Hungary giáng đòn cứng rắn nhất từ trước đến nay vào Moscow
Chính quyền Hungary hôm 8/9 đã yêu cầu 10 nhân viên thuộc phái bộ ngoại giao Nga rời khỏi nước này. Lý do được Budapest đưa ra là những người này đã tiến hành hoạt động không phù hợp với tư cách nhà ngoại giao theo Công ước Vienna.
Ngoại trưởng Hungary Anita Orban không công bố danh tính những người bị trục xuất, các cáo buộc cụ thể hay những vụ việc làm căn cứ cho quyết định trên. Budapest cũng chưa công khai bằng chứng liên quan.
Hungary nhấn mạnh việc trục xuất không đồng nghĩa với chấm dứt quan hệ với Nga. Budapest tuyên bố sẽ tiếp tục duy trì “đối thoại cần thiết” với Moscow trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau và tuân thủ các quy định quốc tế.
Hungary quyết định trục xuất 10 nhà ngoại giao Nga. Ảnh: TST
Theo Đài TST (Nga), việc Hungary trục xuất 10 nhà ngoại giao Nga là đòn giáng cứng rắn nhất của Budapest đối với Moscow kể từ khi chính quyền nước này thay đổi đến nay.
Tuy nhiên, tuyên bố cũng cho thấy Budapest đang gửi đi hai thông điệp: thể hiện sự ủng hộ đối với đường lối chung của Liên minh châu Âu, đồng thời giữ lại không gian đối thoại với Nga.
Dưới thời ông Viktor Orban, Hungary từng được xem là một trường hợp đặc biệt trong EU khi không vội tham gia những sáng kiến chống Nga cứng rắn nhất. Budapest nhiều lần bất đồng với Brussels về các biện pháp hạn chế, năng lượng, di cư và chủ quyền quốc gia.
Theo TST, chính quyền mới của Hungary đang xây dựng một đường lối khác. Budapest muốn củng cố vị thế trong các thể chế châu Âu, xóa bỏ hình ảnh một quốc gia thường xuyên cản trở chính sách chung của EU và chứng minh rằng Hungary sẵn sàng hợp tác với Brussels trong các vấn đề an ninh.
Vì vậy, việc trục xuất 10 nhà ngoại giao không chỉ tác động đến quan hệ Nga – Hungary mà còn được xem là một thông điệp gửi tới EU: Budapest không còn muốn duy trì vai trò đặc biệt như trước.
Quyết định của Hungary nhanh chóng nhận được sự ủng hộ từ Brussels. EU cáo buộc Nga tiến hành các “hoạt động hỗn hợp” và bày tỏ đoàn kết với chính quyền Hungary.
Quyết định của Hungary đang tác động lớn đến mối quan hệ với Nga. Ảnh: TST
Budapest vẫn để ngỏ cánh cửa với Moscow
Chuyên gia quân sự Mikhail Zvinchuk nhận định bước đi của Budapest là một khoản “đóng góp chính trị” cho tinh thần đoàn kết châu Âu.
Trước đây, Hungary từng trục xuất một nhân viên Đại sứ quán Nga. Truyền thông hồi tháng 5 đưa tin tình báo Hungary nghi người này hoạt động dưới vỏ bọc ngoại giao. Tuy nhiên, quyết định mới khác biệt về cả quy mô lẫn mức độ công khai khi 10 nhà ngoại giao bị trục xuất cùng lúc, ngoại trưởng trực tiếp đưa ra tuyên bố và EU công khai ủng hộ Budapest.
Theo TST, Hungary vẫn cố gắng tránh đẩy quan hệ với Nga tới mức không thể kiểm soát. Budapest thể hiện sự thống nhất với Brussels về chính trị nhưng tiếp tục nhấn mạnh nhu cầu duy trì đối thoại với Moscow.
Tuy nhiên, TST nhận định mô hình này có thể gặp khó khăn nếu EU tiếp tục yêu cầu Hungary tuân thủ chặt chẽ đường lối chung, trong khi Nga đáp trả những hành động làm suy giảm lòng tin và thu hẹp hoạt động ngoại giao song phương.
Nga tuyên bố đáp trả “cứng rắn và đau đớn”
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova tuyên bố Moscow sẽ có phản ứng “cứng rắn và đau đớn” đối với điều mà bà gọi là “nhóm vận động bài Nga tại Budapest”. Tuy nhiên, phía Nga chưa công bố biện pháp cụ thể.
Theo TST, khả năng đầu tiên là Moscow trục xuất số lượng tương ứng các nhà ngoại giao Hungary. Đây là biện pháp đáp trả thường được áp dụng trong những vụ trục xuất nhân viên ngoại giao, cho phép Nga thể hiện lập trường cứng rắn mà chưa đóng lại toàn bộ các kênh liên lạc với Budapest.
Nga cũng có thể thu hẹp các cuộc tham vấn chính trị, tiếp xúc liên ngành, chương trình văn hóa và trao đổi giáo dục. Những biện pháp này sẽ làm giảm mức độ hợp tác song phương nhưng không đồng nghĩa với việc chấm dứt quan hệ ngoại giao.
Một khả năng khác là Moscow đưa ra những quyết định trong các lĩnh vực mà Hungary có lợi ích trực tiếp khi duy trì quan hệ với Nga. Tuy nhiên, chưa thể xác định liệu các biện pháp kinh tế có được áp dụng hay không vì phía Nga chưa công bố nội dung phản ứng.
Chuyên gia công nghệ chính trị Marat Bashirov cho rằng trong nhiều năm qua, một số đối tác châu Âu của Nga vẫn kết hợp các tuyên bố chính trị cứng rắn với việc duy trì những quan hệ kinh tế có lợi. Khi cần hợp đồng, trung chuyển hàng hóa, tài nguyên hoặc nguồn cung phục vụ nền kinh tế, các nước này thường lựa chọn cách tiếp cận thực dụng hơn.
Theo ông Bashirov, Budapest có thể muốn áp dụng công thức tương tự: ủng hộ Brussels về chính trị nhưng vẫn duy trì những ngoại lệ có lợi trong quan hệ kinh tế với Moscow. Tuy nhiên, phản ứng của Nga sẽ phụ thuộc vào các bước đi thực tế của Hungary.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova. Ảnh: TASS
Ba kịch bản cho quan hệ Nga – Hungary
Theo TST, quan hệ giữa Moscow và Budapest có thể phát triển theo ba kịch bản.
Kịch bản đầu tiên và được đánh giá có khả năng xảy ra cao nhất trong ngắn hạn là xung đột vẫn nằm trong tầm kiểm soát. Nga có thể đáp trả tương xứng nhưng không làm gián đoạn hoàn toàn sự hiện diện ngoại giao tại Hungary. Sau khi hai bên thể hiện lập trường, các kênh đối thoại tối thiểu vẫn được duy trì.
Kịch bản thứ hai là Hungary ngày càng đi theo đường lối chung của EU. Khi đó, việc trục xuất 10 nhà ngoại giao có thể trở thành bước mở đầu cho một loạt thay đổi, gồm các cuộc bỏ phiếu tại EU, biện pháp hạn chế và tuyên bố chính trị liên quan đến Nga.
Theo TST, kịch bản này sẽ giúp Brussels giảm bớt một tiếng nói từng nhiều lần phản đối chính sách chung của khối.
Hungary dưới thời ông Viktor Orban thường nhấn mạnh lợi ích quốc gia và phản đối những quyết định mà Budapest cho là bất lợi đối với nền kinh tế cũng như an ninh năng lượng.
Kịch bản thứ ba là mô hình quan hệ thực dụng trước đây hoàn toàn đổ vỡ. Sau vụ trục xuất, hai bên có thể tiếp tục áp đặt các biện pháp hạn chế, thu hẹp cơ chế hợp tác và tăng cường những tuyên bố chỉ trích lẫn nhau.
TST đánh giá kịch bản này ít có khả năng xảy ra ngay trong ngắn hạn vì Hungary vẫn khẳng định muốn duy trì đối thoại. Tuy nhiên, nguy cơ có thể gia tăng nếu Budapest tiếp tục thực hiện những bước đi nhằm chứng minh sự thống nhất với Brussels.
Việc trục xuất 10 nhà ngoại giao cho thấy quan hệ giữa Moscow và Budapest đã bước vào giai đoạn mới. Phản ứng sắp tới của Nga cùng những quyết định tiếp theo của chính quyền Hungary sẽ cho thấy đây chỉ là một đợt căng thẳng có kiểm soát hay khởi đầu của quá trình điều chỉnh sâu rộng trong quan hệ song phương.
