Nga bắt đầu "đòn giáng 10 ngày" vào Armenia từ hôm nay, Thủ tướng Pashinyan nói về "thế phong tỏa"

Nga bắt đầu “đòn giáng 10 ngày” vào Armenia

Đài TST (Nga) đưa tin, Moscow sẽ tạm ngừng cung cấp khí đốt tự nhiên cho Armenia qua tuyến đường ống chính “Bắc Caucasus – Ngoại Caucasus” trong 10 ngày, từ 15 đến 25/9.

Gazprom Armenia cho biết nguyên nhân là hoạt động bảo dưỡng định kỳ và sửa chữa đoạn đường ống nằm trên lãnh thổ Nga.

Tuy nhiên, quyết định trên vẫn được ví như “đòn giáng 10 ngày” vào Armenia vì xuất hiện đúng thời điểm quan hệ Moscow – Yerevan tiếp tục có những dấu hiệu căng thẳng. Một số nhận định từ chuyên gia cho rằng động thái này có thể xem như "cuộc phong tỏa tạm thời về năng lượng".

Đáng chú ý, chỉ 3 ngày trước thông báo ngừng cấp khí đốt, Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan tuyên bố Yerevan sẽ tìm kiếm những nguồn cung thay thế và thúc đẩy đa dạng hóa năng lượng. Ông cũng cho rằng khí đốt tại Armenia không hề rẻ, đặc biệt khi giá bán tăng mạnh trên hành trình từ biên giới tới người tiêu dùng.

“Gazprom Armenia thu được lợi nhuận lớn và đây cũng là một thực tế mà chúng ta cần ghi nhận”, ông Pashinyan nói.

Tác động trực tiếp trong 10 ngày có thể không lớn, nhưng diễn biến này một lần nữa phơi bày mức độ phụ thuộc của Armenia vào năng lượng Nga.

Theo số liệu do hãng tin Reuters dẫn lại, khoảng 82% lượng khí đốt Armenia nhập khẩu trong năm 2025 đến từ Nga. Moscow vì thế vẫn nắm một trong những đòn bẩy kinh tế quan trọng nhất đối với Yerevan.

Thủ tướng Pashinyan nói về "thế phong tỏa"

Trước những lo ngại xuất hiện sau thông báo ngừng cấp khí đốt từ Nga, chính phủ Armenia đã nhanh chóng trấn an người dân và doanh nghiệp.

Thủ tướng Pashinyan khẳng định việc tạm dừng vận chuyển khí đốt trong 10 ngày sẽ không gây ra bất kỳ hạn chế nào đối với hoạt động tiêu dùng và sản xuất. Nhu cầu trong nước dự kiến được đáp ứng bằng nguồn dự trữ nội địa cùng lượng khí đốt tự nhiên bổ sung từ Iran.

Trước đó không lâu, ông Pashinyan đã đề cập đến mục tiêu đưa Armenia thoát khỏi tình trạng bị phong tỏa về giao thông và năng lượng.

Phát biểu trước Quốc hội Armenia ngày 24/8, ông bày tỏ niềm tin rằng dự án TRIPP, còn được gọi là “Tuyến đường Trump”, sẽ giúp đất nước thoát khỏi tình trạng bị cô lập kéo dài. Theo ông, tiến trình bình thường hóa quan hệ với Azerbaijan đã giúp Armenia từng bước phá thế phong tỏa khi hàng hóa bắt đầu được vận chuyển qua những tuyến đường khu vực.

TRIPP dự kiến bao gồm đường sắt, đường bộ, cáp quang, đường truyền tải điện và có thể cả đường ống khí đốt chạy qua miền Nam Armenia. Tuyến này sẽ kết nối phần lãnh thổ chính của Azerbaijan với vùng Nakhchivan, đồng thời có thể mở thêm cửa ngõ giao thương cho Yerevan.

Ngày 11/9, ông Pashinyan tiếp tục tuyên bố Armenia sẽ đa dạng hóa trong mọi lĩnh vực nhằm củng cố tính độc lập của đất nước.

“Nếu có khả năng nhận khí đốt từ nguồn thứ hai hoặc tăng lượng nhập khẩu từ nguồn đó, chúng tôi sẽ đi theo hướng này. Nếu có thể nhận khí đốt từ nguồn thứ ba hoặc thứ tư, chúng tôi cũng sẽ làm như vậy” - ông nói.

Nhà lãnh đạo Armenia còn để ngỏ khả năng xây dựng đường ống khí đốt dọc tuyến TRIPP: “Chúng tôi đang tính toán phương án hành động trong mọi tình huống”.

Tuyên bố cho thấy Yerevan muốn biến việc thoát khỏi thế phong tỏa thành nền tảng để giảm phụ thuộc vào Nga. Nhưng ở thời điểm hiện tại, tham vọng này vẫn đứng trước những giới hạn lớn về cơ sở hạ tầng và năng lực cung ứng.

Đợt gián đoạn nguồn cung mới nhất này làm nổi bật một vấn đề quan trọng: bất chấp chủ trương đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, củng cố quyền tự chủ và xích lại gần phương Tây của chính quyền Thủ tướng Nikol Pashinyan, Armenia vẫn duy trì mức độ phụ thuộc đáng kể vào Nga.

Sự gắn kết giữa hai nước không chỉ nằm ở khí đốt mà còn trải rộng trên nhiều lĩnh vực như cơ sở hạ tầng, thương mại, đầu tư, thị trường lao động và an ninh. Nga hiện vẫn là đối tác thương mại lớn và nguồn cung năng lượng chủ chốt của Armenia.

Trong khi đó, EU và các đối tác phương Tây chưa thể nhanh chóng thay thế vai trò của Nga, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng và cơ sở hạ tầng. Những chuyến thăm Washington hay các tuyên bố tăng cường hợp tác với châu Âu có thể giúp Yerevan mở rộng lựa chọn, nhưng chưa đủ để xóa bỏ những mối liên kết đã hình thành với Moscow trong nhiều thập niên.

Điều này đặt chính quyền ông Pashinyan trước một bài toán khó: vừa theo đuổi chính sách đối ngoại đa hướng và giảm phụ thuộc vào Nga, vừa phải duy trì những quan hệ thiết yếu với Moscow để bảo đảm ổn định kinh tế và năng lượng trong nước.

Các kịch bản tiếp theo

Dự đoán về những diễn biến tiếp theo trong quan hệ Nga-Armenia, giới phân tích cho rằng, trước mắt, khả năng cao nguồn khí đốt Nga sẽ được nối lại sau ngày 25/9 nếu hoạt động bảo dưỡng diễn ra đúng kế hoạch

Trong trường hợp dự trữ nội địa và khí đốt bổ sung từ Iran đáp ứng đủ nhu cầu, “đòn giáng 10 ngày” sẽ không gây ra một cuộc khủng hoảng năng lượng tức thời tại Armenia.

Tuy nhiên, vấn đề đáng chú ý hơn nằm ở quan hệ năng lượng Nga – Armenia trong trung và dài hạn.

Kịch bản đầu tiên là hai bên tiếp tục duy trì cơ chế hiện nay. Nga vẫn là nguồn cung chủ lực, còn Iran đóng vai trò bổ sung khi đường ống gặp sự cố hoặc được bảo trì. Đây là lựa chọn ít tốn kém và thực tế nhất đối với Armenia bởi hạ tầng năng lượng của nước này đã gắn chặt với Nga trong nhiều thập niên.

Kịch bản thứ hai là Moscow điều chỉnh những ưu đãi dành cho Yerevan nếu Armenia tiếp tục tiến gần EU. Hồi tháng 5, Nga cảnh báo có thể đình chỉ hoặc chấm dứt thỏa thuận cung cấp khí đốt, dầu mỏ và kim cương thô với mức ưu đãi nếu Armenia tiếp tục tiến trình gia nhập EU.

Điện Kremlin cũng nhấn mạnh Armenia không thể đồng thời trở thành thành viên EU và tiếp tục hưởng đầy đủ quyền lợi trong Liên minh Kinh tế Á – Âu.

Theo Tổng thống Nga Vladimir Putin, giá năng lượng tăng và những thay đổi trong quan hệ kinh tế với Moscow có thể khiến Armenia thiệt hại tới 14% GDP.

Kịch bản thứ ba là Yerevan đẩy nhanh việc tìm nguồn khí đốt từ Iran, Azerbaijan hoặc một tuyến đường mới được xây dựng trong khuôn khổ TRIPP.

Đây là phương án phù hợp với tuyên bố đa dạng hóa của ông Pashinyan, nhưng khó thực hiện trong thời gian ngắn.

Khoảng cách giữa nguồn cung của Nga và Iran hiện vẫn rất lớn. Trong khi đó, đường ống thuộc TRIPP mới dừng ở khả năng được nghiên cứu, chưa thể trở thành nguồn thay thế tức thời. Việc nhập khẩu khí đốt từ Azerbaijan cũng phụ thuộc vào tiến trình bình thường hóa quan hệ, các thỏa thuận thương mại và hạ tầng kết nối giữa hai nước.

Vì vậy, đợt ngừng cấp khí đốt lần này có thể kết thúc sau 10 ngày, nhưng vấn đề mà nó làm nổi bật sẽ còn kéo dài: Armenia muốn thoát khỏi thế phong tỏa và giảm phụ thuộc vào Nga, song hiện chưa có nguồn cung nào đủ khả năng thay thế hoàn toàn vai trò của Moscow.