Câu chuyện bắt đầu từ gia đình Romanov, triều đại từng cai trị nước Nga hơn 300 năm. Tháng 7/1918, Sa hoàng Nicholas II, Hoàng hậu Alexandra cùng năm người con bị hành quyết tại Yekaterinburg trong bối cảnh Cách mạng Nga. Tuy nhiên, vì thông tin về số phận hoàng gia bị che giấu trong thời gian dài, tin đồn rằng cô con gái út Anastasia đã trốn thoát nhanh chóng lan rộng. Người ta hy vọng một thành viên trẻ tuổi của hoàng tộc vẫn còn sống, mang theo bí mật về một đế chế vừa sụp đổ.

Năm 1920, tại Berlin, một phụ nữ trẻ được đưa vào bệnh viện sau khi được cứu khỏi một vụ nhảy xuống kênh đào. Ban đầu không tiết lộ danh tính rõ ràng, cô dần được biết đến với cái tên Anna Anderson và tuyên bố mình chính là Đại công tước Anastasia Nikolaevna. Câu chuyện ấy lập tức thu hút sự chú ý: Anderson có những lời kể về đời sống cung đình, những người ủng hộ cho rằng cô có nét mặt và cử chỉ giống công chúa, trong khi những người khác nghi ngờ sự mâu thuẫn trong ký ức của cô.

Ảnh: Wikimedia Commons

Trong nhiều năm, vụ việc trở thành cuộc tranh luận giữa ký ức, nhận dạng và niềm tin. Một số người từng tiếp xúc với gia đình Romanov tin Anderson là Anastasia, nhưng những người thân còn sống của hoàng tộc phản đối. Các phiên tòa kéo dài tại Đức cũng không thể nhanh chóng giải quyết danh tính thật của cô. Anderson theo đuổi tuyên bố của mình đến cuối đời, thậm chí chuyển sang Mỹ và sống dưới tên Anna Anderson Manahan. Năm 1984, cô qua đời mà chưa có kết luận khoa học đủ sức chấm dứt tranh cãi.

Bước ngoặt chỉ đến khi khoa học di truyền phát triển. Sau khi hài cốt được tìm thấy gần Yekaterinburg vào năm 1991, các nhà nghiên cứu sử dụng ADN ty thể - loại ADN được truyền chủ yếu từ mẹ sang con - để kiểm tra mối quan hệ huyết thống với các thành viên hoàng tộc. Đồng thời, họ phân tích mẫu mô được lưu giữ từ một ca phẫu thuật của Anderson và so sánh với dữ liệu di truyền của gia đình Romanov. Kết quả công bố năm 1994–1995 cho thấy ADN của Anderson không khớp với hoàng tộc Nga. Thay vào đó, dữ liệu phù hợp với dòng họ của Franziska Schanzkowska, một phụ nữ gốc Ba Lan từng được cho là danh tính thật của Anderson.

Vậy Anna Anderson có phải hậu duệ Romanov không? Câu trả lời là không có bằng chứng cho thấy cô thuộc gia đình hoàng gia; các xét nghiệm ADN đã bác bỏ tuyên bố cô chính là Anastasia. Những nghiên cứu pháp y sau này còn giúp xác định hài cốt của hai người con Romanov từng bị thiếu trong ngôi mộ đầu tiên, củng cố kết luận rằng gia đình Sa hoàng không có thành viên nào sống sót sau cuộc hành quyết.

Dẫu sự thật đã sáng tỏ, câu chuyện Anna Anderson vẫn là một trong những vụ mạo danh nổi tiếng nhất thế kỷ XX. Nó cho thấy khi lịch sử bị bao phủ bởi bí mật và mất mát, hy vọng có thể khiến con người tin vào một câu chuyện phi thường. Anderson có thể đã khiến nhiều người tin rằng một công chúa lưu vong vẫn đang sống giữa họ, nhưng cuối cùng, những dấu vết di truyền đã chứng minh rằng sự thật lịch sử không thể chỉ được quyết định bằng diện mạo, ký ức hay niềm tin.