Các phi vụ ám sát tướng quân đội Nga
Một trong hai người, tạm gọi là Ivan, cho biết anh đã tham gia hỗ trợ cho các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine nhắm vào các máy bay ném bom chiến lược và các nhà máy sản xuất đạn dược ngay từ bên trong nước Nga.
Anh xuất hiện trong một bộ phim tài liệu của BBC World Service về thế giới bí ẩn của những người Nga thực hiện các hoạt động phá hoại.
Bộ phim tài liệu này, do nhà báo độc lập người Ba Lan Marcin Mamon thực hiện, còn có sự góp mặt của một người khác tạm gọi là Foma – một người Nga đang sống lưu vong tại Ba Lan.
Người còn lại tên là Foma, cho biết anh điều hành một mạng lưới các tình nguyện viên bí mật tại Nga, chuyên theo dõi các sĩ quan cấp cao mà GUR – cơ quan tình báo quân sự Ukraine – cân nhắc đưa vào tầm ngắm. Anh nhấn mạnh rằng họ không bao giờ trực tiếp tham gia vào các cuộc tấn công.
Foma khá kín tiếng về danh tính những người bị theo dõi, nhưng sau khi Trung tướng Fanil Sarvarov bị ám sát tại Moscow vào tháng 12 năm ngoái, Foma thừa nhận mình đã cung cấp thông tin tình báo về vị tướng này cho phía Ukraine.
Trung tướng Fanil Sarvarov đã thiệt mạng tại Moscow vào năm ngoái bởi một thiết bị nổ được cài dưới gầm xe.
GUR xác nhận rằng cả Ivan và Foma đều đang làm việc cho cơ quan này. Tuy nhiên, cả GUR lẫn hai người đàn ông này đều rất thận trọng trong việc tiết lộ chi tiết, khiến cho việc xác minh các hoạt động mà họ tuyên bố đã thực hiện trở nên bất khả thi.
Dù vậy, những phương thức hoạt động khái quát mà Ivan và Foma mô tả đã được chính quyền Ukraine xác nhận là có tồn tại. Kiev đã đề cập đến chiến lược thực hiện các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (drone) phối hợp nhắm vào những mục tiêu mà họ cho là hợp pháp bên trong lãnh thổ Nga, đồng thời thừa nhận sử dụng các đặc vụ bí mật để thực hiện các hoạt động này.
Kể từ khi cuộc chiến bắt đầu, cũng đã xảy ra một số vụ ám sát chính trị tại Nga. Theo chính sách nhất quán, Ukraine không bao giờ chính thức thừa nhận hay nhận trách nhiệm về các cuộc tấn công có mục tiêu cụ thể; tuy nhiên, một sĩ quan tình báo Ukraine từng thừa nhận với BBC rằng phía Ukraine đứng sau vụ sát hại một quan chức quân sự cấp cao – Trung tướng Igor Kirillov – vào tháng 12/2024.
Rất khó để xác định chính xác có bao nhiêu người Nga đang thực hiện công việc này cho Ukraine. Theo Foma, con số này rơi vào khoảng 300 đến 500 người, mặc dù thông tin này không thể kiểm chứng.
Ivan tiết lộ rằng công việc của anh bao gồm theo dõi các cơ sở quân sự và tìm địa điểm cất giấu các linh kiện máy bay không người lái, nhằm chuẩn bị cho các cuộc tấn công tiềm tàng vào các tài sản của Nga.
Anh đã cung cấp một đoạn video, trong đó dường như chính anh đang giấu chất nổ gần một sân bay quân sự của Nga.
Nếu bị bắt, anh sẽ phải đối mặt với cáo buộc khủng bố và có thể phải ngồi tù hàng chục năm.
Công việc của Foma thì khác – anh hoạt động từ xa, trực tuyến đào tạo các tình nguyện viên của mình tại Nga. Mamon đã chứng kiến anh thực hiện một buổi hướng dẫn như vậy: cách bám theo một quan chức quân sự cấp cao nằm trong danh sách theo dõi. Màn hình máy tính của Foma hiển thị hình ảnh các tòa nhà và xe cộ tại Nga – tay anh đặt trên bàn phím máy tính.
Foma giải thích cách anh hướng dẫn các tình nguyện viên hoạt động bí mật của mình theo dõi các sĩ quan Nga.
"Các bạn sẽ nhận được một hồ sơ... từ tôi hoặc một đồng nghiệp... về mục tiêu cần nhắm đến. Hồ sơ đó bao gồm ảnh, thông tin cá nhân, ngày sinh, độ tuổi và mô tả về đối tượng. Nếu đối tượng có xe hơi, thông tin về chiếc xe đó cũng sẽ có trong hồ sơ. Khi tiếp cận mục tiêu, tuyệt đối không được mang theo điện thoại", anh dặn dò các tình nguyện viên.
Từng là một phần trong giới tinh hoa Nga, Foma khẳng định mình sở hữu mạng lưới liên lạc đặc biệt và liên tục nhận được các thông tin nội bộ.
Chiếc xe của Trung tướng Fanil Sarvarov, Cục trưởng Cục Huấn luyện Tác chiến thuộc Bộ Tổng tham mưu Quân đội Nga, bị gắn một thiết bị nổ gài dưới gầm xe ô tô
Anh cho biết mạng lưới của mình có khoảng 30 người, phân bổ tại Nga, Ukraine và một số quốc gia khác ở châu Âu. Những thành viên bên ngoài nước Nga đảm nhận vai trò hỗ trợ hậu cần, chẳng hạn như theo dấu các dấu vết kỹ thuật số của các mục tiêu.
Foma nhấn mạnh rằng anh chỉ chuyển thông tin tình báo cho phía Ukraine, còn mạng lưới của anh không trực tiếp thực hiện bất kỳ vụ ám sát nào.
Về vụ ám sát Tướng Sarvarov vào tháng 12/2025, Foma chia sẻ rằng việc theo dấu tốn rất nhiều công sức bởi ông rất cẩn thận trong việc xóa dấu vết và liên tục thay đổi lịch trình.
"Như con chuột trong miếng phô mai"
Ivan lại rất kín tiếng về công việc mà mình tham gia, ngay cả khi sự việc đã kết thúc.
Foma đã tự mình tìm hiểu về Ivan. Sau khi liên hệ với các mối quan hệ trong ngành tình báo quân sự tại cả Ukraine và Nga, anh cho rằng nhiều khả năng Ivan từng tham gia vào một kế hoạch tấn công nhà máy sản xuất máy bay không người lái quân sự lớn nhất của Nga tại Yelabuga vào tháng 6 năm ngoái. Một người được cho là đã thiệt mạng trong vụ việc đó.
Ivan nhấn mạnh rằng mục tiêu luôn là cố gắng tránh gây hại cho thường dân.
Các chiến dịch này rõ ràng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với chính Ivan.
"Trường hợp nghiêm trọng nhất là khi xe của tôi bị chặn lại để kiểm tra, trong khi tôi đang mang theo chất nổ tự chế. Tuy nhiên như bạn thấy đấy, tôi đã không bị phát hiện," anh nói.
Để giảm thiểu nguy cơ bị lộ, công việc này "không có cấu trúc rõ ràng", anh cho biết, đồng thời nói thêm rằng anh chưa từng gặp mặt và cũng không biết danh tính của những người cùng làm việc với mình.
Foma cũng áp dụng quy tắc tương tự đối với các đặc vụ của mình.
"Ngay khi bạn bắt đầu tập hợp mọi người thành các nhóm, trong các cuộc trò chuyện chung... để lại dấu vết trên internet, thì khả năng cao là cả nhóm đó sẽ nhanh chóng bị bắt giữ hoặc tiêu diệt", ông nói.
Ivan nhấn mạnh rằng hiện còn rất ít người ở Nga phù hợp cho loại công việc này.
Theo thông tin mà BBC nắm được, nhiều người Nga tham gia vào các hoạt động phá hoại trên chính quê hương mình thường là những người không hề hay biết – chẳng hạn như các tài xế xe tải không biết rằng hàng hóa họ vận chuyển đã bị can thiệp – hoặc là những cá nhân được thuê để thực hiện công việc này.
Ivan cũng tiết lộ cách để phía Ukraine có thể tin tưởng anh.
"Bạn đến một quốc gia thứ ba... nơi các đặc vụ [của Ukraine] gặp bạn... và tiến hành các bài kiểm tra bằng máy phát hiện nói dối", Ivan kể lại.
Mamon yêu cầu Ivan kết nối anh với một trong những người điều hành anh tại GUR (Tổng cục Tình báo Quốc phòng Ukraine). Người này lập tức gọi cho Ivan qua loa ngoài – như một cách chứng minh rằng Ivan thực sự làm việc cho ông ta. Họ nói chuyện bằng mật mã, đề cập đến việc "sửa chữa tại trường học".
"Trong hệ thống quản trị có đủ loại lỗ hổng; nếu biết tận dụng chúng, hoặc chỉ đơn giản là gặp may, bạn hoàn toàn có thể lách qua những kẽ hở đó… và sống ngay trong lòng hệ thống. Giống như một con chuột nằm trong miếng phô mai vậy", anh nói.
Ivan cũng chia sẻ cảm xúc đối mặt với công việc này.
"Nỗi sợ luôn hiện hữu. Nó đeo bám tôi khắp mọi nơi. Ngay cả khi chẳng làm gì cả, bạn vẫn thấy sợ", anh nói.
Dù vậy, anh vẫn lạc quan tin rằng rồi một ngày cuộc đời mình sẽ thay đổi.
