Phát hiện bất ngờ trên cánh đồng Sơn Tây

Theo tư liệu khảo cổ địa phương, một nông dân tên Vương Nguyệt Lượng đang làm ruộng tại thôn Đào Hoa Giả, huyện Thạch Lâu, thành phố Lữ Lương, tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc. Trong quá trình canh tác, người này phát hiện những mảnh gốm xám có hoa văn hình dây thừng cùng một số công cụ đá bị vỡ.

Những dấu tích bất thường này ngay lập tức khiến khu vực được chú ý và tiến hành khảo sát. Các nhà nghiên cứu sau đó xác định đây là địa điểm có di tích mộ táng thuộc thời nhà Thương, cách ngày nay hơn ba thiên niên kỷ.

Theo tài liệu của báo Lữ Lương, khu vực khảo cổ này quy mô khoảng 500 m². Các hiện vật được ghi nhận gồm 29 đồ đồng, 20 đồ ngọc và 14 đồ vàng. Trong số đó, chiếc bình đồng hình rồng trở thành hiện vật nổi bật nhất bởi cấu tạo khác thường và những hoa văn hiếm gặp. Hiện vật sau đó được lưu giữ tại Bảo tàng Sơn Tây, trở thành một trong những bảo vật tiêu biểu của nền văn minh đồ đồng Trung Quốc.

Bảo vật hình rồng có cấu tạo kỳ lạ

Đáng chú ý nhất là chiếc bình rượu bằng đồng có hình dáng giống rồng, được gọi là Long hình quang. Hiện vật không chỉ gây ấn tượng bởi kỹ thuật chế tác tinh xảo mà còn hé lộ nhiều thông tin về đời sống, tín ngưỡng và môi trường tự nhiên của Trung Quốc cổ đại.

Long hình quang là loại đồ đựng rượu bằng đồng được chế tác vào cuối thời nhà Thương. Theo tư liệu bảo tàng, hiện vật cao 19 cm, dài 43 cm, rộng 13,4 cm, nặng khoảng 4,3 kg. Toàn bộ thân bình được tạo hình giống một con rồng đang vươn mình, đồng thời gợi liên tưởng đến chiếc thuyền nhỏ. Phần đầu rồng hướng lên cao, miệng há rộng, để lộ những chiếc răng sắc nhọn. Đôi mắt mở lớn, kết hợp với cặp sừng tạo nên vẻ ngoài dữ dội.

Thân bình dài, hơi phình ở giữa, phía sau được thiết kế bằng phẳng. Trên lưng có nắp đậy cong, bên trong sử dụng kết cấu khớp nối để giữ nắp với thân bình. Hai bên miệng bình bố trí các quai nhỏ, được cho là có thể dùng để treo hoặc cố định hiện vật khi sử dụng. Đặc biệt, phần đáy có chân đế thấp hình chữ nhật, giúp chiếc bình đứng vững trên bề mặt phẳng. Những chi tiết này cho thấy người thợ thời Thương không chỉ chú trọng hình thức trang trí mà còn quan tâm đến công năng sử dụng.

Một số nhà nghiên cứu nhận định chiếc bình có thể được dùng trong nghi lễ uống rượu, thậm chí liên quan đến tục phạt rượu thời cổ đại. Tuy nhiên, chức năng cụ thể vẫn cần được xem xét trong bối cảnh văn hóa đương thời.

Hoa văn cá sấu hé lộ điều gì về môi trường cổ đại?

Điểm khiến Long hình quang trở nên đặc biệt nằm ở những họa tiết trang trí trên thân bình. Bên cạnh hình rồng uốn lượn, mây cuộn và các đường xoáy, hiện vật còn xuất hiện hoa văn mô phỏng cá sấu. Đây là kiểu trang trí tương đối hiếm gặp trên đồ đồng thời Thương.

Theo một số cách lý giải, sự xuất hiện của hình cá sấu có thể phản ánh nhận thức của cư dân cổ đại về những loài động vật từng sinh sống trong môi trường sông nước.

Từ đó, có ý kiến cho rằng khu vực ven sông Hoàng Hà tại Sơn Tây cách đây hàng nghìn năm có thể từng sở hữu điều kiện khí hậu ấm và ẩm hơn hiện nay. Tuy nhiên, hình cá sấu trên cổ vật không đủ để khẳng định loài động vật này từng sinh sống ngay tại địa điểm phát hiện.

Hoa văn cá sấu này cũng có thể được hình thành thông qua giao lưu văn hóa hoặc bắt nguồn từ những biểu tượng tín ngưỡng. Dù vậy, sự kết hợp giữa hình rồng và cá sấu vẫn cung cấp tư liệu quan trọng để nghiên cứu nghệ thuật tạo hình và thế giới quan của người thời Thương.

Một trong những giá trị nổi bật của Long hình quang là khả năng phản ánh trình độ luyện kim và tư duy thẩm mỹ của người Trung Quốc thời nhà Thương. Cách đây hơn 3.000 năm, các nghệ nhân đã biết sử dụng kỹ thuật đúc đồng bằng khuôn đất nhiều mảnh để tạo ra những hiện vật có cấu trúc phức tạp, kết hợp giữa các hình tượng động vật và công năng sử dụng.

Việc chế tác một chiếc bình có phần đầu rồng nhô cao, thân kéo dài và hệ thống hoa văn tinh xảo đòi hỏi sự tính toán kỹ lưỡng. Những chi tiết này cho thấy kỹ thuật thủ công thời bấy giờ đã đạt trình độ đáng kể.

Đặc biệt, trong xã hội nhà Thương, đồ đồng không chỉ phục vụ sinh hoạt mà còn gắn liền với quyền lực, địa vị và các nghi lễ thờ cúng tổ tiên. Việc chôn theo những hiện vật quý giá có thể phản ánh thân phận của người quá cố.

Tuy nhiên, danh tính chủ nhân ngôi mộ vẫn chưa được xác định. Các nhà nghiên cứu cần thêm bằng chứng khảo cổ để làm rõ vị thế xã hội và mối quan hệ của người được an táng với những cộng đồng đương thời.