Nhà nghiên cứu Dumitru Palanciuc nhận định rằng, quan hệ ngày càng thân thiết giữa Campuchia và Mỹ có thể định hình lại các liên minh dân chủ ở Biển Đông, nơi Phnom Penh từ lâu đã được coi là một trong những đồng minh thân cận nhất của Trung Quốc trong ASEAN.
Sau cuộc xung đột biên giới năm 2025 với Thái Lan, Campuchia đã tăng cường quan hệ với Mỹ, làm dấy lên câu hỏi liệu sự điều hướng ngoại giao này có thể ảnh hưởng đến cách tiếp cận của ASEAN đối với các tuyên bố chủ quyền lãnh thổ và tham vọng hàng hải của Trung Quốc hay không.
Thủ tướng Campuchia Hun Manet đã tìm cách cân bằng những lợi ích tưởng như đối lập đó. Đáp lại những lời chỉ trích về mối quan hệ thân thiết của Phnom Penh với Bắc Kinh, ông Manet từng nói vào năm 2025 rằng đất nước ông muốn cả "bắp cải và thịt bò" - ám chỉ những lợi ích kinh tế và chính trị của việc duy trì quan hệ mạnh mẽ với Trung Quốc và Mỹ.
Sau thỏa thuận ngừng bắn do Mỹ làm trung gian với Thái Lan, Campuchia đã gia nhập Hội đồng Hòa bình do Tổng thống Mỹ Donald Trump khởi xướng và làm Chủ tịch, đạt được thỏa thuận giảm thuế quan với Mỹ từ 49% xuống 19%, cũng như tuyên bố kế hoạch nối lại Angkor Sentinel - một cuộc tập trận quân sự chung có sự tham gia của lực lượng Campuchia và Mỹ.
Theo nhà nghiên cứu Palanciuc, những diễn biến này minh họa cách các quốc gia nhỏ hơn có thể vượt qua sự cạnh tranh giữa các cường quốc lớn. Thay vì phải lựa chọn Trung Quốc hoặc Mỹ, Campuchia đang hợp tác với cả hai để bảo vệ lợi ích chính trị, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế và củng cố vị thế quốc tế của mình.
Cùng với Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim (ngoài cùng bên trái), Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chứng kiến lễ ký kết thỏa thuận ngừng bắn giữa Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul (thứ hai từ phải) và Thủ tướng Campuchia Hun Manet (ngoài cùng bên phải) bên lề Hội nghị thượng đỉnh Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) lần thứ 47 tại Kuala Lumpur, Malaysia, vào tháng 10/2025. Ảnh: Nhà Trắng/UPI
Quan hệ "vững chắc như sắt" với Trung Quốc
Campuchia được điều hành bởi Đảng Nhân dân Campuchia (trước đây là Đảng Cách mạng Nhân dân Campuchia) từ năm 1979. Từ năm 1993 đến năm 2023, Campuchia do Thủ tướng Hun Sen lãnh đạo; trước khi con trai ông là ông Hun Manet kế nhiệm. Vào năm 2024, ông Hun Sen trở thành Chủ tịch Thượng viện Campuchia.
Vào cuối những năm 1980, ông Hun Sen từng viết một bài luận trong đó ông cáo buộc Trung Quốc là "nguồn gốc của mọi điều xấu xa ở Campuchia". Ngôn từ gay gắt này xuất phát từ việc Bắc Kinh tài trợ cho Khmer Đỏ.
Trong những năm 1990, Thủ tướng Hun Sen dần dần cải thiện quan hệ với Bắc Kinh, cuối cùng đưa Campuchia trở thành một trong những đối tác thân thiết nhất của Trung Quốc ở Đông Nam Á. Gần bốn thập kỷ sau bài luận của mình, ông Hun Sen tuyên bố rằng mối quan hệ giữa Campuchia và Trung Quốc là "vững chắc như sắt".
Trên thực tế, Trung Quốc đã trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Campuchia, với kim ngạch thương mại song phương đạt hơn 15 tỷ USD vào năm 2024. Thương mại này nghiêng mạnh về hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, trong khi xuất khẩu của Campuchia chỉ đạt tổng cộng 1,75 tỷ USD. Trung Quốc cũng là nhà đầu tư chiếm ưu thế: vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của Trung Quốc đạt gần 3,4 tỷ USD vào năm 2024, chiếm tới 75% tổng vốn FDI đổ vào Campuchia.
Hiệp định thương mại tự do Campuchia - Trung Quốc (được ký kết vào năm 2020 và thực hiện từ năm 2022) đã làm sâu sắc thêm mối quan hệ kinh tế. Chuyến thăm cấp nhà nước của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào tháng 4/2025 củng cố hơn nữa hợp tác song phương. Chuyến thăm đã mang lại 37 thỏa thuận về thương mại, cơ sở hạ tầng, giáo dục, y tế và quốc phòng. Việc tái thiết Căn cứ Hải quân Ream do Trung Quốc tài trợ (khánh thành cùng tháng đó) là biểu tượng nhạy cảm nhất cho sự gần gũi giữa hai nước.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (trái) cùng Chủ tịch Thượng viện Campuchia Hun Sen (phải) duyệt đội danh dự trước khi rời Sân bay Quốc tế Phnom Penh vào ngày 18/4/2025. Ảnh: AFP
Điều hướng quan hệ với Mỹ
Mỹ là thị trường lớn nhất của Campuchia, với xuất khẩu sang Mỹ chiếm 43,5% tổng kim ngạch xuất khẩu của Campuchia (trị giá hơn 9 tỷ USD trong bảy tháng đầu năm 2026). Ngành may mặc, giày dép và hàng hóa du lịch tuyển dụng gần một triệu lao động, chủ yếu là phụ nữ, với mức lương đủ nuôi sống các hộ gia đình trên khắp Campuchia. Việc leo thang thuế quan sẽ đe dọa trực tiếp đến sự ổn định của xã hội và chế độ, vì vậy Phnom Penh đã xúc tiến mở lại các kênh an ninh và kinh tế với Washington.
Cuộc xung đột biên giới Campuchia - Thái Lan năm 2025 và thỏa thuận ngừng bắn do Tổng thống Mỹ Trump làm trung gian đã đóng vai trò lớn hơn nữa trong việc hồi sinh mối quan hệ Campuchia - Mỹ. Vào tháng 10/2025, hai nước tuyên bố nối lại cuộc tập trận Angkor Sentinel - lần cuối cùng được tổ chức là vào năm 2017. Mỹ đã dỡ bỏ lệnh cấm vận vũ khí kéo dài 4 năm chỉ một tháng sau đó. Vào tháng 1/2026, tàu USS Cincinnati của Mỹ đã có chuyến thăm kéo dài 5 ngày tại Căn cứ Hải quân Ream - nơi được tái thiết bằng nguồn vốn của Trung Quốc.
Để chứng tỏ rằng quan hệ với Trung Quốc và Mỹ không loại trừ lẫn nhau, Thủ tướng Campuchia Hun Manet đã ký Hiệp định Thương mại Song phương và tham gia Hội đồng Hòa bình - cả hai sáng kiến đều do Tổng thống Mỹ Trump khởi xướng. Những quyết định này cũng cho thấy Phnom Penh không coi việc tăng cường quan hệ với Washington là không tương thích với quan hệ đối tác với Bắc Kinh.
Quá trình học tập của ông Hun Manet tại Học viện Quân sự West Point và Đại học New York cũng có thể lý giải cho sự quen thuộc của ông với Mỹ. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng của nền tảng này đến chính sách đối ngoại của ông vẫn chưa rõ ràng.
Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) mỉm cười bên cạnh Thủ tướng Campuchia Hun Manet (trái) trước lễ ký kết thỏa thuận ngừng bắn giữa Campuchia và Thái Lan bên lề Hội nghị thượng đỉnh Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) lần thứ 47 tại Kuala Lumpur, Malaysia, vào tháng 10/2025. Ảnh: AFP
Ví dụ về quan hệ của một nước nhỏ với các nước lớn
Chiến lược hợp tác với cả hai cường quốc của Campuchia phản ánh nỗ lực bảo vệ ổn định chính trị, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế và củng cố vị thế quốc tế của nước này. Phnom Penh đã chấp nhận tài trợ từ Trung Quốc để mở rộng Căn cứ Hải quân Ream nhưng không cho phép đặt căn cứ độc quyền. Campuchia hoan nghênh việc nối lại các cuộc tập trận với Mỹ nhưng tránh một liên minh chính thức.
Campuchia phụ thuộc rất nhiều vào nhập khẩu từ Trung Quốc và xuất khẩu sang Mỹ. Mất quyền tiếp cận một trong hai thị trường này sẽ gây ra những tổn thất kinh tế đáng kể. Vì vậy, Phnom Penh đã ký một hiệp định thương mại tự do với Bắc Kinh, một hiệp định thương mại song phương với Washington, và đang tìm cách tiếp cận Hàn Quốc, Nhật Bản, các thành viên của Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) để đa dạng hóa quan hệ hơn nữa.
Chiến lược của Campuchia minh họa cách các quốc gia nhỏ có thể vượt qua sự cạnh tranh giữa các cường quốc mà không trở thành "con tốt" trong cuộc đối đầu giữa Washington và Bắc Kinh. Bằng cách tăng cường quan hệ với Mỹ trong khi vẫn duy trì mối quan hệ lâu dài với Trung Quốc, Phnom Penh đang tìm cách mở rộng các lựa chọn ngoại giao, thu hút đầu tư và củng cố nền độc lập chiến lược của mình.
Ý nghĩa biểu tượng rất rõ ràng: Campuchia có thể đặt tên một đại lộ theo tên Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, đồng thời hoan nghênh sự hợp tác quân sự mới và hợp tác kinh tế sâu rộng hơn với Mỹ.
Theo nhà nghiên cứu Palanciuc, trái ngược với suy nghĩ cho rằng những động thái này mâu thuẫn, chúng phản ánh một nỗ lực có tính toán nhằm duy trì mối quan hệ hiệu quả với các cường quốc cạnh tranh mà không từ bỏ quyền tự do theo đuổi lợi ích riêng của mình.
