồ vật bằng kim loại có độ bền tương đối cao, đồ gốm cổ có thể bị nứt vỡ nếu chịu lực tác động không phù hợp. Đặc biệt, khi hiện vật nằm sát hài cốt, việc khai quật cần bảo đảm giữ nguyên tương quan vị trí giữa các thành phần. Nếu di chuyển hiện vật quá sớm, những thông tin về cách bố trí đồ tùy táng có thể bị mất. Chính vì vậy, quá trình ghi nhận vị trí và làm sạch hiện vật có ý nghĩa quan trọng không kém việc xác định chất liệu.

Vật thể nằm bên tai người chết có ý nghĩa gì?

Chi tiết khiến phát hiện trở nên đáng chú ý là vị trí của vật thể trong ngôi mộ. Trong khảo cổ học, đồ vật được tìm thấy gần đầu, cổ, ngực hoặc tay người quá cố có thể cung cấp manh mối về trang phục, đồ trang sức và tập tục mai táng.

Chẳng hạn, những hiện vật nằm gần tai đôi khi liên quan đến đồ trang sức từng được người chết sử dụng khi còn sống. Tuy nhiên, không phải vật thể nào xuất hiện ở vị trí này cũng có thể được xác định là khuyên tai.

Để đưa ra kết luận, các nhà nghiên cứu cần xem xét hình dáng, kích thước, chất liệu và những dấu vết chế tác. Ngoài ra, vị trí hiện tại của đồ vật chưa chắc phản ánh chính xác vị trí ban đầu. Trong hàng nghìn năm, quá trình phân hủy vật liệu hữu cơ, chuyển động của đất hoặc tác động của nước ngầm có thể khiến hiện vật dịch chuyển. Do đó, giả thuyết vật thể hình tròn là đồ trang sức chỉ có thể được xem xét sau khi hoàn thành phân tích chuyên môn.

Một trong những vấn đề khiến giới khảo cổ quan tâm là liệu vật thể hình tròn được phát hiện bên tai người quá cố có từng gắn liền với sinh hoạt hằng ngày hay chỉ được đặt vào mộ trong nghi thức mai táng. Để làm rõ điều này, các chuyên gia có thể kiểm tra những vết mài mòn, lỗ xuyên hoặc dấu tích gia công trên bề mặt hiện vật. Nếu xuất hiện dấu hiệu từng được buộc dây, đeo trên cơ thể hoặc tiếp xúc thường xuyên với vật liệu khác, đây có thể là manh mối về công dụng ban đầu.

Ngoài ra, việc đối chiếu với những đồ gốm tương tự tại các di chỉ cùng thời có thể giúp xác định hiện vật thuộc nhóm đồ trang sức, vật dụng sinh hoạt hay đồ dùng nghi lễ. Dù chưa có kết luận chính thức, phát hiện này cho thấy những hiện vật nhỏ bé vẫn có thể lưu giữ thông tin quan trọng về phong tục và đời sống của cư dân cổ đại.