Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, bức tranh toàn cảnh về Dự án Đường kết nối đường Huỳnh Văn Nghệ và đường ven sông Đồng Nai (đường Nguyễn Bỉnh Khiêm nối dài) tại phường Trấn Biên, TP Đồng Nai đang bộc lộ những điểm cần rà soát trong khâu tổ chức lựa chọn nhà thầu. Sự xuất hiện của các doanh nghiệp tư vấn và thi công quen thuộc, kết hợp với các quyết định phê duyệt điều chỉnh giá dự toán trước giờ mở thầu, đang đặt ra bài toán về tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của người đứng đầu đơn vị được giao phó quản lý nguồn vốn ngân sách nhà nước.
Trách nhiệm không thể "khoán trắng" cho đơn vị tư vấn
Dữ liệu hồ sơ thể hiện, toàn bộ hệ sinh thái đấu thầu tại dự án này bao gồm 9 gói thầu chính, được thiết lập dựa trên kế hoạch ban đầu và các quyết định điều chỉnh, bổ sung năm 2026. Xuyên suốt quá trình triển khai, chuỗi các quyết định quản lý dự án đều mang dấu ấn phê duyệt của ông Trần Khắc Thiết với tư cách là Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp phường Trấn Biên (Chủ đầu tư kiêm Bên mời thầu). Điển hình nhất là Gói thầu số 04: Xây lắp, mặc dù được tổ chức theo hình thức đấu thầu rộng rãi qua mạng với giá dự toán điều chỉnh tăng lên mức 6.662.441.767 đồng, nhưng lại rơi vào tình trạng "một mình một ngựa". Liên danh thi công kết nối đường ven sông (gồm Công ty TNHH Xây dựng Thương mại Vận tải Đông Bắc và Công ty TNHH MTV Xây lắp điện 689) dễ dàng trúng thầu với mức giá 6.462.568.587 đồng, đạt tỷ lệ tiết kiệm 3%.
Bên cạnh gói thầu xây lắp trọng điểm, các gói thầu dịch vụ tư vấn phụ trợ như Gói thầu số 05 (Tư vấn lập HSMT, đánh giá HSDT) và Gói thầu số 06 (Tư vấn thẩm tra HSMT và kết quả LCNT) được Chủ đầu tư áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn cho Công ty TNHH Tư vấn Đấu thầu Cát An và Công ty TNHH Tư vấn Xây dựng Lập Xuân. Mặc dù việc áp dụng chỉ định thầu rút gọn đối với các gói thầu tư vấn quy mô nhỏ là thực hiện theo đúng quy định tại điểm m khoản 1 Điều 23 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, nhưng sự phân vai khép kín giữa CĐT, các đơn vị tư vấn và nhà thầu duy nhất tại gói thầu lại là dấu hiệu cần làm rõ tính độc lập, khách quan.
Đánh giá về vấn đề này, chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ chỉ rõ, nhiều chủ đầu tư có tâm lý "khoán trắng" cho tư vấn, đến khi thanh tra phát hiện các tiêu chí cài cắm hạn chế cạnh tranh thì đổ lỗi cho đơn vị thuê ngoài. Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật đấu thầu hiện hành, chủ đầu tư là pháp nhân chịu trách nhiệm cao nhất và cuối cùng về kết quả lựa chọn nhà thầu. Đơn vị tư vấn chấm thầu sai hoặc không độc lập phải bị xử phạt, nhưng chủ đầu tư không thể lấy đó làm tấm khiên miễn trừ trách nhiệm giải trình. Do đó, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp phường Trấn Biên cần giải trình thấu đáo về quy trình thẩm định, phê duyệt giá dự toán cũng như quá trình giám sát hồ sơ mời thầu.
Hiến kế bịt kẽ hở "quá tải năng lực" bằng công nghệ
Từ cảnh báo về việc Công ty Xây lắp điện 689 (với quy mô nhân sự đăng ký mỏng) nhưng liên tiếp trúng thầu dồn dập các công trình xây lắp lớn trong thời gian ngắn tại TP Đồng Nai, bài toán về kiểm soát năng lực thực tế đang trở nên cấp bách.
Phân tích dưới góc độ pháp lý và quản lý hệ thống, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) đề xuất một giải pháp công nghệ sắc bén: Mã hóa định danh nhân sự và thiết bị chủ yếu. Theo đó, Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cần sớm tự động hóa tính năng "khóa cứng" mã số BHXH của nhân sự chủ chốt (Chỉ huy trưởng, cán bộ kỹ thuật) và số khung/biển kiểm soát của thiết bị thi công chủ yếu khi các mã này đang được khai báo thực hiện tại một hợp đồng xây lắp khác chưa nghiệm thu.
Luật sư Nguyễn Văn Lập nhấn mạnh, nếu nhà thầu cố tình khai báo trùng lặp thông tin để tham dự gói thầu mới, hệ thống sẽ tự động phát cảnh báo đỏ cho chủ đầu tư và đơn vị thẩm định biết để loại bỏ ngay từ vòng rà soát hồ sơ. Điều này giúp tránh việc phê duyệt cảm tính hoặc bỏ lọt rủi ro quá tải, bảo đảm chất lượng và tiến độ công trình.
Việc siết chặt kỷ cương đầu tư công trên địa bàn TP Đồng Nai đòi hỏi mọi nguồn lực ngân sách nhà nước phải được sử dụng hiệu quả, tiết kiệm. Đặc biệt, theo tinh thần của Chỉ thị số 12/CT-TTg, người đứng đầu Chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm trực tiếp và toàn diện nếu để xảy ra tình trạng đấu thầu hình thức, vi phạm các quy định về bảo đảm cạnh tranh. Những dấu hỏi về tính minh bạch tại dự án đường nối Huỳnh Văn Nghệ đang chờ đợi sự vào cuộc kiểm tra, rà soát từ các cơ quan chức năng có thẩm quyền để làm rõ trách nhiệm của các cá nhân, tập thể liên quan.
Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.
TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH CỦA CHỦ ĐẦU TƯ VÀ CHẾ TÀI KIỂM SOÁT NHÂN SỰ THEO CHỈ THỊ SỐ 12/CT-TTG VÀ LUẬT ĐẤU THẦU
Hành lang pháp lý về quản lý đầu tư công và lựa chọn nhà thầu tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn kiểm soát cực kỳ nghiêm ngặt nhằm triệt tiêu lãng phí, thất thoát ngân sách địa phương. Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15) và Nghị định số 214/2025/NĐ-CP đã đặt ra những tiêu chuẩn rất khắt khe về trách nhiệm của chủ đầu tư cũng như các hành vi cấm trong khâu tổ chức thầu.
Cụ thể, theo quy định tại khoản 3 Điều 44 Luật Đấu thầu và Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, việc lập hồ sơ mời thầu không được phép chứa các tiêu chí mang tính chất định hướng, cài cắm nhằm tạo rào cản kỹ thuật hạn chế sự tham gia của các nhà thầu đủ năng lực. Trong trường hợp các gói thầu đấu thầu rộng rãi công khai nhưng tần suất cạnh tranh thực tế thấp hoặc tỷ lệ tiết kiệm ngân sách siêu thấp, chủ đầu tư có trách nhiệm giải trình chi tiết về tính phù hợp của các yêu cầu trong HSMT trước cơ quan thanh tra nhà nước theo đúng tinh thần của Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ. Chỉ thị 12/CT-TTg quy định rất rõ trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu chủ đầu tư, bên mời thầu đối với kết quả lựa chọn nhà thầu, tuyệt đối không được đùn đẩy hoặc đổ lỗi cho sai sót của đơn vị tư vấn đấu thầu do mình thuê lập HSMT hay đánh giá HSDT.
Về vấn đề kiểm soát năng lực thực hiện và quản lý hợp đồng, Nghị định số 214/2025/NĐ-CP đã thiết lập các chế tài mạnh mẽ để xử lý các nhà thầu có hành vi gian lận thông tin năng lực kỹ thuật hoặc trùng lặp nhân sự. Khoản 1 Điều 20 và khoản 2 Điều 29 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP quy định, nhà thầu khi tham dự thầu phải cam kết phân bổ nhân sự chủ chốt (Chỉ huy trưởng, cán bộ kỹ thuật) và thiết bị thi công chủ yếu độc lập, không chồng lấn về mặt thời gian thực hiện giữa các gói thầu khác nhau. Trường hợp chủ đầu tư hoặc cơ quan thanh tra phát hiện nhà thầu có hành vi cố tình kê khai trùng lặp nhân sự đang thi công tại một dự án khác chưa hoàn thành nghiệm thu nhằm hợp thức hóa hồ sơ dự thầu, đây được xem là hành vi gian lận thông tin quy định tại Điều 16 Luật Đấu thầu.
Khi đó, theo quy chuẩn kiểm soát của Nghị định 214/2025/NĐ-CP và Thông tư số 79/2025/TT-BTC, chủ đầu tư bắt buộc phải hủy thầu, tịch thu bảo đảm dự thầu, đồng thời cập nhật thông tin vi phạm uy tín nhà thầu lên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Những nhà thầu có hành vi kê khai không trung thực về nguồn lực sẽ phải đối mặt với chế tài cấm tham gia hoạt động đấu thầu từ 1 đến 3 năm đối với mọi gói thầu sử dụng vốn đầu tư công trên phạm vi toàn quốc theo đúng quy định pháp luật. Chế tài nghiêm khắc này chính là công cụ thép giúp sàng lọc những nhà thầu thi công dàn trải, quá tải nguồn lực, bảo vệ tuyệt đối chất lượng và tiến độ cho các công trình hạ tầng công cộng của địa phương.
