Sáng 2/11, Quốc hội sẽ thảo luận ở hội trường về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Bịt kẽ hở, nhưng không khép cánh cửa hy vọng

Phát biểu tại Hội trường, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho hay, sự quan tâm, phản biện của toàn xã hội đối với điều khoản hiến tặng mô, tạng với người dưới 18 tuổi những ngày qua là dễ hiểu. Bởi đây là những vấn đề liên quan trực tiếp đến trẻ em, trong bối cảnh nguy cơ tiêu cực từ tội phạm xuyên quốc gia hay các hành vi trục lợi bất chính liên quan đến mô, tạng luôn hiện hữu.

“Quan điểm rõ ràng của tôi là vì còn nhiều bất cập nên chắc chắn cần sửa luật và mục tiêu quan trọng nhất là luật sửa đổi cần bảo vệ tốt hơn cho những người hiến tặng, đặc biệt là trẻ em”, ông Hiếu nhấn mạnh.

Đại biểu Nguyễn Lân Hiếu cho biết, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội không phải là cơ sở ghép tạng, nhưng ông rất thấu hiểu những người bệnh nặng đang chờ đợi cơ hội cuối cùng và duy nhất của mình.

Nhiều khi chính niềm hy vọng ấy là sức mạnh để họ tiếp tục chiến đấu với bệnh tật và mong một điều kỳ diệu sẽ xảy ra. Và ông cũng rất hiểu nỗi lo lắng của người dân vì trên thực tế vẫn có tình trạng mua bán tạng, bắt cóc xảy ra trong khu vực và trên thế giới.

Theo đại biểu Nguyễn Lân Hiếu, chúng ta đang lo cho con trẻ, nhưng những hành vi phạm pháp ấy đâu chỉ tập trung vào trẻ em dưới 18 tuổi. “Vì vậy, thay vì né tránh hay cực đoan trong cách nhìn nhận, chúng ta cần hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng chặt chẽ hơn, vừa bịt các kẽ hở để chống lại mọi hành vi vi phạm đạo đức và pháp luật, vừa không khép lại cánh cửa hy vọng sống của nhiều người bệnh”, ông Hiếu nói.

Công bằng và minh bạch quyết định niềm tin

Theo đại biểu Nguyễn Lân Hiếu, báo cáo giải trình, tiếp thu của Chính phủ vừa gửi tới các đại biểu đã làm rõ những nội dung được sửa đổi, chỉnh lý, nhưng để luật tường minh theo khoa học và nhân văn, ông đề xuất chia 2 thành nhóm để quy định cụ thể.

Nhóm thứ nhất: người hiến khỏe mạnh đang sống

Với nhóm này, BS Nguyễn Lân Hiếu đề xuất, tuyệt đối cấm cho tạng, mô không có khả năng tái tạo và nguy hiểm ngay đến tính mạng.

Đối với mô có khả năng tái tạo, không ảnh hưởng rõ rệt đến sức khoẻ và sự phát triển, ông đề nghị chia từng nhóm với những quy định riêng. Cụ thể:

Với trẻ dưới 18 tuổi chưa phát triển cơ thể hoàn chỉnh cũng nên cấm, trừ những trường hợp đặc biệt trong chuyên khoa được đánh giá không ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ (ví dụ như mô tái sinh là máu, tế bào gốc tạo máu…). Quá trình lấy chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý của bản thân, gia đình và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống gần, có giám định ADN, khi không còn các phương án khác khả thi. Đây chính là nút chặn để kẻ xấu không thể tìm cách bắt cóc, tấn công trẻ mồ côi, giả dạng con nuôi...

Với người từ 18 trở lên đến 25 tuổi chỉ được cho, tặng với người cùng huyết thống.

Với người trưởng thành trên 25 tuổi, ngoài người trong gia đình, có thể cho tặng nhưng phải dưới sự giám sát của hội đồng độc lập, không liên quan đến ê-kíp phẫu thuật và gia đình người nhận.

Nhóm thứ hai: người hiến không còn khả năng sống, chết não

Ở nhóm này, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu đề nghị, việc xác định chết não phải được hội đồng độc lập đánh giá theo tiêu chuẩn chặt chẽ của thông lệ quốc tế. Nếu tử vong không rõ nguyên nhân, tai nạn, nghi ngờ bạo hành, người lang thang, không gia đình thì bắt buộc phải có kết luận của pháp y và cơ quan điều tra, khẳng định không có dấu hiệu hình sự trước khi được xét hiến.

Trong nhóm này, đối với trẻ dưới 18 tuổi: nên hạn chế hiến tạng, trừ những trường hợp đặc biệt khi có sự đồng ý của gia đình, và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống dưới sự giám sát của hội đồng độc lập.

Đối với người trên 18 tuổi: cần cấm tuyệt đối lấy tạng của người đã có văn bản từ chối hiến. Trường hợp khác (không có văn bản từ chối), cần đảm bảo đã được gia đình đồng ý và cũng phải dưới sự giám sát của hội đồng độc lập.

Theo đại biểu Nguyễn Lân Hiếu, có một vấn đề mang tính quyết định đến niềm tin của Nhân dân, đó là sự công bằng trong tiếp cận tạng ghép và sự minh bạch trong chi phí.

Về công bằng, nguyên tắc của Tổ chức Y tế Thế giới đã rất rõ: phân bổ tạng phải dựa trên tiêu chí lâm sàng và đạo đức, tuyệt đối không dựa trên khả năng tài chính, và phải công bằng, minh bạch, có thể kiểm chứng.

Kinh nghiệm của các nước dù khác nhau về mô hình, nhưng đều chung một điểm: không để con người tự quyết định bằng cảm tính, mà dùng máy tính với thuật toán tự động chấm điểm dựa trên mức độ cấp cứu, thời gian chờ đợi, sự tương thích miễn dịch và ưu tiên cho trẻ em. Để chống tiêu cực, kíp lấy tạng không được biết người nhận là ai, và mọi trường hợp ngoại lệ đều phải được Hội đồng Quốc gia phê duyệt và công khai trên hệ thống.

Về chi phí, phải khẳng định một nguyên tắc, “tạng hiến là vô giá". Chi phí người bệnh chi trả chỉ là phí dịch vụ: điều phối, vận chuyển, phẫu thuật và thuốc ức chế miễn dịch sau ghép. Tất cả phải được công khai minh bạch để làm căn cứ cho Bảo hiểm y tế thanh toán theo tỷ lệ.

“Chỉ khi làm được hai điều này, luật sửa đổi mới thực sự đi vào lòng dân và phát huy hiệu quả”, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu nhấn mạnh.