Phát hiện bất ngờ dưới lòng Hoàng cung
Tử Cấm Thành, hay còn gọi là Cố Cung Bắc Kinh, từng là hoàng cung của hai triều Minh và Thanh. Công trình được xây dựng từ năm 1406 dưới thời Minh Thành Tổ Chu Đệ và hoàn thành năm 1420. Với quy mô rộng lớn cùng kiến trúc gỗ đặc sắc, nơi đây được xem là một trong những quần thể cung điện cổ quan trọng nhất thế giới.
Tuy nhiên, bên dưới những cung điện nguy nga vẫn tồn tại nhiều bí ẩn lịch sử, đặc biệt là vị trí chính xác của hoàng cung triều Nguyên tại Bắc Kinh.
Năm 2014, trong quá trình phục vụ công tác xây dựng và nâng cấp hệ thống phòng cháy chữa cháy, các nhà khảo cổ tiến hành khai quật khu vực phía Tây Long Tông Môn và khu vực phía Nam Tây Hoa Môn. Công việc tưởng chừng chỉ nhằm khảo sát nền đất phục vụ xây dựng lại đem đến phát hiện vượt ngoài dự kiến.
Các chuyên gia tìm thấy nhiều tầng di tích kiến trúc chồng xếp lên nhau, phản ánh quá trình xây dựng, cải tạo và sử dụng khu vực này qua nhiều triều đại. Đặc biệt, lớp di tích nằm sâu nhất được xác định có niên đại thời Nguyên. Phát hiện này cung cấp bằng chứng khảo cổ quan trọng cho giả thuyết rằng một phần hoàng cung Đại Nội của triều Nguyên từng nằm ngay dưới Tử Cấm Thành ngày nay.
Ba tầng di tích phản ánh lịch sử hàng trăm năm
Qua quá trình phân tích địa tầng, các nhà khảo cổ nhận diện được dấu tích kiến trúc thuộc ba cấu trúc chính. Lớp trên cùng gồm nền đường lát gạch và hệ thống thoát nước được xây dựng vào thời Thanh. Bên dưới là các di tích thời Minh, bao gồm nền gạch, móng tường, lối đi, chân cột và những hố móng công trình.
Lớp sâu nhất gồm nền đất đầm và móng kiến trúc kết hợp đất nện với gạch. Đây là nhóm di tích có niên đại sớm nhất tại khu vực khai quật.
Đáng chú ý, kỹ thuật xây dựng nền móng ở lớp dưới cho thấy người xưa đã lựa chọn đất có đặc tính phù hợp, sau đó đầm chặt thành từng lớp để tăng độ ổn định. Một số vị trí còn có sự kết hợp giữa đất nện và gạch, phản ánh kỹ thuật xây dựng cung điện thời cổ đại.
Trong lớp đất này, các nhà khảo cổ tìm thấy ngói có dấu vải, ngói lưu ly cùng những mảnh gốm sứ men đen và men trắng. Đặc điểm của các hiện vật phù hợp với phong cách kiến trúc và vật dụng thời Kim – Nguyên. Dựa trên mối quan hệ giữa các tầng đất và hiện vật đi kèm, giới chuyên môn bước đầu xác định nhóm di tích sớm nhất thuộc thời Nguyên.
Hàng nghìn mảnh gốm sứ hé lộ đời sống hoàng gia
Ngoài nền móng cung điện, các cuộc khai quật tại Cố Cung còn phát hiện số lượng lớn mảnh gốm sứ cung đình. Đợt khai quật tại khu vực phía Nam Tây Hoa Môn vào tháng 8/2014 ghi nhận nhiều loại đồ sứ với màu men đa dạng, bao gồm men xanh trắng, men đỏ dưới lớp men trong, men vàng, men đỏ, men trắng và men xanh lam.
Những mảnh vỡ này phản ánh sự phong phú của đồ dùng trong cung đình, đồng thời cung cấp dữ liệu về kỹ thuật sản xuất, lựa chọn và sử dụng đồ sứ của hoàng gia.
Đặc biệt, một số hiện vật được xác định có nguồn gốc từ thời Nguyên. Đây là bằng chứng bổ sung giúp các nhà nghiên cứu xác định khu vực cung điện cổ từng tồn tại trước khi Tử Cấm Thành được xây dựng.
Việc tìm thấy các mảnh gốm sứ trong những tầng đất khác nhau còn giúp xác định niên đại tương đối của các công trình. Khi kết hợp với kỹ thuật phân tích địa tầng, những hiện vật tưởng chừng nhỏ bé này trở thành nguồn tư liệu quan trọng để phục dựng lịch sử kiến trúc.
Hoàng cung triều Nguyên từng nằm ở đâu?
Vào thế kỷ XIII, khi nhà Nguyên xây dựng Đại Đô, Bắc Kinh trở thành trung tâm chính trị quan trọng của đế chế. Những ghi chép cổ từng mô tả cung điện Đại Đô của nhà Nguyên có quy mô lớn, mái ngói nhiều màu và kiến trúc xa hoa. Tuy nhiên, vị trí chính xác của các công trình trong hoàng cung Đại Nội nhà Nguyên vẫn là vấn đề gây tranh luận trong giới sử học.
Phát hiện nền móng thời Nguyên bên dưới Tử Cấm Thành giúp thu hẹp khoảng cách giữa ghi chép lịch sử và bằng chứng khảo cổ. Các chuyên gia cho rằng khu vực khai quật tầng dưới cùng trong địa chất có thể là nền móng của một công trình thuộc hoàng cung Đại Đô của nhà Nguyên.
Theo một giả thuyết được nhiều nhà nghiên cứu nhắc đến, khi Chu Đệ còn là Yên vương, phủ của ông được xây dựng gần hoặc trên một phần di tích cung điện thời Nguyên. Sau khi giành thắng lợi trong cuộc chiến Tĩnh Nan và lên ngôi hoàng đế, Chu Đệ quyết định chuyển kinh đô về Bắc Kinh.
Quá trình xây dựng Tử Cấm Thành có thể đã tận dụng hoặc điều chỉnh một số công trình cũ. Điều này góp phần giải thích vì sao dấu tích kiến trúc thời Nguyên vẫn được bảo tồn bên dưới những công trình thời Minh và Thanh.
Phát hiện tại Cố Cung không chỉ giúp xác định sự tồn tại của cung điện triều Nguyên mà còn cung cấp dữ liệu quan trọng về sự biến đổi của kinh đô Bắc Kinh.
Thông qua các lớp di tích, giới khảo cổ có thể nghiên cứu cách các triều đại kế tiếp sử dụng lại mặt bằng cũ, thay đổi hệ thống đường đi, nền móng và công trình thoát nước. Đây là cơ sở để tìm hiểu quá trình hình thành và phát triển của Tử Cấm Thành qua nhiều thế kỷ.
Đồng thời, những phát hiện này góp phần làm sáng tỏ sự thay đổi của trục kiến trúc trung tâm Bắc Kinh, một vấn đề quan trọng trong nghiên cứu lịch sử quy hoạch đô thị Trung Quốc.
