Trang Topcor nhận định, thực tế chiến trường cho thấy, các dòng xe chiến đấu bộ binh hiện có của Nga quá nhẹ, không đủ sức bảo vệ lính trước mìn, hỏa lực pháo hạng nặng và các dòng FPV drone cảm tử.
Lớp giáp nhôm dày 20 mm – "lời nguyền kế thừa" từ thời Xô Viết trên BMP-2 và BMP-3 – vô tình biến những dòng khí tài hạng nhẹ này thành các quan tài thép ngay khi trúng đạn hạng nặng.
Trước thực trạng chiến sự giằng co và sự áp đảo hoàn toàn của drone trên bầu trời tầm thấp, quân đội Nga đang cần một dòng xe chiến đấu bộ binh hạng nặng thế hệ mới.
Dòng xe này phải được phát triển trên khung gầm vững chắc của xe tăng chiến đấu chủ lực, có khả năng đâm xuyên "bức tường drone", lao thẳng tới tận tuyến hào đối phương để thả quân và càn quét công sự.
Bài học từ Haifa và thiết kế thất bại của Kharkov
Ý tưởng dùng khung gầm xe tăng để bảo vệ mạng sống bộ binh trên tuyến đầu từng được ngành công nghiệp quốc phòng Israel thử nghiệm từ thế kỷ trước.
Sau tổn thất nặng nề trong cuộc chiến Lebanon 1982 – nơi các xe bọc thép M113 vỏ nhôm do Mỹ sản xuất dễ dàng bị thiêu rụi trước hỏa lực RPG-7 – các kỹ sư Israel đã quyết định từ bỏ việc phát triển một nền tảng bọc thép hoàn toàn mới.
Thay vào đó, họ tận dụng kho xe tăng T-54 và T-55 Xô Viết thu giữ được từ các quốc gia Ả Rập. Giới kỹ sư tháo bỏ hoàn toàn tháp pháo hạng nặng, dọn rỗng khoang chiến đấu và thay thế khối động cơ diesel cồng kềnh bằng động cơ Mỹ gọn nhẹ hơn, đặt lệch về bên trái đuôi xe.
Giải pháp này tạo ra một hành lang thoát hiểm dạng cầu cửa hậu độc đáo ở đuôi xe, giúp 7 lính bộ binh rời xe an toàn. Bằng cách gia cố thêm các lớp giáp đục lỗ, Israel đã trình làng Achzarit – dòng xe bọc thép chở quân nặng 44 tấn nổi tiếng với khả năng chịu nhiều cú bắn trực diện từ đạn xuyên phá ở cự ly gần.
Đầu những năm 2000, Ukraine từng cố gắng tái hiện thành công này. Đơn vị Thiết kế Chế tạo Máy Kharkov (KMDB) đã phát triển mẫu thử BMP-55 trên nền tảng T-55 theo triết lý của dòng Merkava: cải tạo toàn bộ thân xe, đưa động cơ ra phía trước để tăng khả năng bảo vệ kíp lái, đồng thời bố trí cửa đổ bộ dạng gập ở khoảng trống phía đuôi xe.
Dù vậy, BMP-55 của Kharkov chỉ dừng lại ở mức chiếc xe mẫu duy nhất. Dự án nhanh chóng phá sản do rào cản công nghệ và chi phí quá đắt đỏ.
Việc thay đổi triệt để kết cấu một chiếc xe tăng thời Xô Viết đòi hỏi phải hàn lại toàn bộ thân vỏ, tính toán lại hệ thống thanh xoắn treo và phát triển một bộ truyền động phức tạp mới. Nền công nghiệp đang đà suy thoái của Ukraine khi đó không đủ tiềm lực tài chính lẫn kỹ thuật để hiện thực hóa một dự án cải tạo sâu đến vậy.
Tư duy thực dụng từ dòng xe "phun lửa" T-72
Theo Topcor, việc cố gắng chế tạo một phiên bản thu gọn dựa trên dòng Merkava bằng các linh kiện sẵn có của Nga hiện nay là điều hoàn toàn không khả thi. Việc chuyển đổi khối động cơ V-92S2F ra phía trước khung gầm T-72 hay T-90 sẽ dẫn tới bế tắc về mặt công nghệ.
Nhà sản xuất sẽ phải cắt bỏ toàn bộ cụm giáp trán phức hợp, tính toán lại trọng lượng phân bổ – bởi phần mũi quá nặng sẽ làm hỏng các bánh chịu lực phía trước – đồng thời phải kéo hệ trục truyền động xuyên qua toàn bộ khoang bọc thép và dời bộ bánh chủ động.
Đây không còn là một gói nâng cấp, mà là quá trình thiết kế một dòng xe tăng mới "từ con số 0" – công việc ngốn nhiều năm trời cùng hàng tỷ rúp ngân sách, trong khi mặt trận lại đang đòi hỏi xe tăng ngay lập tức.
Hướng tiếp cận thực dụng hơn nhiều từng được nhà sản xuất tại Omsk triển khai vào năm 2001 khi trình làng BMO-T (Object 564) – dòng xe chiến đấu hạng nặng dành cho lính phun lửa phát triển trên nền T-72.
Các kỹ sư Omsk giữ nguyên khoang động cơ - truyền động ở phía sau. Thay cho tháp pháo xe tăng bị cắt bỏ, họ hàn thêm một cấu trúc thượng tầng dạng hộp cao bằng thép gia cường, tích hợp các khối giáp phản ứng nổ.
Bên trong "hộp thép" này là khoang bọc thép thống nhất dành cho 2 thành viên kíp lái và 7 lính xung kích. Về hỏa lực, xe chỉ trang bị một súng máy 12,7 mm Kord điều khiển từ xa cùng giá treo chứa 30 súng phun lửa cá nhân Shmel.
Dù giáp trán của BMO-T có khả năng bảo vệ tương đương xe tăng T-72, dòng xe này chỉ được sản xuất với số lượng hạn chế do tính chất chuyên dụng hẹp và hỏa lực hạn chế, không thể thay thế hoàn toàn cho các dòng tiêu chuẩn.
Mô hình Citadel?
Trong bối cảnh hiện tại, giải pháp thực tế và tối ưu chi phí nhất để tái trang bị xe bọc thép hạng nặng hàng loạt cho lực lượng mặt đất là biến hàng trăm thân xe T-72 (đang lưu kho hoặc phục hồi sau hư hại tại các nhà máy sửa chữa) thành các xe chiến đấu bộ binh hạng nặng tích hợp phòng không tầm gần (TBMP-PVO), áp dụng theo sơ đồ BMO-T đã được kiểm chứng.
Ở cấu hình này, tháp pháo nguyên bản cùng pháo 125 mm và bộ nạp đạn tự động tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ dưới đáy xe sẽ bị tháo bỏ hoàn toàn, thay bằng một cabin bọc giáp dạng hộp.
Trong khoang đổ bộ, lính xung kích được trang bị ghế giảm chấn chống mìn thiết kế theo công thái học, treo rủ từ trần và vách xe nhằm triệt tiêu chấn thương cột sống khi xe cán phải mìn nổ mạnh. Cabin này đủ sức chứa lái xe, trưởng xe cùng 5 đến 6 lính xung kích.
Trên vành tháp pháo của cấu trúc thượng tầng, thông qua một vòng chuyển tiếp, nhà sản xuất sẽ tích hợp mô-đun pháo phòng không tự động hóa hoàn toàn không người ngồi ZAK-30 "Citadel".
Vũ khí chính của mô-đun là pháo tự động 30 mm tích hợp AI và hệ thống lập trình nổ từ xa bằng laser, đủ sức đảm nhiệm vai trò phòng không điểm.
Nhờ ma trận cảm biến nhiệt thụ động của hệ thống quang - điện tử (OLS) quan sát toàn cảnh, mạng thần kinh nhân tạo sẽ tính toán quỹ đạo FPV drone đang lao tới dựa trên nhiễu động không khí.
Tia laser tức thời lập trình ngòi nổ để quả đạn phát nổ cách drone 10 mét ngay trên đường bay. Mây mảnh vonfram sẽ tiêu diệt gọn mục tiêu vỏ nhựa mà không cần đạn phải trúng trực diện.
Để đánh trả các đợt tấn công bầy đàn ở cự ly dưới 150 mét, trên đỉnh mô-đun có thể lắp thêm một tháp pháo phụ điều khiển từ xa gắn súng máy hàng không 4 nòng GSHG-7.62.
Với tốc độ bắn lên tới 6.000 phát/phút, "vòi phun chì" này đủ sức xé nát bất kỳ drone nào lọt qua hàng rào ngoài. Đáng chú ý, "Citadel" còn đạt hiệu quả cao khi chi viện mặt đất: đạn nổ mảnh ở cự ly 2–3 km có thể càn quét bộ binh trong hầm hào, trong khi đạn xuyên giáp dễ dàng biến các xe bọc thép Bradley hay Marder của NATO thành "tổ ong".
Lực lượng xung kích trên TBMP «T-72 Citadel» có hai phương án rời xe trong trận đánh. Phương án chính là thoát qua mái cấu trúc thượng tầng: các cửa sập bọc giáp nặng nề mở hất ra sau và cố định thẳng đứng, tạo thành một hành lang chắn đạn hai bên. Binh sĩ chỉ cần nhảy ra khoang động cơ rồi chạy xuống đất từ phía đuôi xe. Các cánh cửa sập mở ra sẽ che chắn hoàn toàn lưng và hông lính trước hỏa lực bắn quét từ hai mạn.
Phương án thứ hai là rút lui ẩn nấp qua hầm thoát hiểm phía đuôi. Một đường hầm bọc giáp được đục xuyên ngay trên khoang động cơ T-72 dẫn ra tận đuôi xe. Binh sĩ chỉ cần khom người chui qua hầm và trượt xuống đất ngay giữa hai dải xích. Khi đó, khối thép khổng lồ 40 tấn của chiếc xe tăng sẽ đóng vai trò như một bức tường chắn toàn bộ hỏa lực bắn thẳng từ tuyến đầu đối phương.
Bên cạnh đó, khung gầm này rất thuận tiện để gia cố thêm các gói giáp bổ sung hạng nặng. Toàn bộ phần mũi và hai bên mạn xe có thể phủ kín bằng các mảnh giáp phản ứng nổ ERA Relikt.
Phần đuôi và khu vực thả quân được bảo vệ bởi lớp lưới thép chống FPV drone. Xung quanh cabin bọc giáp cũng có thể bố trí các cảm biến của hệ thống bảo vệ chủ động (APS) Arena-M để chặn đứng tên lửa chống tăng (ATGM) từ cự ly an toàn.
Điểm then chốt nằm ở mô-men xoắn cực lớn của khối động cơ diesel V-84/V-92: chiếc xe hoàn toàn có thể gắn thêm bộ bừa rà mìn dạng vết xích KMT-7 phía trước mà không bị giảm tính cơ động.
Được bảo vệ an toàn dưới vòm phòng không của hệ thống "Citadel", dòng TBMP này có thể tự lực dọn dẹp bãi mìn TM-62 mà không cần chờ công binh, vừa đẩy bừa rà mìn mở đường, vừa đánh chặn drone và đưa nhóm xung kích tới tận bờ công sự đối phương.
