Mrima Hill nằm cách thành phố cảng Mombasa khoảng 65 km về phía tây nam, gần bờ biển Ấn Độ Dương của Kenya. Khu vực khoáng sản Mrima rộng khoảng 376 km2, trong đó ngọn đồi từ lâu đã được biết đến với trữ lượng lớn các nguyên tố đất hiếm và niobi - kim loại được sử dụng để tạo ra các loại thép nhẹ hơn nhưng có độ bền cao.
Theo SCMP, Kenya đang tổ chức sự kiện đấu thầu quốc tế để lựa chọn nhà phát triển cho Mrima Hill. Cuộc đua đáng chú ý khi trong số những ứng viên còn lại có các liên danh do Mỹ dẫn đầu và doanh nghiệp Trung Quốc.
Kenya khởi động đấu thầu quốc tế vào tháng 3 nhằm tìm nhà đầu tư phát triển Mrima Hill. Các nghiên cứu trong quá khứ ước tính khu vực có khoảng 105 triệu tấn quặng khoáng hóa, trong khi nguồn tài nguyên đất hiếm và niobi được định giá khoảng 62,4 tỷ USD.
Niobi là nguyên liệu quan trọng để sản xuất thép hợp kim có độ bền cao nhưng trọng lượng thấp, được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực từ ôtô, hàng không đến cơ sở hạ tầng. Trong khi đó, các nguyên tố đất hiếm đóng vai trò thiết yếu trong nam châm hiệu suất cao, xe điện, turbine gió, điện tử và nhiều công nghệ quốc phòng.
Harry Kimtai, quan chức phụ trách lĩnh vực khai khoáng Kenya, cho biết 13 nhóm ban đầu bày tỏ quan tâm tới dự án nhưng chỉ còn 6 ứng viên trong cuộc đua. Trong số này có 2 nhà thầu Trung Quốc.
Phía Mỹ cũng không đứng ngoài. Chris Kulukundis, quyền phó trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách Nam Phi, viện trợ nước ngoài và khoáng sản quan trọng, cho biết hai liên danh do Mỹ dẫn đầu đang cạnh tranh quyền phát triển Mrima Hill.
Một trong những cái tên đã công khai tham gia là Mrima Earth Limited Consortium do Critical Metals Corp, doanh nghiệp niêm yết tại New York, dẫn đầu. Công ty cho biết hồi tháng 7 rằng liên danh đã tiến thêm một bước trong quá trình đấu thầu.
2 doanh nghiệp Australia RareX và Iluka Resources trước đó cũng thành lập liên danh và tìm kiếm quyền thăm dò Mrima Hill. Danh tính đầy đủ của những ứng viên còn lại chưa được công bố. Kenya khẳng định quá trình lựa chọn vẫn chưa kết thúc.
Cuộc đua tại Mrima Hill diễn ra trong bối cảnh đất hiếm ngày càng trở thành một vấn đề chiến lược giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Trung Quốc chiếm khoảng 85% công suất tinh luyện đất hiếm toàn cầu trong năm 2025. Điều này đồng nghĩa sở hữu mỏ mới chỉ là một phần của bài toán. Năng lực tách, tinh luyện và chế biến khoáng sản mới quyết định ai kiểm soát phần giá trị quan trọng trong chuỗi cung ứng.
Aly-Khan Satchu, chuyên gia địa kinh tế về khu vực châu Phi cận Sahara, cho rằng cạnh tranh Mỹ - Trung về khoáng sản quan trọng thực chất không chỉ xoay quanh quyền tiếp cận các mỏ. Theo ông, cuộc cạnh tranh cuối cùng nằm ở hạ tầng tinh luyện, lĩnh vực mà Trung Quốc đang sở hữu lợi thế khoảng một thập kỷ.
Giới chức Mỹ cho rằng doanh nghiệp nước này không muốn chỉ khai thác rồi vận chuyển tài nguyên ra ngoài, mà sẽ hướng tới đầu tư cho cộng đồng, đào tạo lao động và chuyển giao công nghệ. Washington muốn nhiều khâu chế biến được thực hiện ngay tại Kenya để tạo việc làm và giúp nước sở tại giữ lại phần giá trị lớn hơn.
Tuy nhiên, trở ngại đối với Mrima Hill không chỉ đến từ việc lựa chọn Mỹ hay Trung Quốc.
Ngọn đồi là một Kaya, khu rừng thiêng và vùng đất tổ tiên của người Digo, một cộng đồng ven biển thuộc nhóm chín dân tộc Mijikenda. Khu rừng đã được Kenya công nhận là di tích quốc gia từ năm 1992.
Người dân địa phương từng phản đối các kế hoạch khai thác trước đây vì lo ngại hoạt động đào mỏ sẽ phá hủy các đền thờ và môi trường sống của động vật hoang dã, khiến cư dân phải di dời, ảnh hưởng đất nông nghiệp cũng như khả năng tiếp cận tài nguyên rừng.
Do đó, Mrima Hill đang đặt Kenya trước bài toán cân bằng giữa một nguồn tài nguyên trị giá hàng chục tỷ USD với giá trị văn hóa và môi trường của khu vực.
Trong khi đó, cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung về khoáng sản đang lan rộng tại châu Phi. Mỹ đã thúc đẩy các thỏa thuận tại Cộng hòa Dân chủ Congo, nơi sở hữu nguồn đồng và cobalt lớn, đồng thời tìm kiếm vai trò lớn hơn tại Nigeria - quốc gia đã phát hiện tiềm năng lithium, nickel, đồng và đất hiếm.
Trung Quốc đã có vị thế đáng kể tại những thị trường này. Riêng tại Nigeria, doanh nghiệp Trung Quốc đã đầu tư hơn 1,3 tỷ USD vào chế biến lithium kể từ cuối năm 2023, trong đó có nhà máy trị giá 250 triệu USD tại bang Nasarawa.
Chris Berry, người đứng đầu công ty tư vấn hàng hóa House Mountain Partners của Mỹ, nhận định sự hiện diện của các liên danh Mỹ tại Mrima Hill cho thấy phương Tây đang tìm cách đa dạng hóa nguồn cung và giảm sự chi phối của Trung Quốc đối với chuỗi khoáng sản quan trọng.
Tuy nhiên, quá trình này khó diễn ra nhanh chóng. Ông nói đến trường hợp Nhật Bản, quốc gia đã dành khoảng 15 năm giảm phụ thuộc vào nguyên liệu Trung Quốc nhưng vẫn được cho là nhập khoảng 60% từ nước này, so với mức 90% trước đây.
Theo SCMP
