Nước láng giềng sắp cho Trung Quốc xây siêu đập lớn hàng đầu Đông Nam Á: Cao 152 mét, công suất bằng 1/4 đập Tam Hiệp, vốn đầu tư 93.500 tỷ đồng

Theo Reuters, chính quyền Myanmar đang xúc tiến việc nối lại dự án Myitsone tại bang Kachin, miền bắc đất nước, trong bối cảnh khu vực này vẫn chịu ảnh hưởng bởi nội chiến và những bất đồng chính trị kéo dài.

2 nguồn thạo tin dẫn lời Khet Htein Nan, người đứng đầu chính quyền bang Kachin, cho biết dự án có thể mất khoảng 8 năm để hoàn thành sau khi được tái khởi động. Thông tin xuất hiện sau khi Tổng thống Min Aung Hlaing trở về từ chuyến thăm Trung Quốc hồi tháng 6.

Myitsone nằm tại nơi hợp lưu của sông Mali và Nmai, nơi hình thành sông Irrawaddy - dòng sông có vai trò đặc biệt quan trọng với Myanmar.

Dự án được lên kế hoạch với công suất khoảng 6 GW. Nếu hoàn thành, đây sẽ là một trong những nhà máy thủy điện lớn tại Đông Nam Á. Công suất này tương đương khoảng 27% đập Tam Hiệp của Trung Quốc, nhà máy thủy điện lớn nhất thế giới với công suất lắp đặt 22,5 GW.

Một người phát ngôn Văn phòng Tổng thống Myanmar cho biết riêng Myitsone có khả năng cung cấp hơn một nửa trong khoảng 10 GW công suất điện mà quốc gia này cần, giữa lúc Myanmar đang đối mặt tình trạng thiếu điện nghiêm trọng.

Tuy nhiên, kế hoạch ban đầu lại quy định khoảng 90% điện sản xuất tại Myitsone sẽ được xuất khẩu sang Trung Quốc. Reuters cho biết chưa thể xác định điều khoản này có được đàm phán lại trong kế hoạch hồi sinh dự án hay không.

Myitsone được khởi công với mức đầu tư dự kiến khoảng 3,6 tỷ USD, nhưng bất ngờ bị đình chỉ năm 2011 sau làn sóng phản đối hiếm thấy tại Myanmar. Quyết định này khiến Trung Quốc buộc phải suy nghĩ lại và số phận của công trình trở thành một vấn đề dai dẳng trong quan hệ giữa hai nước.

Sau 15 năm, chi phí để hoàn thành dự án có thể lớn hơn nhiều so với kế hoạch ban đầu. Nếu áp dụng mức chi phí trung bình mới nhất của Cơ quan Năng lượng Tái tạo Quốc tế (IRENA) đối với các dự án thủy điện tại châu Á, không tính Trung Quốc và Ấn Độ, khoảng 1.914 USD mỗi kW, một nhà máy 6 GW có thể tương ứng mức đầu tư khoảng 11,5 tỷ USD.

Quy mô khổng lồ cũng là nguyên nhân khiến Myitsone gây tranh cãi suốt nhiều năm. Một trong những vấn đề lớn nhất là hồ chứa của dự án có thể làm ngập diện tích xấp xỉ Singapore. Người dân địa phương lo ngại về nguy cơ mất nhà cửa, đất đai và phải di dời khi hồ tích nước.

Người phát ngôn Văn phòng Tổng thống Myanmar Khaing Khaing Soe cho biết chính quyền đang đánh giá chi tiết những vấn đề này, trong đó lợi ích kinh tế và năng lượng của dự án sẽ được cân nhắc với các tác động tiêu cực.

Rủi ro động đất cũng trở thành vấn đề nhạy cảm hơn sau trận động đất mạnh 7,7 độ xảy ra ở miền trung Myanmar hồi tháng 3, khiến hàng nghìn người thiệt mạng. Việc xây một công trình thủy điện quy mô lớn tại khu vực có hoạt động địa chấn vì thế tiếp tục gây lo ngại.

Theo kế hoạch, đập Myitsone cao khoảng 152 mét, được xây tại nơi hợp lưu của Mali và Nmai. Các cuộc thảo luận nội bộ về dự án đã được tổ chức tại Myitkyina, thủ phủ bang Kachin, cách địa điểm dự kiến xây đập khoảng 37 km.

Tại một cuộc họp ngày 23/6, Khet Htein Nan cho biết phía Trung Quốc sẵn sàng sử dụng các công nghệ mới để giải quyết những vấn đề môi trường. Một nguồn tin khác cho hay tại cuộc họp trước đó một ngày, lãnh đạo bang đã gọi Myitsone là dự án có thể trở thành một “thành tựu lịch sử”.

Nỗ lực hồi sinh Myitsone diễn ra trong bối cảnh Myanmar vẫn đối mặt cuộc nội chiến bùng phát sau cuộc đảo chính năm 2021, khi quân đội lật đổ chính phủ dân cử của bà Aung San Suu Kyi. Bản thân bà Suu Kyi trước đây cũng phản đối dự án.

Sau chuyến thăm Myitkyina của cựu phó lãnh đạo quân đội Soe Win vào tháng 12, ít nhất 26 cuộc họp công khai đã được tổ chức tại bang Kachin nhằm thể hiện sự ủng hộ đối với dự án, theo 2 thành viên một ủy ban được chính quyền hậu thuẫn.

Naw Khon, một thành viên của ủy ban, cho rằng mục tiêu là cung cấp thông tin chính xác để người dân có thể tự đưa ra quyết định.

Tuy nhiên, sự phản đối vẫn chưa biến mất. Hồi tháng 5, 49 tổ chức xã hội dân sự cùng kêu gọi chấm dứt hoàn toàn Myitsone. Các tổ chức này cho rằng dự án không mang lại lợi ích cho người dân, trong khi có nguy cơ gây tổn thất về sinh mạng, nhà cửa, tài sản và môi trường.

Theo CPG