Khám phá loài động vật có thể nhịn ăn suốt nhiều năm

Nhiều loài động vật có khả năng nhịn ăn đáng kinh ngạc, từ cá phổi châu Phi sống nhiều năm không thức ăn đến chim cánh cụt nhịn ăn để ấp trứng.

Nhắc đến những động vật có khả năng nhịn ăn lâu ngày, nhiều người thường nghĩ đến cá sấu, rắn hay rùa. Tuy nhiên, một trong những nhà vô địch thực sự của khả năng sinh tồn này lại là một loài cá nước ngọt có ngoại hình khá kỳ lạ: cá phổi châu Phi (African lungfish).

Theo các tài liệu khoa học, một số loài cá phổi châu Phi có thể sống tới khoảng 4–5 năm mà không cần thức ăn trong điều kiện hạn hán khắc nghiệt. Đây là một trong những khoảng thời gian nhịn ăn dài nhất từng được ghi nhận ở động vật có xương sống. Đặc biệt, chúng không cần di chuyển hay tìm kiếm thức ăn trong suốt thời gian này.

Cá phổi Tây Phi (Protopterus annectens). Ảnh: techinsider.ru

Bí mật nằm ở khả năng ngủ hè (aestivation) vô cùng đặc biệt. Khi môi trường sống khô cạn, cá phổi đào sâu xuống lớp bùn, tiết ra chất nhầy bao bọc cơ thể và hình thành một chiếc kén bảo vệ. Bên trong lớp kén này, quá trình trao đổi chất giảm mạnh, giúp chúng tiết kiệm năng lượng và hạn chế mất nước. Khi mùa mưa trở lại, cá phá kén, trở về môi trường nước và tiếp tục cuộc sống bình thường.

Một ứng viên đáng chú ý khác là cá sấu. Nhờ quá trình trao đổi chất chậm và khả năng dự trữ năng lượng, loài bò sát săn mồi này có thể sống nhiều tháng không cần thức ăn. Tuy nhiên, khả năng nhịn ăn của cá sấu vẫn kém xa cá phổi châu Phi.

Trong khi đó, chim cánh cụt hoàng đế đực cũng sở hữu thành tích đáng nể. Trong mùa sinh sản ở Nam Cực, chúng có thể nhịn ăn khoảng 100–120 ngày để ấp trứng. Suốt thời gian này, chim bố gần như không rời tổ, dựa hoàn toàn vào lượng mỡ tích trữ trong cơ thể để duy trì sự sống.

Thế giới côn trùng cũng có những nhà vô địch riêng. Một số loài ve có thể sống từ 1–2 năm giữa những lần hút máu vật chủ. Đây là một chiến lược sinh tồn phù hợp với môi trường mà nguồn thức ăn xuất hiện không thường xuyên.

Điều thú vị là nhịn ăn lâu không đơn thuần phụ thuộc vào kích thước cơ thể hay lượng thức ăn dự trữ. Khả năng điều chỉnh trao đổi chất, giảm hoạt động và thích nghi với môi trường mới chính là những yếu tố quyết định giúp một số loài vượt qua giới hạn sinh tồn tưởng chừng không thể.

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước.

Phát hiện dấu tích bạch tuộc khổng lồ dài hơn 10 m thời tiền sử

Nghiên cứu hóa thạch cho thấy đại dương hơn 80 triệu năm trước có thể từng là nơi sinh sống của những loài bạch tuộc có kích thước đáng kinh ngạc.

Trong số những sinh vật bí ẩn nhất của đại dương tiền sử có Tusoteuthis longa, một loài mực khổng lồ sống vào cuối kỷ Phấn Trắng, khoảng 80 triệu năm trước. Chúng từng sinh sống trong vùng biển nội địa bao phủ một phần Bắc Mỹ ngày nay. Với chiều dài ước tính khoảng 8–11 m tính cả xúc tu, Tusoteuthis có thể sánh với những loài mực khổng lồ hiện đại.

Điều thú vị là các nhà cổ sinh vật học không tìm thấy nguyên vẹn cơ thể chúng. Phần lớn bằng chứng chỉ là hóa thạch của gladius – cấu trúc nâng đỡ bên trong cơ thể mực, đôi khi được ví như bộ xương sống. Do phần lớn cơ thể mực được cấu tạo từ mô mềm nên rất khó hóa thạch. Từ những di tích ít ỏi này, giới khoa học phải tái dựng hình dáng và kích thước của sinh vật đã tuyệt chủng.

Những sinh vật Trái Đất sống sót kỳ diệu ngoài không gian

Chân không và bức xạ vũ trụ không thể dễ dàng tiêu diệt một số sinh vật siêu nhỏ, nhờ những cơ chế bảo vệ và phục hồi đặc biệt.

Không gian vũ trụ được xem là một trong những môi trường khắc nghiệt nhất đối với sự sống. Chân không, bức xạ tia cực tím, tia vũ trụ và những biến động nhiệt độ cực đoan có thể phá hủy tế bào của hầu hết sinh vật trên Trái Đất. Tuy nhiên, các thí nghiệm của NASA và Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) đã phát hiện một số vi sinh vật có khả năng chịu đựng những điều kiện tưởng chừng không thể tồn tại này.

Một trong những ví dụ nổi bật là vi khuẩn Deinococcus radiodurans, thường được mệnh danh là vi khuẩn chịu bức xạ. Loài này có khả năng sửa chữa những tổn thương nghiêm trọng trong DNA, thậm chí sau khi bộ gene bị phân mảnh bởi bức xạ mạnh. Một số thí nghiệm cũng cho thấy các tế bào vi khuẩn tập hợp thành lớp dày có thể bảo vệ lẫn nhau, giúp chúng tồn tại trong môi trường không gian lâu hơn so với tế bào đơn lẻ. Nghiên cứu công bố năm 2020 ghi nhận các mẫu vi khuẩn thuộc nhóm Deinococcus có thể sống sót sau ba năm tiếp xúc với môi trường bên ngoài Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS).

Hai loài sinh vật kỳ lạ ẩn mình trong hang động ở Phong Nha – Kẻ Bàng

Bọ cạp Thiên Đường và ốc nón Sơn Đoòng phản ánh sự đa dạng sinh học ở môi trường có những điều kiện rất khác nhau trong cùng một hệ thống núi đá vôi.

Nhắc đến Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, nhiều người thường nghĩ đến những hang động kỳ vĩ, các dòng sông ngầm, hố sụt và những khối thạch nhũ hàng triệu năm tuổi. Tuy nhiên, bên cạnh cảnh quan ngoạn mục, hệ thống núi đá vôi nơi đây còn là môi trường sống của nhiều sinh vật ít được biết đến, trong đó có những loài chỉ mới được khoa học mô tả trong vài thập niên gần đây.

Hai đại diện tiêu biểu trong số đó là bọ cạp Thiên Đường (Vietbocap thienduongensis), được phát hiện trong động Thiên Đường và ốc nón Sơn Đoòng (Calybium plicatus), được tìm thấy tại Hố sụt 1 bên trong hang Sơn Đoòng. Trong hai loài động vật này, một loài thích nghi với môi trường hang động sâu, thiếu ánh sáng, loài còn lại được ghi nhận ở khu vực hố sụt có ánh sáng tự nhiên chiếu xuống, nơi điều kiện sống khác biệt với vùng tối bên trong hang.