Tờ Trinidad Guardian ngày 10/9 đưa tin, những người làm thuê cho ông Stephen Chow – một chủ vườn sầu riêng tại Malaysia – thường dành hàng giờ giữa đêm khuya, đội đèn pha trên đầu để thu hoạch những trái sầu riêng chín cây đang được người tiêu dùng Trung Quốc săn đón. Tuy nhiên, sự vất vả đó có thể vẫn chưa đủ để giúp ông Chow tránh khỏi cảnh thua lỗ.
Stephen Chow - một người trồng sầu riêng - đang bón phân cho cây trong vườn ở Karak, bang Pahang, Malaysia. Ảnh: Trinidad Guardian
Những người sành ăn rất ưa chuộng các giống sầu riêng cao cấp của Malaysia như Musang King và Black Thorn, nhưng người trồng lại phải đối mặt với thực tế khắc nghiệt hơn. Biến đổi khí hậu đang khiến chi phí sản xuất sầu riêng chất lượng cao tăng lên đối với những người trồng như ông Chow. Điều này tạo thêm áp lực cho họ trong cuộc cạnh tranh với Thái Lan và Việt Nam - hai quốc gia thống trị thị trường xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc vốn đang bùng nổ.
Thời tiết khắc nghiệt đã liên tục gây thiệt hại cho vườn sầu riêng của ông Chow tại Karak - một thị trấn nhỏ cách thủ đô Kuala Lumpur của Malaysia khoảng một giờ lái xe. Năm 2021, mưa lớn gây lũ lụt làm hỏng khoảng 100 cây sầu riêng cùng hệ thống máy móc của ông. Trong ba năm tiếp theo, những đợt mưa dai dẳng vào mùa ra hoa đã khiến quá trình thụ phấn không thuận lợi, làm sụt giảm sản lượng. Và giờ đây, ông Chow lại phải đối mặt với những thách thức khác.
"Chỉ cần hòa vốn thôi đã là rất tốt rồi. Nhiều khả năng năm nay sẽ bị lỗ", ông Chow chia sẻ.
Ông cho biết, trong khoảng thời gian từ tháng 2 đến tháng 4, nhiệt độ buổi chiều lên tới 33-35 độ C, trong khi mưa chủ yếu vào ban đêm. Kiểu thời tiết này thuận lợi cho việc ra hoa. và ông Chow đã cắt tỉa bớt hoa để tránh quả bị nhỏ hoặc dị dạng, đồng thời tăng cường tưới nước và bón phân do nắng nóng. Tuy nhiên, giá nhiên liệu và phân bón tăng cao vì xung đột tại Iran đồng nghĩa với việc những nỗ lực bổ sung này đòi hỏi chi phí lớn hơn.
Tình trạng dư thừa nguồn cung sầu riêng tại Malaysia - do thời tiết nắng nóng, khô hạn và ngày càng nhiều vườn cây đến độ thu hoạch - cũng khiến giá cả sụt giảm. Vào tháng 7, giá bán sầu riêng Musang King loại A từ vườn của ông quy đổi ra ngoại tệ là khoảng 8,60 USD/kg; mức giá này chỉ bằng một nửa so với cùng kỳ năm ngoái và bằng khoảng 1/3 so với mức giá đỉnh điểm trong năm 2024.
Số liệu chính thức cho thấy diện tích trồng sầu riêng của Malaysia đạt 92.100 hecta vào năm 2024, tăng gần 40% so với năm 2016 – một diện tích thậm chí còn lớn hơn tổng diện tích đất liền của Singapore nằm ngay phía nam Malaysia. Trong cùng khoảng thời gian đó, sản lượng sầu riêng của Malaysia đã tăng gần 90%, đạt mức 568.800 tấn.
Sự bùng nổ này được thúc đẩy bởi việc Trung Quốc bắt đầu nhập khẩu sầu riêng nguyên quả đông lạnh từ Malaysia vào năm 2019. Sầu riêng tươi cũng bắt đầu được nhập khẩu vào năm 2024, khi Bắc Kinh mở rộng chính sách được mệnh danh là "ngoại giao sầu riêng" bằng cách cho phép thêm nhiều quốc gia Đông Nam Á (ĐNÁ) xuất khẩu loại trái cây này sang thị trường Trung Quốc.
Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cho biết Trung Quốc đã thu mua khoảng 95% lượng sầu riêng xuất khẩu toàn cầu trong giai đoạn 2020-2022. Theo dữ liệu hải quan Trung Quốc, nước này đã nhập khẩu 1,87 triệu tấn sầu riêng tươi trị giá 7,5 tỷ USD vào năm 2025, với khối lượng nhập khẩu tăng gấp 6 lần trong một thập kỷ qua.
Người tiêu dùng Trung Quốc có thể tìm mua loại trái cây này ở các siêu thị, cửa hàng thực phẩm và các cửa hàng chuyên bán sầu riêng. Song Xiaohua - một cư dân Thượng Hải ở độ tuổi 30, chia sẻ rằng cô sẽ ăn sầu riêng mỗi tuần một lần thay vì mỗi tháng một lần nếu không vì lo ngại hàm lượng calo cao. Đối với cô, sầu riêng có vị béo ngậy, mang đặc điểm của cả trái cây lẫn món tráng miệng.
"Mỗi lần thưởng thức sầu riêng, tôi đều cảm thấy như đang đón Tết Nguyên đán vậy", Song nói.
Tổng lượng sầu riêng mà Trung Quốc nhập khẩu từ tất cả các quốc gia trong nửa đầu năm 2026 đạt 1,07 triệu tấn. Ảnh: SCMP
Malaysia hiện vẫn đi sau Thái Lan và Việt Nam
Tờ South China Morning Post (SCMP) trích dẫn số liệu hải quan Trung Quốc cho thấy lượng sầu riêng nhập khẩu vào nước này đã tăng 47% so với cùng kỳ năm trước trong nửa đầu năm 2026; trong đó, Thái Lan và Malaysia ghi nhận mức tăng trưởng đặc biệt mạnh mẽ.
Thái Lan đã xuất khẩu lượng sầu riêng trị giá gần 3,79 tỷ USD sang Trung Quốc trong nửa đầu năm 2026, chiếm 81% thị phần. Trước đó, kim ngạch xuất khẩu của Thái Lan đạt 2,56 tỷ USD trong nửa đầu năm 2025, cũng chiếm tỷ trọng gần 81% tổng lượng nhập khẩu.
Việt Nam đứng ở vị trí thứ hai trong sáu tháng đầu năm 2026 với kim ngạch đạt 846 triệu USD, chiếm 18% tổng lượng hàng nhập khẩu.
Malaysia - một "tân binh" trên thị trường sầu riêng tươi tại Trung Quốc - đã xuất khẩu lượng sầu riêng trị giá 30,26 triệu USD sang nước này trong sáu tháng đầu năm nay, tăng 342% so với cùng kỳ năm 2025.
Tổng lượng sầu riêng mà Trung Quốc nhập khẩu từ tất cả các quốc gia trong nửa đầu năm 2026 đạt 1,07 triệu tấn, tăng so với mức 708.000 tấn của cùng kỳ năm ngoái.
SCMP nhận định, việc mở rộng dịch vụ của tuyến đường sắt Trung Quốc - Lào và sự phát triển của thương mại điện tử Trung Quốc đã thúc đẩy xuất khẩu sầu riêng từ Đông Nam Á sang thị trường lớn nhất thế giới này – nơi tiêu thụ tới 90% tổng lượng sầu riêng toàn cầu.
