Giải mã hiện tượng địa chất tạo nên Ghềnh Đá Đĩa độc đáo

Ghềnh Đá Đĩa gây kinh ngạc với những khối đá đen hình đa giác xếp liền nhau. Đằng sau cảnh quan kỳ thú ấy là dấu tích núi lửa hàng triệu năm.

Nằm bên bờ biển tỉnh Phú Yên cũ (nay thuộc tỉnh Đắk Lắk), Ghềnh Đá Đĩa là một trong những thắng cảnh địa chất độc đáo nhất Việt Nam. Nhìn từ xa, nơi đây giống như một công trình kiến trúc khổng lồ với hàng nghìn khối đá đen có hình lục giác, ngũ giác hoặc gần tròn, xếp cạnh nhau ngay sát mặt biển. Điều kỳ lạ là không có bàn tay con người nào tham gia sắp đặt, tất cả đều được tạo nên bởi những biến đổi địa chất diễn ra cách đây hàng triệu năm.

Nguồn gốc của cảnh quan này nằm ở hoạt động núi lửa trong khu vực cao nguyên Vân Hòa. Những dòng dung nham bazan nóng chảy tràn ra ngoài, sau đó nguội dần và đông đặc. Trong quá trình nguội đi, khối đá bị co lại, tạo ra những ứng suất bên trong. Khi ứng suất tích tụ đủ lớn, đá bắt đầu xuất hiện các vết nứt, lan rộng thành hệ thống khe phân chia khối dung nham thành những cột có tiết diện đa giác. Hiện tượng này được giới địa chất gọi là columnar jointing, hay nứt tách dạng cột.

kto-tr_redsvn-ganh-da-dia.jpg

Ghềnh Đá Đĩa. Ảnh: Quốc Lê.

Khi vật liệu nguội và co lại, các vết nứt có xu hướng phát triển theo những hướng giúp giải phóng ứng suất hiệu quả. Trong điều kiện thích hợp, chúng hình thành mạng lưới đa giác, thường có năm hoặc sáu cạnh. Hình lục giác xuất hiện phổ biến vì giúp phân chia bề mặt thành những vùng tương đối đồng đều. Đây không phải sự sắp xếp hoàn hảo như sản phẩm công nghiệp, mà là kết quả tự nhiên của các quy luật vật lý.

Theo các nghiên cứu địa chất, khu vực Ghềnh Đá Đĩa có khoảng 10.000–11.500 cột đá bazan, với nhiều thế nằm khác nhau: thẳng đứng, nghiêng, nằm ngang hoặc uốn cong. Sóng biển tiếp tục tác động, khiến một số cột đá xuất hiện những vết nứt ngang, tạo thành các khối giống như những chiếc đĩa xếp chồng lên nhau.

Hiện tượng tương tự cũng xuất hiện tại Giant's Causeway ở Bắc Ireland, Devils Postpile ở Mỹ hay đảo Staffa của Scotland. Tuy nhiên, Ghềnh Đá Đĩa có sức hấp dẫn riêng nhờ sự kết hợp giữa những cột đá đen, sóng biển trắng xóa và màu xanh của đại dương.

Không chỉ là thắng cảnh đẹp, Ghềnh Đá Đĩa còn là một cuốn sách địa chất ngoài trời, lưu giữ dấu tích hoạt động núi lửa cổ đại. Những khối đá tưởng chừng được con người chế tác chính là minh chứng sống động cho khả năng kiến tạo kỳ diệu của thiên nhiên.

Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi.

Khám phá những hang động biển kỳ ảo ẩn sâu dưới lòng đại dương

Từ ánh xanh huyền ảo ở Croatia đến những đường hầm ngập nước tại Sardinia, các hang động biển mê hoặc bởi vẻ đẹp và hệ sinh thái độc đáo, nhưng cũng đầy hiểm nguy.

Khác với những hang động trên đất liền, hang động dưới biển được hình thành và biến đổi bởi nhiều quá trình địa chất phức tạp, từ sự hòa tan đá vôi, hoạt động núi lửa đến biến động mực nước biển. Một số nằm hoàn toàn dưới mặt nước, số khác có lối vào ngay trên bờ nhưng những khoang bên trong lại ngập nước. Không ít địa điểm sở hữu những đường hầm kéo dài hàng trăm mét, đòi hỏi thợ lặn chuyên nghiệp mới có thể khám phá.

Tại Croatia, hang động Modra špilja (Blue Cave) trên đảo Biševo nổi tiếng với ánh sáng xanh kỳ ảo. Ánh nắng xuyên qua một khe mở dưới mặt nước, phản chiếu lên nền đá vôi rồi lan tỏa khắp khoang hang. Khi điều kiện ánh sáng thuận lợi, nước biển và các bức tường đá dường như phát sáng màu xanh bạc. Đây là một ví dụ tuyệt đẹp về cách ánh sáng tự nhiên biến đổi cảnh quan dưới lòng biển.

Tháng 10 nóng kỷ lục, năm 2026 có thể vượt 1,5°C

Theo Cơ quan Biến đổi khí hậu Copernicus (C3S), nhiệt độ trung bình toàn cầu trong tháng 10 đạt 15,35°C, cao hơn 0,9°C so với mức trung bình giai đoạn 1991–2020 và cao hơn 1,75°C so với thời kỳ tiền công nghiệp 1850–1900.

Đây là tháng 10 nóng nhất kể từ khi dữ liệu quan trắc được ghi nhận. Tháng 10 cũng là tháng thứ ba liên tiếp nhiệt độ toàn cầu vượt ngưỡng 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp, sau tháng 8 và tháng 9.

wl3yjidrnibcorrwsmjz1gulhm-pmroj0mdcyacrniumlmpof0n4roakvm4snmxpoanlklbogvf1un4lhem0l8wom22spnwn4iocwngjytx5lcvpuchs6to1oo7d4rnrem1ou3ll6sjzgjmyc2gaymr-mxhwy3kx59nj8muz7t0fd0bezl5amerb3xagtndu.jpg
Biểu đồ nhiệt tháng 10 ghi nhận qua các năm.

Khám phá những hố sụt khổng lồ kỳ bí trên thế giới

Từ những vực sâu giữa rừng nhiệt đới đến hố xanh dưới biển, các hố sụt khổng lồ hé lộ những bí mật địa chất và hệ sinh thái độc đáo.

Từ hố sụt ở Phong Nha – Kẻ Bàng đến loạt kỳ quan hố sụt nổi tiếng thế giới, câu chuyện của các hố sụt cho thấy chúng không chỉ là một hiện tượng địa chất đơn thuần mà là những cửa sổ mở ra lịch sử hình thành cảnh quan, sự vận động của nước và mối quan hệ mong manh giữa thiên nhiên với hoạt động của con người.

Hố sụt – khoảng trống khổng lồ do thiên nhiên tạo tác