Chuyện gì xảy ra bên trong chân trời sự kiện của hố đen?

Chân trời sự kiện là ranh giới không thể quay lại của hố đen. Những gì diễn ra phía sau ranh giới này vẫn đặt ra nhiều câu hỏi lớn cho khoa học.

Trong vật lý thiên văn, chân trời sự kiện (Event Horizon) là ranh giới bao quanh một hố đen, đánh dấu điểm không thể quay trở lại. Tại đây, lực hấp dẫn mạnh đến mức vận tốc cần thiết để thoát ra vượt quá tốc độ ánh sáng. Bất cứ thứ gì vượt qua ranh giới này, kể cả ánh sáng, đều không thể truyền thông tin trở lại thế giới bên ngoài. Điều đáng sợ là chân trời sự kiện không phải một bề mặt vật chất, cũng không có bức tường hay lớp vỏ hữu hình nào để một phi hành gia có thể chạm vào.

Một trong những hiện tượng kỳ lạ nhất liên quan đến ranh giới này là sự giãn nở thời gian. Theo thuyết tương đối rộng của Albert Einstein, đối với một người quan sát ở xa, đồng hồ của vật thể tiến gần chân trời sự kiện dường như chạy ngày càng chậm. Ánh sáng phát ra từ vật thể cũng bị dịch chuyển về phía đỏ và mờ dần. Tuy nhiên, bản thân người đang rơi vào hố đen không nhất thiết cảm nhận được điều gì bất thường khi vượt qua chân trời sự kiện của một hố đen đủ lớn.

Ảnh: weltderphysik.de

Vậy bên trong chân trời sự kiện có gì? Đây vẫn là một trong những câu hỏi lớn nhất của vật lý hiện đại. Thuyết tương đối rộng dự đoán vật chất có thể tiếp tục sụp đổ về một điểm kỳ dị (Singularity), nơi mật độ vật chất và độ cong không-thời gian trở nên vô hạn trong mô hình toán học. Tuy nhiên, các nhà khoa học chưa có lý thuyết hấp dẫn lượng tử hoàn chỉnh để mô tả chính xác điều gì thực sự xảy ra tại đó.

Một bí ẩn khác là nghịch lý thông tin hố đen. Năm 1974, Stephen Hawking chỉ ra rằng hố đen có thể phát ra bức xạ và dần mất khối lượng, thay vì tồn tại vĩnh viễn. Nếu cuối cùng hố đen bay hơi hoàn toàn, thông tin về những vật thể từng rơi vào nó sẽ đi đâu? Điều này dường như mâu thuẫn với nguyên lý bảo toàn thông tin trong cơ học lượng tử.

Các giả thuyết hiện đại cho rằng thông tin có thể không thực sự biến mất mà được mã hóa theo một cách nào đó trên chân trời sự kiện hoặc được phản ánh trong bức xạ Hawking. Ý tưởng này dẫn đến nguyên lý toàn ảnh (Holographic Principle), theo đó thông tin bên trong một vùng không gian có thể được mô tả bằng dữ liệu tồn tại trên bề mặt biên của nó.

Điều khiến chân trời sự kiện trở nên hấp dẫn không chỉ là khả năng nuốt chửng mọi thứ, mà còn là những câu hỏi nó đặt ra về bản chất của không gian, thời gian và thông tin. Cho đến nay, con người đã có thể quan sát bóng hố đen và nghiên cứu những tác động của chúng lên vật chất xung quanh, nhưng thế giới thực sự phía sau ranh giới ấy vẫn là một miền bí ẩn mà khoa học chưa thể trực tiếp khám phá.

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước.

Giới khoa học tìm kiếm sự sống ngoài hành tinh bằng cách nào?

Không cần nhìn thấy sinh vật, các nhà khoa học có thể tìm dấu hiệu sự sống qua thành phần khí quyển và những tín hiệu bất thường từ không gian.

Không giống những kính thiên văn thông thường chỉ tập trung quan sát các thiên thể, một số đài quan sát hiện đại được thiết kế để tìm kiếm những dấu hiệu có thể liên quan đến sự sống ngoài Trái Đất. Mục tiêu không nhất thiết là nhìn thấy sinh vật trên một hành tinh xa xôi, mà là phát hiện những dấu vết hóa học, vật lý hoặc tín hiệu bất thường có thể tiết lộ sự tồn tại của sự sống.

Một trong những phương pháp quan trọng là phân tích khí quyển của các ngoại hành tinh. Khi một hành tinh đi ngang phía trước ngôi sao chủ, một phần ánh sáng sao xuyên qua khí quyển của nó. Các phân tử khí hấp thụ những bước sóng nhất định, tạo ra dấu vân tay quang phổ. Nhờ đó, giới khoa học có thể tìm kiếm các hợp chất như hơi nước, carbon dioxide, methane và ozone. Sự hiện diện đồng thời của một số chất khí trong những điều kiện thích hợp có thể gợi ý hoạt động sinh học, dù chưa đủ để khẳng định có sự sống.

NASA tìm phương án nâng quỹ đạo, cứu kính thiên văn Hubble

Hubble có thể rơi trở lại khí quyển vào năm 2033–2034. NASA kêu gọi doanh nghiệp đề xuất tàu vũ trụ giúp nâng quỹ đạo, bảo dưỡng hoặc đưa kính trở về an toàn.

Hubble được phóng lên quỹ đạo ngày 24/4/1990, trở thành một trong những đài quan sát thiên văn quan trọng nhất từng được con người chế tạo. Khác với kính thiên văn đặt trên mặt đất, Hubble quan sát vũ trụ từ ngoài phần lớn ảnh hưởng của khí quyển, giúp thu được những hình ảnh rõ nét ở nhiều bước sóng ánh sáng.

1000037440.jpg
Kính thiên văn không gian Hubble của NASA đã giúp con người khám phá hàng loạt kiến thức vũ trụ quan trọng trong suốt hơn 35 năm vận hành.

AI mở lối tìm kiếm sự sống ngoài Trái Đất

Bằng cách sàng lọc những tín hiệu nhỏ trong dữ liệu kính thiên văn, AI giúp các nhà khoa học tìm kiếm ngoại hành tinh tiềm năng, dù chưa thể xác nhận sự sống ngoài Trái Đất.

Trong nhiều thập kỷ, việc tìm kiếm ngoại hành tinh - những hành tinh nằm ngoài Hệ Mặt Trời - chủ yếu dựa vào dữ liệu từ kính thiên văn và khả năng phân tích của các nhà khoa học. Thách thức nằm ở chỗ, hành tinh thường quá mờ để quan sát trực tiếp, trong khi tín hiệu của chúng có thể bị che lấp bởi nhiễu thiết bị hoặc hoạt động của ngôi sao chủ. Khi các kính thiên văn liên tục thu thập lượng dữ liệu khổng lồ, trí tuệ nhân tạo (AI) trở thành một công cụ mới giúp giới thiên văn sàng lọc những dấu hiệu đáng chú ý.

Một phương pháp phổ biến là đo sự suy giảm độ sáng của ngôi sao khi một hành tinh đi ngang qua phía trước nó, gọi là phương pháp quá cảnh. Nếu hiện tượng này lặp lại theo chu kỳ, đó có thể là dấu hiệu của một hành tinh đang quay quanh ngôi sao. AI có thể học cách nhận diện những biến đổi độ sáng rất nhỏ giữa hàng triệu đường cong ánh sáng, phân biệt tín hiệu tiềm năng với các hiện tượng gây nhiễu và đưa ra những ứng viên để con người kiểm tra tiếp.