Sự nhầm lẫn nguy hiểm giữa cảm cúm và não mô cầu

Cúm lây lan nhanh hơn, còn não mô cầu thường lây qua tiếp xúc gần. Chuyên gia lưu ý dấu hiệu sốt cao kèm lừ đừ và cảnh báo không chờ tử ban mới đi khám.

Số ca mắc bệnh não mô cầu tại Việt Nam từ đầu năm 2026 đến nay đang có xu hướng gia tăng so với cùng kỳ năm trước. Báo cáo giám sát của Bộ Y tế ghi nhận 24 trường hợp mắc bệnh do não mô cầu trong 14 tuần đầu năm, trong đó có 4 ca tử vong. Con số này gần gấp rưỡi so với 14 ca ghi nhận cùng kỳ năm 2025. Trẻ em dưới 15 tuổi chiếm tới 46% tổng số ca mắc. Mặc dù các ca bệnh xuất hiện rải rác trong cộng đồng và chưa hình thành ổ dịch tập trung, sự gia tăng đột ngột này đặt ra cảnh báo lớn về công tác phòng ngừa.

1.jpg
Từ đầu năm đến nay, các ca bệnh do não mô cầu trong nước gia tăng. Ảnh chinhphu.vn

Não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, có thời gian ủ bệnh trung bình từ 3– 4 ngày (dao động 1– 10 ngày). Thể tối cấp của bệnh có thể khiến người bệnh rơi vào tình trạng nguy kịch và tử vong chỉ trong vòng 24h. Ngay cả khi được điều trị kịp thời bằng kháng sinh, tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân viêm màng não do não mô cầu vẫn chiếm 10–15%. Ước tính trong số 5 người khỏi bệnh thì có 1 người phải chịu di chứng suốt đời như điếc, tổn thương não, cắt cụt chi, suy giảm chức năng thận hoặc các vấn đề thần kinh.

Nguy hiểm nhất là ở giai đoạn khởi phát, bệnh có triệu chứng rất giống cảm cúm thông thường: sốt cao đột ngột (39– 40°C), đau đầu, buồn nôn và mệt mỏi. Sự tương đồng này khiến nhiều người chủ quan tự theo dõi và điều trị tại nhà sai lầm có thể trả giá bằng tính mạng khi bệnh nhanh chóng chuyển sang nhiễm trùng huyết hoặc viêm màng não.

Theo BS Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Thường trực Liên Chi hội Truyền nhiễm TP.HCM, điểm khác biệt lớn nhất giữa hai bệnh nằm ở tốc độ lây lan và độc lực tác động lên thể trạng. Cúm lây lan rất nhanh; nếu một lớp học hoặc một gia đình đồng loạt mắc bệnh thì khả năng cao đó là cúm. Ngược lại, vi khuẩn não mô cầu lây qua dịch tiết hô hấp khi tiếp xúc gần và rất hiếm khi bùng phát đồng loạt trong cùng một tập thể. Tuy nhiên, tình trạng toàn thân của bệnh nhân não mô cầu ngay trong những giờ đầu nghiêm trọng hơn nhiều. Bệnh nhân sốt cao kèm vẻ mặt bơ phờ, đừ lừ, thể hiện rõ tình trạng nhiễm trùng nặng và có thể mất ý thức rất nhanh.

BS.CK2 Nguyễn Thị Kim Anh, Phó Trưởng khoa Sức khỏe trẻ em (Bệnh viện Nhi Đồng 2), lưu ý rằng trong 8– 15h đầu, bệnh nhân thường chỉ sốt và mệt mỏi. Các dấu hiệu điển hình như tử ban (ban xuất huyết), cứng cổ hay suy giảm ý thức thường xuất hiện muộn khi đã đe dọa tính mạng. Do đó, người dân tuyệt đối không chờ đến khi xuất hiện tử ban mới đưa người bệnh đi khám.

Để kiểm tra ban xuất huyết tại nhà, BSCKII Ngô Văn An (Bệnh viện Đa khoa Medlatec) hướng dẫn cha mẹ khi thấy trẻ sốt cao cần quan sát kỹ da. Nếu thấy các nốt màu đỏ sẫm hoặc tím như vết bầm, hãy dùng hai đầu ngón tay căng nhẹ bề mặt da. Nếu nốt ban vẫn giữ nguyên màu sắc mà không bị nhạt đi, đây là dấu hiệu xuất huyết dưới da nguy hiểm, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay lập tức.

Các chuyên gia y tế khuyến cáo, khi xuất hiện sốt cao kèm lừ đừ, bơ phờ, đau đầu dữ dội, nôn, cứng gáy hay xuất hiện nốt xuất huyết dù mới chỉ trong vài giờ, gia đình cần đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức. Với bệnh não mô cầu, mỗi giờ trì hoãn đều quyết định ranh giới giữa sự sống và cái chết, giữa hồi phục hoàn toàn và di chứng suốt đời.

Mời độc giả xem video Dùng nồi chiên không dầu sai cách gây hại sức khỏe

Hà Nội ghi nhận 550 ca sốt xuất huyết trong một tuần

Hà Nội ghi nhận 550 ca sốt xuất huyết và 175 ca tay chân miệng trong tuần; cộng dồn từ đầu năm lần lượt là 5.839 và 6.572 ca, ngành y tế tăng giám sát.

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố (CDC) Hà Nội, trong tuần qua (từ 23/10 đến 30/10), toàn thành phố ghi nhận 550 trường hợp mắc sốt xuất huyết tại 97 phường, xã (trong đó có Phúc Thọ, Dân Hòa, Hòa Xá, Hồng Vân, Ô Diên, Bình Minh...). Tuần này cũng xuất hiện 12 ổ dịch mới tại các phường, xã: Chương Dương, Dân Hòa, Chuyên Mỹ, Đông Anh, Gia Lâm, Phú Diễn, Phú Xuyên, Thư Lâm, Việt Hưng và Xuân Đỉnh.

Cộng dồn từ đầu năm 2026, Hà Nội ghi nhận 5.839 trường hợp mắc sốt xuất huyết tại 121 phường, xã, không có ca tử vong. Số mắc giảm 4.963 trường hợp so với mức trung bình 5 năm 2021–2025 (10.802 ca) và giảm mạnh so với cùng kỳ năm 2023 (29.362 ca). Về ổ dịch, cả năm thành phố ghi nhận 241 ổ, hiện còn 28 ổ đang hoạt động.

Hà Nội tăng cường giám sát, đẩy mạnh các biện pháp pháp phòng, chống dịch bệnh sốt xuất huyết. Ảnh CDC Hà Nội

Về bệnh tay chân miệng, trong tuần ghi nhận 175 trường hợp mắc tại 79 phường, xã. Cộng dồn từ đầu năm, Hà Nội có 6.572 trường hợp mắc tại 126 phường, xã, không có ca tử vong. Thành phố ghi nhận 3 ổ dịch mới tại Cổ Đô, Phú Nghĩa và Quảng Oai; cộng dồn có 102 ổ dịch, trong đó 3 ổ đang hoạt động.

Các bệnh truyền nhiễm khác tiếp tục được ghi nhận rải rác: trong tuần có 2 ca sởi tại Thượng Phúc và Yên Nghĩa; 2 ca ho gà tại Ba Đình và Mỹ Đức. Cộng dồn từ đầu năm, Hà Nội ghi nhận 414 ca sởi tại 113 phường, xã và 115 ca ho gà tại 61 phường, xã; chưa ghi nhận tử vong do hai bệnh này.

Ngành y tế tăng cường giám sát, xử lý ổ dịch

CDC Hà Nội đang phối hợp với các đơn vị liên quan giám sát tình hình dịch bệnh, phát hiện sớm ca mắc, khoanh vùng và xử lý các khu vực có ca bệnh, ổ dịch. Trong tuần, công tác giám sát sốt xuất huyết được triển khai tại 9 phường, xã: Vĩnh Hưng, Phương Liệt, Ứng Hòa, Chuyên Mỹ, Sơn Tây, Cửa Nam, Khương Đình, Liên Minh và Hoàn Kiếm. Tuần tới, CDC tiếp tục giám sát phòng, chống sốt xuất huyết tại 11 phường, xã; đồng thời tăng cường giám sát bệnh tay chân miệng tại các khu vực có ca bệnh và ổ dịch.

Các trạm y tế được yêu cầu tăng cường phát hiện bệnh nhân tại cơ sở y tế và cộng đồng; giám sát tay chân miệng tại trường mầm non, mẫu giáo; phối hợp với các cơ sở giáo dục tổ chức vệ sinh môi trường, khử khuẩn chủ động. Ngành Y tế còn phối hợp với ngành Thú y theo dõi dịch bệnh trên động vật, phòng chống bệnh lây truyền từ động vật sang người; tăng cường truyền thông về sốt xuất huyết, tay chân miệng, sởi, COVID-19, não mô cầu và các bệnh truyền nhiễm mùa Thu – Đông, khuyến cáo người dân tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch.

Khi phát hiện ca mắc hoặc ổ dịch mới, CDC phối hợp với địa phương điều tra dịch tễ, khoanh vùng và xử lý theo quy định, hạn chế dịch kéo dài hoặc lan rộng. Tại tuyến cơ sở, nhiều địa phương duy trì chiến dịch vệ sinh môi trường, diệt lăng quăng, bọ gậy hằng tuần, phối hợp với tổ dân phố, trường học và các đoàn thể vận động từng hộ gia đình kiểm tra, loại bỏ dụng cụ chứa nước có nguy cơ phát sinh muỗi.

Tại phường Đại Mỗ, Trạm Y tế đã tham mưu UBND phường triển khai các chiến dịch tổng vệ sinh môi trường, diệt bọ gậy và phun hóa chất diệt muỗi trưởng thành tại những điểm nguy cơ cao như khu vực có ca bệnh, ổ dịch cũ và công trường xây dựng. Hằng tuần, trạm phối hợp với đội phòng bệnh cộng đồng giám sát các điểm nguy cơ, theo dõi ca bệnh và hướng dẫn người dân phòng bệnh tại gia đình. Tại xã Dân Hòa, Trạm Y tế phối hợp với chính quyền và các lực lượng chức năng tuyên truyền, rà soát khu vực nguy cơ, tổ chức vệ sinh môi trường và phun hóa chất diệt muỗi; cán bộ y tế được tập huấn nâng cao năng lực giám sát, điều tra ca bệnh, khoanh vùng và xử lý ổ dịch. Không chỉ dừng lại ở các chiến dịch tập trung, cán bộ y tế còn đến từng hộ gia đình hướng dẫn cách loại bỏ ổ bọ gậy – thu gom phế thải, úp các vật dụng chứa nước không sử dụng, đậy kín bể nước, thả cá vào bể phù hợp – đồng thời hướng dẫn người dân nhận biết dấu hiệu bệnh, chủ động đến cơ sở y tế khi nghi ngờ và duy trì thói quen ngủ màn, kể cả ban ngày.

Thực tế giám sát cho thấy nguy cơ vẫn tiềm ẩn từ những vật dụng rất quen thuộc trong gia đình. Tại tổ 2 Ngọc Trục, phường Đại Mỗ, dù khu dân cư đã ghi nhận ca mắc, gia đình bà Nguyễn Thị Rực vẫn còn nhiều dụng cụ chứa nước chưa được vệ sinh, xử lý thường xuyên – những nơi có thể trở thành nơi muỗi đẻ trứng, phát sinh lăng quăng, bọ gậy.

Khuyến cáo người dân chủ động phòng bệnh

Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua muỗi vằn. Theo TS.BS Đào Hữu Thân, Phó Giám đốc CDC Hà Nội, biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất vẫn là diệt muỗi, diệt lăng quăng, bọ gậy và tránh muỗi đốt. Mỗi gia đình hãy dành ít nhất 10 phút mỗi tuần để kiểm tra và loại bỏ các ổ bọ gậy trong các vật dụng chứa nước sinh hoạt, thau rửa; đậy nắp các bể nước, thả cá vào bể cảnh để tiêu diệt lăng quăng; thay nước lọ hoa thường xuyên, nhỏ muối hoặc hóa chất vào các bát nước kê chân chạn, bể cảnh hoặc hòn non bộ; lật úp, loại bỏ các dụng cụ chứa nước không sử dụng, để không tạo điều kiện cho muỗi đẻ trứng, phát triển.

Người dân cần chủ động tiêm vắc xin phòng bệnh, tích cực phối hợp với chính quyền và Trạm Y tế trong các chiến dịch vệ sinh môi trường, diệt bọ gậy, phun hóa chất. Khi có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh như sốt cao đột ngột, đau đầu, xuất huyết dưới da… cần đến ngay cơ sở y tế để được khám và điều trị kịp thời, tuyệt đối không tự ý điều trị tại nhà.

Mời độc giả xem video Thịt lợn ngoại ồ ạt đổ bộ về Việt Nam

Điểm tiêm quá tải, CDC Cà Mau cảnh báo nguy cơ lây lan dịch

Sau các ca tử vong do viêm não mô cầu, nhu cầu tiêm vắc xin tăng vọt tại Cà Mau. CDC khẳng định vắc xin giá rẻ cũng đạt chuẩn, khuyên người dân chọn lọc thông tin.

Dân chen chân tiêm vắc xin viêm não mô cầu sau các ca tử vong

Sau khi địa phương ghi nhận các trường hợp tử vong do viêm não mô cầu, người dân Cà Mau đồng loạt đưa gia đình đi tiêm phòng khiến các điểm tiêm chủng dịch vụ rơi vào tình trạng quá tải.

Cà Mau khẩn cấp ứng phó sau 2 ca tử vong do não mô cầu nhóm B

Hai người ở xã Sông Đốc tử vong do não mô cầu nhóm B, nâng số ca tử vong tại Cà Mau lên 3. Ngành y tế truy vết, cấp kháng sinh dự phòng và tầm soát.

Các ca não mô cầu nhóm B được ghi nhận tại Cà Mau và TP.HCM, có trường hợp tử vong. Theo các bác sĩ, khả năng lây lan của vi khuẩn não mô cầu rất lớn. Cả người lớn và trẻ em đều có thể lây nhiễm não mô cầu; khả năng lây lan của bệnh viêm não mô cầu không thua kém bệnh sởi. Vì thế, nếu không kiểm soát, xử lý tốt khi có ca bệnh, nguy cơ có thể lây lan thành các cụm dịch nhỏ.

Nhiều địa phương ghi nhận mắc não mô cầu nhóm B