Đầu tháng 10, Không quân Mỹ đã phải khẩn cấp cho cất cánh tháo chạy 12 máy bay ném bom siêu thanh B-1 Lancer rời khỏi căn cứ không quân Fairford ở Anh. Đây là một phần tư toàn bộ lực lượng phi đội dòng máy bay này, với tổng giá trị tài sản ước tính lên tới khoảng 3,8 tỷ USD.
Mối đe dọa khiến Lầu Năm Góc phải vội vã đến như vậy không phải là tên lửa hay các phi đội tiêm kích đối phương, mà lại là vài chiếc xe van không nhãn hiệu đậu ngay sát hàng rào sân bay.
Rốt cuộc bên trong những chiếc xe đó chứa điều gì mà giới quân sự lại đánh giá chúng còn nguy hiểm hơn bất kỳ kẻ thù nào trên không?
Cuộc sơ tán gần như hỗn loạn
Theo chuyên gia Stephen Feldstein thuộc Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, Không quân Mỹ đã hành động nhanh đến mức bộ chỉ huy thậm chí còn chưa kịp phê duyệt kế hoạch tiếp nhiên liệu trên không cho máy bay.
Đối với lực lượng không quân chiến lược, sự vội vã này là điều gần như không tưởng, bởi việc điều động các máy bay ném bom hạng nặng thường phải được chuẩn bị kỹ lưỡng từng bước từ trước.
Nguyên nhân bắt nguồn từ những chiếc xe van đỗ áp sát ranh giới căn cứ không quân. Các xe này chứa vô số drone đã được lắp đặt vũ khí và sẵn sàng kích hoạt. Mục tiêu bị đe dọa không chỉ là các máy bay ném bom chiến lược mà còn gồm hàng trăm phi công lẫn nhân viên mặt đất tại sân bay.
Đứng trước dàn vũ khí hỏa lực mạnh như các tiêm kích siêu thanh, trang Vlush của Nga đã so sánh những chiếc drone này chẳng khác gì những món "đồ chơi trẻ em". Thế nhưng, với phản ứng từ Mỹ nói trên, sự nguy hiểm của chúng lại là thật.
Ai là người đặt tay lên nút bấm?
Theo thông tin tình báo của Lầu Năm Góc, Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) là lực lượng đứng sau chuẩn bị cho cuộc tấn công này. Những chiếc xe van trong kịch bản sẽ đóng vai trò như phương tiện dân sự thông thường, hoàn toàn không thể phân biệt với hàng trăm chiếc xe khác lưu thông trên đường.
Tuy nhiên, bản thân ý tưởng này lại không xuất phát từ quân đội Iran. Trước đó, chiến thuật này đã được chính các đồng minh của Mỹ thử nghiệm thành công trong các cuộc xung đột riêng, và chính chi tiết này đã khiến câu chuyện tại Fairford trở nên trái ngang đối với giới chỉ huy Mỹ.
Câu chuyện trên đã cho thấy chiến tranh đang liên tục thay đổi hình thái, và thứ vũ khí mà đồng minh của bạn sử dụng hôm nay, ngày mai có thể sẽ rơi vào tay đối thủ. Hai sự kiện diễn ra vào mùa hè năm 2025 đã cho thấy cơ chế lan truyền này diễn ra nhanh đến mức nào.
Chiến dịch "Mạng nhện"
Vào tháng 6/2025, Ukraine — hay chính xác hơn là ý tưởng đến từ Vương quốc Anh — đã tiến hành chiến dịch "Mạng nhện" (Spiderweb).
Thay vì dùng xe van, họ sử dụng các cabin gỗ mô-đun được đặt làm riêng. Đằng sau mái che của các cabin này là 150 chiếc drone cùng 300 thiết bị nổ ẩn nấp, trong khi các kỹ thuật viên điều khiển phương tiện thông qua mạng di động của Nga.
Các máy bay không người lái xuất phát từ Chelyabinsk và chỉ trong một ngày đã tấn công đồng loạt 4 căn cứ không quân của Nga, trải dài từ Murmansk đến Irkutsk. Các dòng máy bay Tu-95 và Tu-22M3 đã hứng chịu đòn đánh này.
Phía Kyiv nhanh chóng tuyên bố đã đánh trúng 41 máy bay Nga. Tuy nhiên, các dữ liệu tổng kết sau đó cho thấy thiệt hại thực tế vào khoảng 10 chiếc. Chi phí trung bình cho mỗi chiếc drone tham gia cuộc tập kích vào các căn cứ không quân Nga chỉ vỏn vẹn khoảng 2.000 USD.
Chiến dịch "Sư tử trỗi dậy" chống lại Iran
Cũng trong tháng đó, Israel đã diễn lại một kịch bản tương tự để chống lại Iran trong chiến dịch "Sư tử trỗi dậy" (Rising Lion). Các hoạt động quân sự diễn ra từ ngày 13 - 24/6, và cuộc xung đột này sau đó được gọi là "Cuộc chiến 12 ngày".
Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) mô tả khởi đầu của chiến dịch như sau: các đàn drone nhỏ mang theo chất nổ — được lực lượng đặc nhiệm Israel âm thầm cài cắm trước đó nhiều tháng trên lãnh thổ Iran — đồng loạt phát nổ. Các thiết bị này đã vô hiệu hóa hệ thống radar phòng không và phương tiện thông tin liên lạc, đồng thời thu hút toàn bộ sự chú ý của các kíp trực chiến Iran.
Trong khi các mồi nhử đốt cháy thiết bị điện tử và đánh lạc hướng lực lượng bảo vệ, hơn 200 tiêm kích Israel mới chính thức lâm trận. Nhiều chiếc trong số đó — bao gồm dòng F-35 Adir mang theo đạn dược chính xác cao — đã oanh tạc hơn một trăm mục tiêu hạt nhân và quân sự trên khắp đất nước, bao gồm cả những nơi ẩn nấp của các quan chức quân sự cấp cao.
Giải pháp "giá rẻ như cho"
Quyết định sơ tán khẩn cấp căn cứ Fairford cho thấy Lầu Năm Góc đã rút ra được bài học. Nhưng chính biến cố đó cũng bộc lộ mặt tối của vấn đề: theo đánh giá của chuyên gia Feldstein, Mỹ vẫn đang phụ thuộc quá nhiều vào các nền tảng công nghệ cao đắt đỏ và thích ứng rất chậm chạp với phong cách chiến tranh mới, chưa nói đến việc dẫn dắt hay tạo ra xu hướng.
Feldstein giải thích lý do vì sao rào cản gia nhập cuộc chơi quân sự lại sụp đổ nhanh đến vậy: các tổ chức giờ đây có thể dễ dàng tiếp cận tri thức và kinh nghiệm.
Bản thiết kế drone có thể tải trực tiếp từ Internet hoặc tự tạo sơ đồ riêng thông qua AI, sau đó gửi tệp dữ liệu sang máy in 3D để sản xuất vũ khí phục vụ cho một nhiệm vụ cụ thể.
Hệ quả là, theo ông, ngày càng có nhiều thế lực và tổ chức khác nhau giành được khả năng thách thức sự thống trị của các cường quốc lớn.
Các chuyên gia nhận định rằng Mỹ đang rơi vào một thế cờ vô cùng kỳ lạ và phức tạp. Một mặt, họ là một gã khổng lồ quân sự. Mặt khác, trong mắt nhiều người, gã khổng lồ ấy lại giống như Goliath. Và câu hỏi hóc húa là: Chiếc nỏ bắn đá hiện đang nằm trong tay ai?
