Tờ South China Morning Post (SCMP) ngày 12/9 đưa tin, truyền thông Madagascar dẫn lời cảnh sát nước này cho biết, một phụ nữ trẻ người Madagascar đã bị chặn lại tại sân bay quốc tế Ivato của nước này hồi tháng trước khi cô chuẩn bị đi Trung Quốc để kết hôn theo một lời hứa hẹn. Theo đó, cô gái sẽ nhận được 10 triệu ariary (2.300 USD) sau khi đến Trung Quốc và kết hôn với một người đàn ông địa phương.
Các dịch vụ mai mối được cho là đang nhắm mục tiêu vào phụ nữ ở châu Phi, tìm vợ cho những người đàn ông Trung Quốc không thể tìm được vợ trong nước. Ảnh: Getty Images
Vụ việc đã khiến cảnh sát Madagascar điều tra một mạng lưới bị nghi ngờ liên quan đến việc dàn xếp các cuộc hôn nhân tương tự. Bốn người đã bị bắt giữ, và cảnh sát đã thu hồi các con dấu giả, giấy tờ giả và 10 hộ chiếu Madagascar.
Các nhà điều tra cho biết một số phụ nữ Madagascar có thể đã đi đến Trung Quốc thông qua mạng lưới này.
Những cuộc dàn xếp hôn nhân này thường được quảng cáo như một giải pháp cho những người đàn ông Trung Quốc đang gặp khó khăn trong việc tìm bạn đời trong nước. Họ được giới thiệu rằng có thể đi ra nước ngoài, trả phí mai mối và tiền sính lễ, rồi trở về nhà với một người vợ.
Nhưng những trường hợp gần đây được báo cáo ở Malawi và Madagascar cho thấy đàn ông Trung Quốc có thể phải đối mặt với những cáo buộc lừa đảo, tống tiền và bị điều tra hình sự; trong khi những phụ nữ được tuyển chọn làm cô dâu có thể phải đối mặt với sự lừa dối, ép buộc và nạn buôn người.
Những trường hợp như vậy đã khiến đại sứ quán Trung Quốc ở các nước đưa ra cảnh báo và đặt ra câu hỏi liệu chúng có phải là những vụ việc riêng lẻ hay là một phần của xu hướng rộng hơn đang nổi lên.
Cai Chen - một nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành nhân chủng học tại Đại học Tự do Brussels (Bỉ) - cho biết châu Phi là một điểm đến mới hơn trong lịch sử lâu dài của việc đàn ông Trung Quốc tìm kiếm vợ ở nước ngoài.
Việc mai mối hôn nhân xuyên biên giới trước đây thường liên quan đến phụ nữ từ Đông Nam Á, Pakistan và các nước thuộc Liên Xô cũ; trong khi các trường hợp gần đây hơn đã xuất hiện ở các nước châu Phi bao gồm Ai Cập, Ethiopia và Cộng hòa Dân chủ Congo.
"Một lý do quan trọng là… tình trạng 'kẹt hôn' ở Trung Quốc", Chen nói.
Nhiều người đàn ông xuất thân từ vùng nông thôn hoặc có hoàn cảnh khó khăn ở Trung Quốc không dễ gì để kết hôn vì cần phải có một khoản tiền hồi môn lớn - một khoản tiền mà chú rể tương lai phải trả cho gia đình cô dâu để đảm bảo cuộc hôn nhân và thể hiện sự giàu có - cũng như kỳ vọng rằng họ phải sở hữu bất động sản và thường là cả xe hơi.
Điều này đặc biệt bất lợi cho những người đàn ông có ít tiền hoặc công việc không ổn định. Trong khi đó, những người đàn ông không muốn kết hôn có thể phải đối mặt với áp lực ngày càng tăng từ gia đình và cộng đồng để kết hôn và duy trì dòng dõi khi họ lớn tuổi hơn.
"Đối với một số người đàn ông Trung Quốc có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, việc kết hôn ở châu Phi có vẻ khả thi hơn so với việc kết hôn ở Trung Quốc hoặc thậm chí thông qua các mạng lưới mai mối ở Đông Nam Á - nơi phí môi giới, tiền hồi môn và các chi phí khác cũng có thể rất cao", Chen nói.
Wei Wang - một nhà nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Amsterdam (Hà Lan), người đã nghiên cứu về hôn nhân giữa đàn ông Trung Quốc và phụ nữ Ethiopia - cho biết các dịch vụ môi giới vợ ngoại quốc có thể cung cấp giải pháp cho những người đàn ông gặp khó khăn trong việc kết hôn ở Trung Quốc.
"Một người [đàn ông Trung Quốc] cảm thấy mình 'không đủ tiêu chuẩn kết hôn' ở quê nhà có thể được quảng cáo rằng quốc tịch, thu nhập hoặc khả năng chi trả của họ sẽ khiến họ trở nên hấp dẫn hơn ở nơi khác", Wang nói.
Không nên tin tưởng vào các quảng cáo "mua bán hôn nhân"
Theo SCMP, khoảng một tháng sau vụ việc ở sân bay Madagascar, Đại sứ quán Trung Quốc tại Malawi đã cảnh báo công dân không nên tin tưởng vào các quảng cáo "mua bán hôn nhân" hoặc ý tưởng "mua vợ".
Trong một tuyên bố được đăng tải trên mạng xã hội vào ngày 7/9, Đại sứ quán cho biết một số công dân Trung Quốc gần đây đã trở thành nạn nhân của các vụ lừa đảo hôn nhân ở nước ngoài sau khi tin tưởng vào các dịch vụ mai mối xuyên biên giới và trả tiền sính lễ rất lớn.
"Việc trả số tiền lớn để mua một mối quan hệ hôn nhân có thể dễ dàng tạo ra các rủi ro pháp lý liên quan đến nạn buôn người, tống tiền và đe dọa đến an toàn cá nhân", Đại sứ quán cảnh báo.
Luật pháp Trung Quốc nghiêm cấm các dịch vụ mai mối quốc tế hoặc kiếm lợi nhuận từ các hoạt động như vậy.
Các dịch vụ môi giới vợ ngoại quốc có thể cung cấp giải pháp cho những người đàn ông Trung Quốc gặp khó khăn trong việc kết hôn ở trong nước. Ảnh minh họa: Al Jazeera
Các trường hợp tương tự đã được báo cáo ở Malawi vào tháng 10 năm ngoái, khi Đại sứ quán Trung Quốc cho biết một số công dân Trung Quốc đã trả tiền và sính lễ cho các bên trung gian trước khi phải đối mặt với tình huống bị tống tiền và đe dọa. Đại sứ quán cảnh báo rằng những thỏa thuận như vậy có thể dẫn đến việc bị điều tra về tội buôn người, bắt giam và thiệt hại về tài chính.
Trong một trường hợp riêng biệt vào tháng 5/2023, cảnh sát Malawi đã ngăn chặn hai người đàn ông Trung Quốc rời khỏi Malawi cùng hai phụ nữ địa phương sau khi họ có được giấy chứng nhận kết hôn mà không chờ đủ 21 ngày theo quy định.
Hai người đàn ông và một đồng phạm nữ người Trung Quốc đã bị kết tội buôn người và bị tòa án thủ đô Lilongwe của Malawi tuyên án 6 năm tù vào tháng 2/2024.
Phụ nữ Malawi cũng từng tố cáo việc bị lừa dối hoặc bị ép buộc kết hôn sau khi đến Trung Quốc.
Một cuộc điều tra năm 2023 của Tổ chức Báo chí Điều tra Malawi đã ghi lại trường hợp của Ethel Moyo - người tiết lộ rằng cô đã bị đưa đến Trung Quốc vào năm 17 tuổi để kết hôn theo sắp đặt.
Moyo nói rằng những kẻ môi giới đã sửa tuổi của cô thành 25, hướng dẫn cô khai báo mục đích chuyến đi là du học và đưa cô đến tỉnh Thiểm Tây - nơi cô kết hôn với một người đàn ông Trung Quốc 33 tuổi. Cô cho biết sau đó một kẻ môi giới đã gây sức ép buộc cô phải duy trì cuộc hôn nhân này. Hiện chưa thể xác minh tình trạng hiện tại của Moyo.
Tại Madagascar, Đại sứ quán Trung Quốc từng cho biết vào tháng 3 năm ngoái rằng cơ quan an ninh Madagascar đã phát hiện một vụ buôn người liên quan đến hôn nhân xuyên biên giới và bắt giữ một số công dân Trung Quốc.
Nghiên cứu của Wang tại Ethiopia và Quảng Châu (miền nam Trung Quốc) cho thấy một số cuộc hôn nhân thường nảy sinh từ công việc, quá trình di cư và các mối quan hệ xã hội thay vì thông qua dịch vụ mai mối có trả phí.
Theo Wang, việc là người Trung Quốc không mặc nhiên khiến nam giới trở thành những người chồng hấp dẫn, và phụ nữ châu Phi cũng không nhất thiết coi Trung Quốc là nơi lý tưởng để sinh sống.
Còn nhà nghiên cứu Chen cho rằng các vụ việc ở Malawi và Madagascar không nên bị xem là những sự cố hoàn toàn cá biệt, nhưng cũng cảnh báo không nên thổi phồng quy mô của hiện tượng này.
"Chúng dường như là một phần của một xu hướng rộng lớn hơn đang dần hình thành", Chen nói. "Tuy nhiên, còn quá sớm và chưa có đủ bằng chứng xác thực để khẳng định rằng hôn nhân qua môi giới - hay những hành vi ngược đãi đôi khi đi kèm với hình thức này - đang diễn ra phổ biến trên khắp châu Phi."
