Bí ẩn dòng sông chảy qua hẻm vực khổng lồ dưới lòng đất

Tại vùng Kras của Slovenia, sông Reka bất ngờ chui vào lòng đá, mở ra hệ thống hang động với những vách cao hàng trăm mét và các khoang ngầm có quy mô lớn.

Ở vùng Kras, phía Tây Nam Slovenia, có một nơi khiến khái niệm “hang động” dường như trở nên quá nhỏ bé. Đó là hang Škocjan, một hệ thống hang đá vôi được dòng sông Reka bào mòn qua hàng triệu năm. UNESCO mô tả nơi đây là một trong những hẻm vực sông ngầm lớn nhất từng được biết đến trên thế giới. Khu vực này được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới từ năm 1986.

Ảnh: dailysabah

Điều gây choáng ngợp nhất không phải những nhũ đá quen thuộc trong các hang động, mà là quy mô của không gian bên dưới mặt đất. Hệ thống Škocjan có khoảng 6 km đường hang, với tổng độ sâu hơn 200 m. Ở phần hẻm vực ngầm nổi tiếng, trần hang có thể cao tới khoảng 150 m, trong khi chiều rộng tại một số nơi vượt quá 120 m.

Ở đáy của “thế giới bị chôn vùi” ấy là sông Reka. Sau khi chảy qua cảnh quan karst trên mặt đất, con sông đột ngột biến mất vào lòng đá. Bên dưới, nó tiếp tục hành trình qua những ghềnh thác, dòng chảy xiết và các hẻm vực tối tăm trước khi lại xuất hiện ở nơi khác. Chính sức nước bền bỉ ấy đã góp phần tạo nên cảnh quan kỳ vĩ mà du khách nhìn thấy ngày nay.

Ảnh: landschaftsfotos

Một trong những không gian ngoạn mục nhất là khoang Martel, có thể tích vượt quá 2 triệu m³. So với một hang động thông thường, đây gần như là một “đại sảnh” khổng lồ nằm sâu dưới lòng đất. Tiếng nước vọng giữa những bức tường đá khiến trải nghiệm ở Škocjan không chỉ là một chuyến tham quan thị giác mà còn là một trải nghiệm âm thanh đặc biệt.

Hang Škocjan còn quan trọng đối với khoa học đến mức chính vùng đất này đã góp phần tạo nên thuật ngữ “karst”, dùng để chỉ dạng địa hình đá vôi đặc trưng với hang động, hố sụt và dòng sông ngầm. Từ “karst” bắt nguồn từ tên vùng Kras của Slovenia, nơi được xem là một trong những khu vực kinh điển của nghiên cứu địa hình karst.

Ảnh: lonelyplanet

Không chỉ có đá và nước, hệ thống hang còn là nơi cư trú của nhiều loài sinh vật thích nghi với bóng tối, trong đó có các loài lưỡng cư, động vật không xương sống và giáp xác đặc hữu hoặc quý hiếm. Các nghiên cứu khảo cổ cũng cho thấy con người đã hiện diện ở khu vực này từ thời tiền sử, sử dụng một số địa điểm cho cư trú, mai táng và nghi lễ.

Škocjan vì thế giống như một thế giới thứ hai nằm dưới thế giới chúng ta đang sống: một nơi mà sông ngòi không biến mất, mà chỉ rời khỏi ánh sáng; nơi đá không đứng yên, mà tiếp tục được nước viết lại từng chút một qua thời gian địa chất.

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước.

Phục dựng Điện Kính Thiên: Thách thức và ý nghĩa của bảo tồn di sản

Dự án phục hồi Điện Kính Thiên tại Hoàng thành Thăng Long đặt ra câu hỏi về tính xác thực và cách bảo tồn di sản một cách bền vững.

Ngày 29/9/2026, Hà Nội khởi công Dự án đầu tư bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên tại Khu di sản trung tâm Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội. Sự kiện đánh dấu một bước ngoặt sau khoảng 15 năm nghiên cứu liên ngành về lịch sử, khảo cổ học, kiến trúc và di sản, với sự tham vấn của UNESCO và ICOMOS. Dự án không chỉ nhằm phục hồi một công trình đã biến mất phần lớn, mà còn gắn với một câu hỏi lớn của ngành bảo tồn di sản thế giới: làm thế nào để một di tích có thể “trở lại” mà không biến thành một "phiên bản tưởng tượng" về quá khứ?

Ngược dòng lịch sử, Điện Kính Thiên vốn là chính điện của Cấm thành Thăng Long thời Lê, được khởi dựng năm 1428 dưới thời Lê Thái Tổ và hoàn thiện dưới thời Lê Thánh Tông, trên nền những chính điện của các triều đại Lý – Trần. Trong nhiều thế kỷ, đây là nơi thiết triều, tổ chức đại lễ, ban bố những quyết định quan trọng và tiếp đón sứ thần. Vì thế, nếu Hoàng thành Thăng Long là một ký ức vật chất của lịch sử Việt Nam, Điện Kính Thiên chính là một trong những điểm tập trung dày đặc nhất của ký ức ấy.