Loài cây có quả ăn được, lá non mang vị chua và hạt chứa dầu được ghi nhận có thể dùng làm xà phòng vừa nằm trong danh mục 18 loài cấm trồng của Hà Nội. Đáng chú ý, từ năm 2021, Thái Nguyên đã hạn chế trồng cùng loài cây này.
Vì sao Hà Nội cấm trồng cây dâu da?
Cây dâu da, còn gọi là dâu da xoan hoặc giâu gia xoan, tên khoa học Allospondias lakonensis. Trong Phụ lục 03 của Quyết định 143/2026/QĐ-UBND, UBND TP Hà Nội xếp cây ở vị trí thứ 18 trong danh mục cấm trồng. Lý do được ghi là "Cành giòn, dễ gãy đổ, quả chín rụng gây mất vệ sinh môi trường". Văn bản ban hành ngày 12/10 và có hiệu lực từ ngày 22/10/2026.
Như vậy, nguyên nhân không nằm ở việc quả có ăn được hay không mà liên quan trực tiếp đến yêu cầu an toàn và vệ sinh tại khu vực đông dân cư. Khi cây trồng sát đường giao thông, nhà ở hoặc công trình công cộng, cành gãy có thể gây nguy hiểm cho người và phương tiện. Trong khi đó, quả chín rụng xuống vỉa hè, lối đi cũng làm tăng công việc thu gom, vệ sinh.
Danh sách 18 loài cây Hà Nội cấm trồng trên đường phố - Ảnh: Tiền phong
Trước đó, UBND tỉnh Thái Nguyên đã đưa dâu da xoan vào danh mục hạn chế trồng cây xanh đô thị tại Quyết định 38/2021/QĐ-UBND. Văn bản ghi tên khoa học Spondias lakonensis, lí do ghi rõ: "Cây có quả khuyến khích trẻ em leo trèo, quả rụng ảnh hưởng vệ sinh đường phố". Phương án bố trí được nêu tại thời điểm đó là trồng trong khuôn viên cơ quan.
Hai tên khoa học trong các quyết định không chỉ hai loài khác nhau. Theo cơ sở dữ liệu Plants of the World Online của Vườn Thực vật Hoàng gia Kew (Anh), Spondias lakonensis là tên đồng nghĩa của Allospondias lakonensis. Như vậy, đây là tiền lệ quản lý cùng một loài, dù mức độ hạn chế và căn cứ cụ thể trong hai văn bản có khác biệt.
Quả chín mang hương thơm, hạt chứa dầu có thể làm xà phòng
Không chỉ tạo bóng mát, dâu da xoan còn có những đặc điểm ít được biết đến. Trung tâm Dữ liệu Thực vật Việt Nam (BotanyVN) mô tả quả hạch nhỏ, đường kính khoảng 1cm, khi chín chuyển màu đỏ, có vị chua ngọt và mùi thơm. Đây là mô tả cảm quan trong hồ sơ thực vật, chưa phải kết quả phân tích hợp chất tạo hương trong phòng thí nghiệm.
Quả dâu da xoan khi chín chuyển màu đỏ, vị chua ngọt, có mùi thơm - Ảnh minh họa
Cũng theo BotanyVN, hạt dâu da xoan có thể chứa tới 34% dầu, với khả năng dùng làm nguyên liệu xà phòng. Trang Vườn Hữu nghị ASEAN và Hàn Quốc tại Việt Nam, do Trường Đại học Lâm nghiệp và các đơn vị tham gia xây dựng, ghi nhận cây có lá kép, lá non mang vị chua và quả chín ăn được.
Dâu da xoan thuộc họ Đào lộn hột, cùng họ thực vật với xoài và sấu. Loài cây dâu da được Hà Nội nêu trong danh mục cấm trồng cũng không phải dâu da đất (Baccaurea ramiflora), vốn có quả mọc trên thân hoặc cành già. Việc đối chiếu tên khoa học giúp tránh nhầm lẫn, nhất là khi tên dân gian có thể được sử dụng cho nhiều loài.
Cây dâu da trồng ở sân nhà có phải chặt bỏ?
Một câu hỏi được đặt ra là các gia đình đang trồng dâu da trong sân vườn có phải chặt bỏ cây ngay khi quyết định có hiệu lực hay không.
Theo khoản 1 Điều 7, việc trồng các loài thuộc danh mục cấm là hành vi bị cấm. Khoản 4 Điều 26 cũng quy định tổ chức, hộ gia đình và cá nhân quản lý, sử dụng đất không được trồng các loài thuộc danh mục này.
Từ năm 2021, Thái Nguyên đã hạn chế trồng loài cây này - Ảnh minh họa
Tuy nhiên, văn bản không yêu cầu mọi cây hiện hữu phải chặt bỏ đồng loạt từ ngày 22/10. Theo điểm c khoản 3 Điều 10, đối với những cây đã trồng tại đô thị và khu dân cư nông thôn thuộc danh mục cấm hoặc không phù hợp với vị trí, cảnh quan, cơ quan và đơn vị được phân công quản lý phải lập kế hoạch từng bước loại bỏ, trồng thay thế.
Đối với cây trong phạm vi quản lý, sử dụng của mình, người dân cần theo dõi tình trạng thân, cành, đặc biệt trước mùa mưa bão. Khi phát hiện cây nghiêng, có dấu hiệu mục rỗng hoặc cành lớn có nguy cơ gãy, hộ gia đình có thể phản ánh với UBND cấp xã hoặc đơn vị được giao quản lý cây xanh để được hướng dẫn. Việc chặt hạ, dịch chuyển phải tuân thủ quy định pháp luật.
