Trên trang cá nhân, Hồng Ánh vừa chia sẻ những kỷ niệm trong quá trình thực hiện phim “Trăng nơi đáy giếng”, từ tháng ngày sống tại Huế để nhập vai đến những bài học cô nhận được từ đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn.

Cô viết trên trang cá nhân: “Anh Vinh Sơn nói tôi phải đi chậm lại.

Có một yêu cầu của đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn khi chuẩn bị phim Trăng nơi đáy giếng mà tôi nhớ đến tận bây giờ: Hồng Ánh không được đi nhanh.

Nghe đơn giản vậy thôi, nhưng với một người trẻ quen nhịp sống đô thị như tôi lúc ấy thì không dễ chút nào. Anh muốn tôi tập đi đứng, sinh hoạt theo nhịp sống của nhân vật Hạnh. Để làm được điều đó, anh yêu cầu tôi ra Huế trước ngày phim bấm máy ít nhất một tháng.

Tôi gặp đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn lần đầu khi vừa kết thúc những tháng quay phim Trái tim bé bỏng của đạo diễn Nguyễn Thanh Vân. Chuyện anh Vinh Sơn mất nhiều năm chuẩn bị cho phim, thậm chí còn ra Huế ở một thời gian để viết kịch bản, việc anh muốn tìm diễn viên nữ phải nói được giọng Huế người trong nghề đều biết vậy nên tôi nghĩ mình không có cơ hội.

Hôm gặp anh ở Hãng phim Giải Phóng, tôi không trang điểm. Anh hỏi thăm chuyện công việc, rồi bảo tôi cột tóc, đội chiếc nón lá có sẵn trong phòng. Cứ vậy, anh lại tiếp tục trò chuyện. Chỉ là một cuộc gặp rất nhẹ nhàng, không giống buổi thử vai có kịch bản. Vậy mà sau đó, Hãng phim Giải Phóng gửi lời mời chính thức. Tôi thực sự bất ngờ.

Đến Huế, tôi mới hiểu anh và ê-kíp đã chuẩn bị cho bộ phim công phu thế nào.

Ngôi nhà rường của vợ chồng cô Hạnh, thầy Phương được hãng phim mua nguyên căn, tháo ra rồi dựng lại trên nền một khuôn đất trống bên trong Thành Nội, gần cửa Nhà Đồ. Ngay cả hàng chè tàu, cây cối, hoa lá, ao sen trong vườn cũng được trồng từ lâu. Anh muốn khi máy quay đến, khu vườn đã có dáng vẻ của một nơi có người sinh sống lâu năm.

Suốt một tháng trước ngày bấm máy, công việc chính của tôi là làm quen với cuộc đời cô Hạnh. Ngày nào tôi cũng đến thăm ngôi nhà, thuộc vị trí các đồ dùng của gian bếp, phòng ngủ, đi qua từng ngóc ngách, thềm nhà, quen với những chốt gỗ của những cánh cửa nhà rường, bước qua lại cho đến khi không bị cộc đầu, có khi nằm một lúc trên chiếc phản gỗ.

Tôi đến thăm gia đình anh Hoàng Cao Đề, người đóng vai thầy Phương, làm quen với bé Hiếu Anh, cậu bé đóng vai con của Hạnh, tập nghe người Huế nói giọng Huế và làm quen với cả chú chó Xám nữa. Tôi phải mặc những bộ quần áo lụa đơn sắc của cô Hạnh mỗi ngày, kể cả khi không quay.

Đạo diễn muốn trang phục có dấu vết sử dụng thật, chứ không phải may mới tinh rồi được họa sĩ thiết kế làm cho cũ đi. Anh còn dặn đồ ăn Huế rất ngon nhưng Hồng Ánh không được để tăng cân nha, hạn chế dùng điện thoại, không về Sài Gòn nếu không có việc thật cần thiết.

Tôi vào nội cung nghe ca Huế, xem múa đèn, đạp xe thăm một ngôi làng cổ, đến những nơi thờ tự, xem người dân thực hiện các nghi lễ tín ngưỡng, mua CD nhạc lễ hầu về nghe. Cứ mặc trang phục của cô Hạnh mà đi, mà sống như thế cho đến khi quen nhà, quen đường, quen người, quen cả nhịp sinh hoạt ở Huế.

Có lần tôi xin anh Vinh Sơn về Sài Gòn hai ngày vì lịch diễn sân khấu đã có từ lâu. Anh đồng ý. Sáng thứ hai từ Sài Gòn bay ra Huế, từ sân bay đến thẳng đoàn phim, mang theo ít quà cho mọi người. Vừa gặp, anh nhìn tôi, cười rồi nói rất nhẹ, đại ý rằng cô Hạnh của anh hình như đã “vơi" đi ít nhiều. Tôi nhớ mãi câu nói ấy. Anh không hề trách móc, nhưng tôi biết anh không hài lòng. Anh mất cả tháng giúp tôi quen với đời sống nhân vật, vậy mà chỉ hai ngày trở lại Sài Gòn, anh đã nhận ra sự thay đổi”.

Với Hồng Ánh, điều đáng nhớ ở Nguyễn Vinh Sơn không chỉ là sự kỹ lưỡng trong quá trình chuẩn bị phim mà còn nằm ở cách ông làm việc với diễn viên và cộng sự. Nữ diễn viên kể tiếp: “Có lẽ những ai từng cộng tác với đạo diễn Vinh Sơn hiếm khi nghe anh lớn tiếng với cộng sự.

Suốt thời gian làm phim, chưa một lần tôi nghe anh nói nặng lời với ai. Ở anh có cái trầm, cái chậm của người Huế, nhưng sự nhẹ nhàng ấy còn là tính cách của anh. Mà nhẹ nhàng không có nghĩa là dễ tính. Anh kỹ lắm! Làm việc với diễn viên không bao giờ thị phạm, anh cho diễn viên cảm nhận không gian, hiểu rõ hoàn cảnh, tâm lý, những vị trí cần thiết để phối hợp với máy quay, còn lại để diễn viên tự tìm cách thể hiện. Nếu muốn thay đổi điều gì, anh thường nói: “Anh thấy cái này hay nè, bây giờ mình làm như thế này thì sao hè?”. Như thể đang hỏi ý kiến, dù tôi biết anh đã suy nghĩ rất kỹ về điều mình muốn.

Còn nhớ trong phim một cảnh khá nhạy cảm giữa Hạnh và thầy Phương. Kịch bản mô tả rất rõ, tôi đã chuẩn bị tâm lý để thực hiện và không cần người đóng thế. Nhưng khi quay, anh chủ động thay đổi cách thể hiện, khác với những gì đã viết. Sau này, tôi hiểu anh còn cân nhắc đến cuộc sống của những người địa phương nhận lời tham gia bộ phim này, tôi quý cách anh làm nghề ở những điều tinh tế như vậy. Nhưng nếu chỉ nói anh là người kỹ tính, cẩn trọng thì chưa đủ.

Kiến thức về điện ảnh và văn hóa của anh rất rộng. Tôi đặc biệt nể sự am hiểu của anh về điện ảnh Pháp, Iran, Nhật Bản, Đài Loan, Hồng Kông và nhiều nền điện ảnh khác. Anh thông thạo tiếng Pháp, tiếng Anh, đọc nhiều và xem phim nhiều nhưng anh không giữ những hiểu biết ấy cho riêng mình.

Xem được phim hay, gặp một vai diễn thú vị, đọc được bài nghiên cứu hoặc tài liệu có ích và thấy phù hợp cho việc diễn xuất, anh lại gửi cho tôi. Anh theo đạo Công giáo, nhưng khi làm phim Trăng nơi đáy giếng, một phim có đời sống tâm linh gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu, anh đã dành nhiều thời gian tìm hiểu nghi lễ, tập tục và âm nhạc dân gian. Anh muốn hiểu sâu trước khi đưa lên phim, chứ không chỉ mượn vài hình ảnh cho đẹp”.

Không chỉ để lại những trải nghiệm nghề nghiệp, bộ phim còn mang đến cho Hồng Ánh một mối quan hệ gia đình đặc biệt. Bé Hiếu Anh, người đóng vai con trai của nhân vật Hạnh, sau này trở thành con nuôi của nữ diễn viên ngoài đời.

Hồng Ánh chia sẻ: “Giờ con đã tốt nghiệp đại học, có việc làm ở Đà Nẵng, nhưng vẫn gọi tôi là ‘mẹ Hạnh’. Những chuyện quan trọng, buồn vui trong cuộc sống, con vẫn chia sẻ với tôi. Mỗi lần gặp anh Vinh Sơn, tôi hay kể chuyện Hiếu Anh. Mắt anh lấp lánh cười.

Anh Vinh Sơn làm không nhiều phim. Nhưng qua các phim Tuổi thơ dữ dội, Mảnh đất tình đời, Cảnh sát hình sự, Đất phương Nam, Trăng nơi đáy giếng, có thể thấy anh dành rất nhiều thời gian để tìm hiểu vùng đất, văn hóa và con người trong câu chuyện mà mình muốn kể.

Dù kiến thức, kinh nghiệm thực tiễn rộng và sâu nhưng anh không bao giờ khiến người đối diện cảm thấy mình nhỏ bé, lúc nào cũng từ tốn, nhã nhặn, chịu khó lắng nghe. Mỗi lần được trò chuyện với anh, tôi lãi thêm điều gì đó. Không chỉ về điện ảnh”.

Những kỷ niệm về “Trăng nơi đáy giếng” trở lại với Hồng Ánh trong ngày tiễn biệt đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn. Sau gần 20 năm, câu nói từng gắn với quá trình nhập vai của nữ diễn viên đã mang thêm ý nghĩa về cách sống và ứng xử.

Cô viết: “Ngày ấy, tôi hiểu đó là yêu cầu của một đạo diễn dành cho diễn viên. Bây giờ, sau ngần ấy năm và thêm nhiều trải nghiệm, tôi lại nghĩ đến câu nói ấy theo một cách khác. Có những lúc cần chậm lại một chút, bớt hấp tấp, suy nghĩ thấu đáo hơn, biết lắng nghe và điềm tĩnh hơn trước mọi việc.

Tôi nghĩ đến anh, một người từ tốn, nhã nhặn, hiền hòa nhưng rất rõ ràng và kiên định trong những điều mình làm.

Anh vẫn còn những dự án ấp ủ, những bộ phim chưa kịp thực hiện. Tôi tiếc vì không còn cơ hội được xem những câu chuyện ấy qua cách kể của anh. Nhưng những gì anh để lại đâu chỉ có những bộ phim. Với riêng tôi, còn có những điều học được từ cách anh làm nghề, cách anh đối đãi với mọi người, mà càng có thêm trải nghiệm sống, tôi càng thấy quý. Có lẽ ngày ấy anh chỉ muốn tôi học cách đi chậm để trở thành cô Hạnh. Còn hôm nay, gần hai mươi năm sau, tôi vẫn thấy mình còn nhiều điều phải học từ anh.

Tạm biệt đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn!”.