Nguồn vốn ngân sách dành cho đầu tư công tại các địa phương luôn đòi hỏi phải được sử dụng một cách tối ưu, mang lại hiệu quả kinh tế cao thông qua hoạt động đấu thầu cạnh tranh, minh bạch. Tuy nhiên, kết quả lựa chọn nhà thầu vừa được công bố tại một gói thầu giao thông trên địa bàn xã Phú Nghĩa, thành phố Đồng Nai lại ghi nhận một tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách ở mức rất khiêm tốn, khi chỉ có duy nhất một doanh nghiệp tham gia nộp hồ sơ dự thầu.
Cụ thể, ngày 27/05/2026, ông Nguyễn Văn Hùng, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp xã Phú Nghĩa (TP Đồng Nai) đã ký Quyết định số 211/QĐ-TTDVTH phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu cho gói thầu Xây dựng công trình thuộc dự án Nâng cấp, mở rộng tuyến đường PN63, xã Phú Nghĩa. Theo quyết định này, đơn vị được lựa chọn trúng thầu là Công ty TNHH Xây dựng Nam Cường. Doanh nghiệp này trúng thầu với giá 2.550.236.601 đồng. Đối chiếu với giá gói thầu (giá toán xây lắp) được đưa ra là 2.551.910.058 đồng, số tiền tiết kiệm tuyệt đối cho ngân sách nhà nước sau đấu thầu chỉ đạt 1.673.457 đồng. Đây là một con số giảm giá khiêm tốn, tương đương với tỷ lệ tiết kiệm vỏn vẹn khoảng 0,065%.
Hồ sơ lịch sử đấu thầu cho thấy, gói thầu xây lắp này sử dụng nguồn vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi trong nước qua mạng và phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ. Dự án trước đó đã được Chủ tịch UBND xã Phú Nghĩa phê duyệt tại Quyết định số 970/QĐ-UBND ngày 06/05/2026. Công tác lập hồ sơ mời thầu (E-HSMT) và đánh giá hồ sơ dự thầu (E-HSDT) được thực hiện bởi Tổ chuyên gia thuộc Công ty TNHH Tư vấn đấu thầu Miền Nam, trong khi Công ty Cổ phần Đấu thầu Cửu Long Bình Phước là đơn vị chịu trách nhiệm thẩm định.
Dù quy trình tổ chức đấu thầu rộng rãi công khai trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, nhưng đến thời điểm đóng thầu, biên bản mở thầu ghi nhận chỉ có duy nhất Công ty TNHH Xây dựng Nam Cường tham gia nộp hồ sơ dự thầu. Việc chỉ có một nhà thầu tham gia ít nhiều đã ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc thầu khi không xuất hiện sự cạnh tranh về giá giữa các nhà thầu dẫn đến việc biên độ giảm giá của gói thầu đạt mức thấp.
Tìm hiểu về năng lực của đơn vị trúng thầu, Công ty TNHH Xây dựng Nam Cường có mã số thuế 3800492941, đăng ký trụ sở chính tại CMT8, Phường Phước Long, thành phố Đồng Nai. Dữ liệu từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia chỉ ra rằng doanh nghiệp này là một cái tên khá quen thuộc tại địa bàn tỉnh Đồng Nai và các khu vực lân cận. Tính đến nay, Công ty TNHH Xây dựng Nam Cường đã tham gia tổng cộng 46 gói thầu, trong đó trúng 29 gói, trượt 16 gói và có 1 gói chưa công bố kết quả. Tổng giá trị trúng thầu lũy kế của doanh nghiệp đạt hơn 223.000.000.000 đồng. Ngoài ra, dữ liệu ghi nhận công ty có mối quan hệ đối tác với một số bên mời thầu như Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng huyện Bù Gia Mập cũ (trúng thầu 6/6 gói thầu tham gia) hay Ban Quản lý dự án khu vực Bù Gia Mập (trúng thầu 4/4 gói).
Dưới góc nhìn pháp lý về hiệu quả quản lý nguồn vốn đầu tư công, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) cho biết, Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và các văn bản hướng dẫn thi hành như Nghị định số 214/2025/NĐ-CP luôn đặt mục tiêu cao nhất là bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế trong mọi hoạt động lựa chọn nhà thầu. Việc các gói thầu rộng rãi qua mạng nhưng chỉ có một nhà thầu tham gia dự thầu là tình huống được pháp luật dự liệu và cho phép xử lý tiếp tục đánh giá hồ sơ. Tuy nhiên, khi một gói thầu đầu tư công hoàn tất với tỷ lệ giảm giá chỉ có 0,065%, dù quy trình thủ tục có thể bảo đảm tính hợp pháp theo các bước quy định, thì mục tiêu tối ưu hóa hiệu quả kinh tế và tăng cường tính cạnh tranh cho dòng vốn ngân sách vẫn là bài toán cần các chủ đầu tư, bên mời thầu phân tích kỹ lưỡng nhằm tránh lãng phí.
QUY ĐỊNH VỀ TỶ LỆ TIẾT KIỆM VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ TRONG ĐẤU THẦU
Hiệu quả kinh tế là một trong những mục tiêu cốt lõi của hoạt động đấu thầu, được định nghĩa rõ tại Khoản 8 Điều 4 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15. Để đạt được mục tiêu này, việc xác định giá gói thầu và kiểm soát giá trúng thầu được quy định chặt chẽ từ khâu lập kế hoạch đến khi thực hiện hợp đồng.
Theo quy định tại Điều 18 Nghị định 214/2025/NĐ-CP, giá gói thầu phải được tính đúng, tính đủ toàn bộ chi phí, kể cả chi phí dự phòng, phí, lệ phí và thuế. Đặc biệt, chủ đầu tư có trách nhiệm cập nhật giá gói thầu trong thời hạn 28 ngày trước ngày mở thầu nếu cần thiết để đảm bảo giá gói thầu sát với giá thị trường, tránh thất thoát ngân sách hoặc gây khó khăn cho nhà thầu. Căn cứ xác định giá gói thầu bao gồm dự toán được duyệt, kết quả lựa chọn nhà thầu của các gói thầu tương tự trong 12 tháng trước đó hoặc các báo giá thị trường (tối thiểu 01 báo giá, khuyến khích nhiều hơn).
Về chỉ số đánh giá, Điểm b Khoản 2 Điều 17 Nghị định 214/2025/NĐ-CP quy định "tỷ lệ tiết kiệm trung bình" là một trong những chỉ tiêu quan trọng để đánh giá năng lực, nguồn lực và kết quả thực hiện công tác đấu thầu của chủ đầu tư trong kế hoạch tổng thể lựa chọn nhà thầu. Đối với hình thức chỉ định thầu, tính hiệu quả kinh tế được siết chặt hơn:
- Tại quy trình chỉ định thầu thông thường, chủ đầu tư phải quy định mức tỷ lệ tiết kiệm của giá đề nghị trúng thầu trong hồ sơ yêu cầu để làm cơ sở cho nhà thầu chuẩn bị hồ sơ đề xuất.
- Tại quy trình chỉ định thầu rút gọn, chủ đầu tư và nhà thầu phải thương thảo về giá để bảo đảm giá đề nghị trúng thầu tiết kiệm, hiệu quả. Riêng với gói thầu xây lắp quy định tại Điểm e Khoản 2 Điều 78, quá trình thương thảo phải đảm bảo tiết kiệm tối thiểu 5% giá gói thầu.
Trong quá trình thực hiện hợp đồng, để duy trì hiệu quả kinh tế, Điểm a Khoản 5 Điều 70 Luật Đấu thầu nhấn mạnh việc sửa đổi hợp đồng về giá, khối lượng không được vượt giá gói thầu đã ghi trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu hoặc dự toán gói thầu được phê duyệt. Việc tuân thủ nghiêm các quy định này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư công tại các địa phương mà còn là thước đo trách nhiệm giải trình của người có thẩm quyền trước pháp luật.
