Nỏ lặp Chu Cát, còn gọi là Chu-ko-nu, là một loại vũ khí độc đáo trong lịch sử quân sự Trung Quốc. Tên gọi gắn với Gia Cát Lượng (181–234), quân sư nổi tiếng thời Tam Quốc, người được các tài liệu lịch sử truyền thống ghi nhận đã cải tiến loại nỏ có khả năng bắn liên tiếp. Tuy nhiên, ý tưởng nỏ lặp thực tế đã xuất hiện trước thời Gia Cát Lượng nhiều thế kỷ.

Điểm đặc biệt của thiết kế nằm ở hộp chứa tên đặt phía trên thân nỏ. Khi người sử dụng đẩy và kéo cần gạt, cơ cấu bên trong đồng thời thực hiện các thao tác lên dây, đưa mũi tên tiếp theo vào rãnh bắn và giải phóng dây cung. Nhờ vậy, người sử dụng không phải nạp từng mũi tên bằng tay như nỏ thông thường. Một số mẫu có thể chứa khoảng 10 mũi tên và bắn hết trong chưa đầy 15 giây.

Khảo cổ học cho thấy nỏ lặp đã tồn tại từ thời Chiến Quốc. Năm 1986, các nhà khảo cổ phát hiện một mẫu nỏ lặp trong ngôi mộ cổ tại Hồ Bắc, có niên đại khoảng thế kỷ IV trước Công nguyên. Hiện vật này có hộp chứa tới 20 mũi tên và cơ cấu đặc biệt cho phép bắn hai mũi cùng lúc. Đây là bằng chứng cho thấy công nghệ nỏ lặp có lịch sử lâu đời hơn nhiều so với thời Gia Cát Lượng.

Một mẫu nỏ lặp Trung Quốc với hộp chứa tên phía trên và cần gạt vận hành cơ cấu bắn. Ảnh: mandarinmansion.com

Dù có tốc độ bắn ấn tượng, nỏ Chu Cát tồn tại một nhược điểm lớn: lực bắn tương đối yếu. Do sử dụng cánh cung ngắn và kết cấu nhỏ gọn, năng lượng tích trữ không thể sánh với những loại nỏ quân sự mạnh thông thường. Tầm bắn, khả năng xuyên phá và độ chính xác cũng hạn chế. Vì thế, ưu thế của nó nằm ở khả năng tạo ra nhiều phát bắn nhanh hơn là sức công phá của từng mũi tên.

Một số tài liệu quân sự cổ còn đề cập việc sử dụng mũi tên tẩm độc nhằm bù đắp khả năng xuyên phá hạn chế. Nỏ lặp tiếp tục được sử dụng tại Trung Quốc trong nhiều thế kỷ, thậm chí còn xuất hiện vào cuối thế kỷ XIX.

Không phải vũ khí mạnh nhất, nỏ Chu Cát vẫn là minh chứng đáng kinh ngạc cho tư duy cơ khí của người Trung Quốc cổ đại: ưu tiên tốc độ và khả năng vận hành liên tục thay vì chỉ tập trung vào sức mạnh của một phát bắn.