Trong thế giới tự nhiên, nấm độc không phải lúc nào cũng mang màu sắc sặc sỡ hay hình dáng đáng sợ. Nhiều loài trông giống hệt nấm ăn, mọc lặng lẽ giữa lá mục hoặc ven những lối đi trong rừng. Điều khiến chúng nguy hiểm là một số độc tố có thể gây tổn thương gan, thận nghiêm trọng, trong khi triệu chứng ban đầu lại xuất hiện muộn, khiến nạn nhân tưởng rằng mình vẫn an toàn.

Đứng đầu danh sách những loài đáng sợ nhất là nấm tử thần (Amanita phalloides), thường được gọi bằng tên tiếng Anh là death cap. Loài này có mũ màu xanh ôliu, vàng lục hoặc nâu nhạt, thân trắng và phần bao gốc đặc trưng. Nó chứa amatoxin, nhóm độc tố có thể phá hủy tế bào gan và gây suy gan cấp. Đáng sợ hơn, nấu chín không khiến độc tố này mất đi. Nấm tử thần là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do ăn nhầm nấm hoang dã trên thế giới.

Nấm tử thần (Amanita phalloides). Ảnh: medicaltoxic.com

Một cái tên khác khiến giới chuyên gia cảnh giác là nấm thiên thần hủy diệt (Destroying Angel), tên gọi chung cho một số loài thuộc chi Amanita, chẳng hạn Amanita virosa và Amanita bisporigera. Với chiếc mũ trắng tinh, thân thanh mảnh và vẻ ngoài gần như vô hại, chúng dễ bị nhầm với những loài nấm ăn được. Tuy nhiên, một số loài chứa amatoxin có thể gây ngộ độc nghiêm trọng, thậm chí tử vong. Vẻ ngoài tinh khiết của chúng tạo nên nghịch lý đáng sợ: trong tự nhiên, màu sắc và hình dáng đẹp đẽ không phải dấu hiệu cho thấy một sinh vật an toàn.

Không kém phần nguy hiểm là nấm mũ tử thần nhỏ thuộc nhóm Lepiota, trong đó có Lepiota brunneoincarnata. Những cây nấm này thường nhỏ, màu nâu nhạt hoặc nâu hồng, có thể mọc trong bãi cỏ, công viên và khu vực gần nơi con người sinh sống. Một số loài chứa amatoxin, khiến việc ăn nhầm dù chỉ một lượng nhỏ cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Bên cạnh đó, nấm mạng độc (Cortinarius), chẳng hạn một số loài thuộc nhóm Cortinarius rubellus, chứa orellanine - độc tố có thể gây tổn thương thận với triệu chứng xuất hiện chậm sau khi ăn.

Nấm thiên thần hủy diệt (Amanita virosa). Ảnh: fungi.sakura.ne.jp

Điểm nguy hiểm chung của những loài nấm này là chúng có thể đánh lừa cả những người hái nấm thiếu kinh nghiệm lẫn người từng quen thuộc với nấm ăn ở quê nhà. Một số trường hợp ngộ độc bắt đầu bằng đau bụng, nôn ói và tiêu chảy sau nhiều giờ; khi các triệu chứng tiêu hóa giảm bớt, tổn thương gan vẫn có thể tiếp tục tiến triển. Vì vậy, cảm giác khỏe hơn không có nghĩa là nạn nhân đã vượt qua nguy hiểm.

Cách phòng tránh hiệu quả nhất là không ăn nấm hoang dã nếu chưa được chuyên gia xác định chính xác. Không thể dựa vào màu sắc, mùi vị, việc động vật ăn được hay mẹo dân gian để kết luận nấm an toàn; nấu chín, phơi khô hoặc đông lạnh cũng không loại bỏ được nhiều độc tố nguy hiểm. Nếu nghi ngờ ai đó đã ăn phải nấm độc, hãy tìm trợ giúp y tế ngay, không chờ xuất hiện triệu chứng và không tự điều trị tại nhà. Những sinh vật nhỏ bé này nhắc chúng ta rằng thiên nhiên không phải lúc nào cũng bộc lộ hiểm nguy qua vẻ ngoài - đôi khi, kiến thức và sự thận trọng chính là ranh giới giữa tò mò và thảm họa.