Dưới thời Tam quốc, Gia Cát Lượng được biết đến là một kỳ tài. Trên thông thiên văn dưới tường địa lý, tinh thông độn giáp và giỏi bày mưu tính kế, Gia Cát Lượng trở thành quân sư lỗi lạc của nhà Thục Hán.
Gia Cát Lượng phò tá Lưu Bị giúp nhà Thục Hán có thế lực vững chắc trước Tào Tháo và Tôn Quyền. Dù là quân sư tài giỏi nhưng Gia Cát Lượng 3 lần thất bại khi so tài với Tư Mã Ý - người làm việc cho nhà họ Tào. Làm việc cho nhà họ Tào, Tư Mã Ý sớm chứng tỏ bản lĩnh gan dạ, đa mưu, túc trí khi đập tan nhiều kế hoạch của Gia Cát Lượng.
Lần đầu tiên Tư Mã Ý và Gia Cát Lượng đọ tài với nhau là phạt Bắc lần 1 của nhà Thục Hán. Khi ấy, Gia Cát Lượng lệnh cho Mã Tắc dẫn 2 vạn quân trấn thủ Nhai Đình. Mục đích của ông là cắt đứt mối liên hệ giữa Quan Trung và Lũng Tây giúp đại quân Thục có nhiều thuận lợi trong cuộc chinh phạt.
Kế đến, Gia Cát Lượng phái Triệu Vân tiến vào Lũng Tây và chiếm được 3 quận thành. Khi Tư Mã Ý đến Quan Trung và nghiên cứu tỉ mỉ tình hình thế trận đang diễn ra. Ông nhận thấy Nhai Đình có vị trí chiến lược. Nếu chiếm được nơi này thì sẽ dễ dàng thắng trận chiến này.
Đúng như dự liệu của Tư Mã Ý, sau khi chiếm được Nhai Đình, đội quân của Gia Cát Lượng gặp bất lợi và rơi vào mai phục của quân Tào. Cuối cùng, chiến dịch Bắc phạt của Gia Cát Lượng thất bại hoàn toàn trước Tư Mã Ý.
Gia Cát Lượng tiếp tục so tài với Tư Mã Ý vì một viên tướng có tên Mạnh Đạt. Người này từng làm việc dưới trướng Lưu Bị. Thế nhưng về sau, Mạnh Đạt sợ bị phạt vì gián tiếp gây ra cái chết của Quan Vũ nên quy hàng nhà Ngụy.
Sau khi đầu quân cho nhà Tào Ngụy, Mạnh Đạt lại muốn quay lại nhà Thục Hán khi thấy Gia Cát Lượng thực hiện Bắc phạt. Dù biết Mạnh Đạt là kẻ không trung thành với ai nhưng những thông tin mà y có về quân Tào sẽ giúp ích cho nhà Thục Hán nên Gia Cát Lượng tính thu nạp lại y.
Biết được điều này, Tư Mã Ý lên kế hoạch tấn công bất ngờ Mạnh Đạt và giết chết y khiến kế hoạch của Gia Cát Lượng một lần nữa thất bại.
Lần thất bại cuối cùng của Gia Cát Lượng khi so tài với Tư Mã Ý là trong cuộc Bắc phạt tiếp theo. Lần này, Gia Cát Lượng chuẩn bị binh mã và lương thực đầy đủ. Dù quân của Tào Ngụy đông hơn nhưng lực lượng của Tư Mã Ý từng bước giành được nhiều thắng lợi quan trọng.
Sau khi liên tiếp thua trận, Tư Mã Ý ngẫm nghĩ và đưa ra kế sách không giao chiến trực diện với quân của Gia Cát Lượng. Theo đó, binh sĩ của Tư Mã Ý tập trung cố thủ khiến Gia Cát Lượng không thể có bước đột phá và cuối cùng đổ bệnh và chết. Một lần nữa, Tư Mã Ý thắng Gia Cát Lượng.
