Đêm 15/8/1977, kính thiên văn vô tuyến Big Ear của Đại học bang Ohio, Mỹ, ghi nhận một tín hiệu mạnh bất thường khi quét bầu trời để tìm kiếm dấu hiệu của trí tuệ ngoài Trái Đất. Vài ngày sau, nhà thiên văn học Jerry Ehman xem bản in dữ liệu và phát hiện chuỗi ký tự nổi bật “6EQUJ5”. Quá kinh ngạc, ông khoanh tròn tín hiệu rồi viết chữ “Wow!” bên cạnh. Từ đó, sự kiện đi vào lịch sử với tên gọi Tín hiệu Wow!.

Điều khiến tín hiệu này trở nên đặc biệt là cường độ mạnh, dải tần hẹp và vị trí gần tần số 1.420 MHz, tương ứng với vạch phổ hydro trung tính ở bước sóng khoảng 21 cm. Đây là vùng tần số được giới nghiên cứu SETI quan tâm vì hydro là nguyên tố phổ biến trong vũ trụ, có thể cung cấp một mốc tham chiếu tự nhiên cho việc tìm kiếm tín hiệu nhân tạo. Tín hiệu tăng rồi giảm trong khoảng 72 giây, phù hợp với thời gian một nguồn trên bầu trời đi qua vùng quan sát của kính thiên văn.

Bản in dữ liệu ghi nhận chuỗi ký tự “6EQUJ5”, bên cạnh là lời ghi chú nổi tiếng của Jerry Ehman. Ảnh: space.com

Giả thuyết gây tò mò nhất cho rằng tín hiệu có thể bắt nguồn từ một nền văn minh ngoài Trái Đất đang cố gắng liên lạc. Tần số gần vạch phổ hydro và cường độ nổi bật khiến khả năng này trở thành chủ đề hấp dẫn trong văn hóa đại chúng. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng cho thấy tín hiệu chứa thông điệp có cấu trúc, càng chưa thể xác nhận nó do sinh vật thông minh phát ra. Những lần quan sát tiếp theo đều không ghi nhận được tín hiệu tương tự.

Một cách giải thích khác là tín hiệu bắt nguồn từ nhiễu vô tuyến do con người tạo ra, phản xạ từ một vật thể hoặc sai số thiết bị. Tuy vậy, các đặc điểm của dữ liệu ban đầu khiến việc xác định một nguồn nhiễu cụ thể trở nên khó khăn. Gần đây, một hướng nghiên cứu đáng chú ý đề xuất rằng tín hiệu có thể là hiện tượng thiên văn tự nhiên: bức xạ từ một đám mây hydro lạnh được khuếch đại đột ngột bởi một sự kiện năng lượng mạnh, chẳng hạn vụ bùng phát từ một sao từ. Đây vẫn là giả thuyết cần kiểm chứng thêm, chứ chưa phải lời giải cuối cùng.

Kính thiên văn vô tuyến Big Ear, thiết bị đã ghi nhận Tín hiệu Wow! năm 1977. Ảnh: wowsignalpodcast.com

Những nghiên cứu mới tiếp tục mở rộng các khả năng giải thích. Một công trình công bố dưới dạng bản thảo khoa học năm 2024 đề xuất cơ chế phát xạ khuếch đại từ hydro lạnh, còn nghiên cứu dữ liệu lưu trữ được công bố dưới dạng bản thảo năm 2025 đưa ra những hiệu chỉnh về đặc tính tín hiệu, củng cố hướng tìm kiếm nguồn gốc thiên văn. Dù vậy, chưa có kết luận nào được xác nhận rộng rãi. Các chương trình tìm kiếm tiếp theo, trong đó có Breakthrough Listen, cũng chưa phát hiện tín hiệu công nghệ ngoài Trái Đất tại những mục tiêu được khảo sát.

Gần nửa thế kỷ sau sự kiện, Tín hiệu Wow! vẫn là một trong những bí ẩn nổi tiếng nhất của ngành thiên văn vô tuyến. Giá trị của nó không nằm ở việc chứng minh người ngoài hành tinh đã liên lạc với Trái Đất, mà ở câu hỏi khoa học vẫn chưa trả lời được: điều gì đã tạo ra một tín hiệu mạnh đến vậy, chỉ xuất hiện một lần rồi biến mất? Chừng nào chưa tìm thấy nguồn phát hoặc tái ghi nhận được hiện tượng tương tự, “Wow!” vẫn sẽ là lời nhắc nhở rằng vũ trụ còn nhiều điều vượt ngoài hiểu biết hiện tại của con người.