Được tìm thấy tại di chỉ Tam Tinh Đôi (Sanxingdui), chiếc mặt nạ vàng là một trong những hiện vật nổi bật nhất của nền văn minh Thục cổ đại ở tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc. Có niên đại khoảng 3.000 năm, hiện vật phản ánh trình độ chế tác kim loại tinh xảo và thế giới tín ngưỡng đặc biệt của cư dân cổ đại vùng lưu vực sông Dương Tử.
Những chiếc mặt nạ vàng được phát hiện trong các hố tế lễ tại Tam Tinh Đôi, đặc biệt qua những đợt khai quật năm 1986 và giai đoạn 2020–2022. Một trong những hiện vật đáng chú ý nhất được tìm thấy ở hố số 5 năm 2021, nặng khoảng 280 g, làm từ hợp kim chứa khoảng 85% vàng. Kích thước lớn và kỹ thuật chế tác khiến nó trở thành một trong những sản phẩm vàng lá nổi bật của khảo cổ Trung Quốc thời kỳ cổ đại.
Điều gây ấn tượng là mặt nạ không mang diện mạo thông thường của con người. Những chiếc mặt nạ Tam Tinh Đôi thường có lông mày rậm, mắt hạnh nhân, sống mũi cao, miệng rộng và đôi tai lớn. Một số hiện vật còn có phần mắt nhô ra bất thường. Các nhà khảo cổ cho rằng mặt nạ vàng có thể từng được gắn lên những bức tượng đầu người bằng đồng, thay vì dùng để đeo trực tiếp như mặt nạ thông thường.
Mặt nạ vàng Tam Tinh Đôi được khai quật trong hố tế lễ, có niên đại khoảng 1300–1100 trước Công nguyên. Ảnh: klook.com
Mục đích thực sự của những chiếc mặt nạ vẫn chưa được xác định. Một giả thuyết cho rằng chúng đại diện cho tổ tiên hoặc các vị thần được tôn thờ trong nghi lễ. Những chiếc đầu tượng bằng đồng phủ mặt nạ vàng có thể từng được đặt trong đền thờ hoặc không gian tế lễ. Tuy nhiên, do chưa tìm thấy văn bản ghi chép của cư dân Tam Tinh Đôi, ý nghĩa biểu tượng của chúng vẫn còn là câu hỏi lớn.
Bản thân di chỉ Tam Tinh Đôi cũng chứa đựng nhiều bí ẩn. Năm 1986, các nhà khảo cổ phát hiện hai hố lớn chứa hàng nghìn hiện vật bằng đồng, vàng, ngọc, ngà voi và đồ gốm. Nhiều đồ vật bị đập vỡ, đốt cháy trước khi được chôn xuống đất. Những phát hiện mới từ sáu hố tế lễ được khai quật từ năm 2020 tiếp tục cho thấy một nền văn minh có nghệ thuật đúc đồng và chế tác vàng phát triển vượt trội, nhưng vẫn chưa thể giải thích đầy đủ các nghi lễ của họ.
Ngày nay, mặt nạ vàng Tam Tinh Đôi không chỉ là kiệt tác thủ công mà còn là manh mối quan trọng giúp các nhà khoa học tìm hiểu một nền văn minh từng phát triển rực rỡ rồi dần biến mất khỏi lịch sử. Những gương mặt vàng kỳ dị ấy vẫn như đang nhìn thẳng vào hậu thế, thách thức con người giải mã thế giới tâm linh của cư dân cổ đại cách đây hàng thiên niên kỷ.
