Theo tài liệu thu thập của Báo Tri thức và Cuộc sống, hoạt động đấu thầu đóng vai trò trọng yếu trong việc tối ưu hóa ngân sách nhà nước, đặc biệt trong bối cảnh phân cấp quản lý mạnh mẽ về chính quyền cơ sở theo mô hình hành chính mới. Để bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng và minh bạch, vai trò của các đơn vị tư vấn đấu thầu là tối quan trọng. Họ hoạt động như một màng lọc kỹ thuật độc lập để thẩm định hồ sơ, bảo đảm lựa chọn được nhà thầu xứng đáng nhất, mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất cho dòng vốn công. Tuy nhiên, khi đi sâu rà soát hệ thống dữ liệu tại các gói thầu mà Công ty TNHH Xây dựng Thương mại Dịch vụ Chí Nam tham gia trên địa bàn TP HCM, một hiện tượng bất thường mang tính hệ thống trong khâu thẩm định đã lộ diện. Trọng tâm của sự chú ý đang hướng về mối liên hệ nhân sự đan chéo đầy kỳ lạ giữa các đơn vị tư vấn có tư cách pháp nhân hoàn toàn độc lập.

Bằng chứng thép từ những bản báo cáo đánh giá hồ sơ

Dữ liệu công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy một kịch bản lặp lại một cách khó hiểu tại các dự án xây lắp công sở. Cụ thể, tại Gói thầu số 3: Xây lắp + thiết bị thuộc dự án Nâng cấp, cải tạo trụ sở Đảng ủy - UBND phường Tam Bình (Mã số TBMT: IB2600075609), đơn vị được UBND phường Tam Bình thuê làm tư vấn đánh giá hồ sơ là Công ty TNHH MTV Tư vấn Đầu tư Xây dựng Dịch vụ Gia Lai.

Ngày 25/03/2026, Chủ tịch UBND phường Tam Bình - Nguyễn Minh Điền đã ký Quyết định số 701/QĐ-UBND phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu. Gói thầu có giá dự toán 3.171.402.429 đồng. Dưới sự đánh giá của đơn vị tư vấn này, Công ty TNHH Xây dựng Thương mại Dịch vụ Chí Nam được chấm trúng thầu với mức giá 3.138.827.854 đồng, đạt tỷ lệ tiết kiệm khoảng 1,03%. Đáng chú ý, tại gói thầu này có sự tham gia cạnh tranh của hai đối thủ khác là Công ty TNHH Xây dựng – Thương mại – Dịch vụ Nguyễn Lợi và Công ty TNHH Xây dựng Nhật Quang Minh. Cả hai nhà thầu này đều bị đánh trượt. Tổ chuyên gia trực tiếp ký báo cáo đánh giá hồ sơ loại bỏ các đối thủ để chấm cho Công ty Chí Nam trúng thầu gồm hai thành viên: ông Nguyễn Đăng Thành giữ vai trò Tổ trưởng và ông Trần Quang Vinh là thành viên.

Hiện tượng sử dụng nhân sự này sẽ không có gì đáng bàn nếu nó không lặp lại một cách chính xác tuyệt đối tại một dự án hoàn toàn khác, dưới một pháp nhân tư vấn hoàn toàn khác. Tại Gói thầu số 3: Xây dựng và lắp đặt thiết bị xây dựng thuộc dự án Nâng cấp, cải tạo trụ sở Đảng ủy - UBND phường Hiệp Bình Chánh (Mã số TBMT: IB2600237293), UBND phường Hiệp Bình đã ký hợp đồng với Công ty TNHH MTV Tư vấn Thiết kế Xây dựng Chiếu sáng TP.Pleiku để làm đơn vị đánh giá hồ sơ.

Theo Quyết định số 3723/QĐ-UBND ban hành ngày 17/06/2026 do Chủ tịch UBND phường Hiệp Bình Võ Thanh Bình ký phê duyệt, gói thầu có giá dự toán 3.853.886.038 đồng đã thuộc về Công ty TNHH Xây dựng Thương mại Dịch vụ Chí Nam với giá trúng 3.757.125.894 đồng (tỷ lệ tiết kiệm đạt vỏn vẹn 2,51%). Gói thầu này hoàn toàn triệt tiêu tính cạnh tranh khi không có bất kỳ đối thủ nào tham gia dự thầu, nhà thầu trúng thầu trong tình thế "một mình một ngựa". Điều khiến dư luận đặt dấu hỏi lớn là tổ chuyên gia trực tiếp đánh giá hồ sơ của đơn vị tư vấn là Công ty Pleiku vẫn tiếp tục là hai cái tên quen thuộc: ông Nguyễn Đăng Thành (Tổ trưởng) và ông Trần Quang Vinh (Thành viên).

Theo thông tin trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp (dangkykinhdoanh.gov.vn). Công ty TNHH MTV TV ĐT XD DV Gia Lai (mã doanh nghiệp 5901206460) do ông Nguyễn Đăng Thành làm đại diện pháp luật. Doanh nghiệp này thành lập ngày 25/12/2023; Công ty TNHH MTV Tư vấn Thiết kế Xây dựng Chiếu sáng TP.Pleiku (mã doanh nghiệp 5901199284) cũng do ông Nguyễn Đăng Thành làm đại diện pháp luật. Doanh nghiệp này thành lập ngày 6/4/2023. Cả 2 doanh nghiệp đều có địa chỉ đăng ký tại Đak Đoa, Gia Lai.

Việc hai công ty tư vấn mang tư cách pháp nhân hoàn toàn độc lập, có mã số thuế riêng biệt và cùng có trụ sở đăng ký tại địa bàn tỉnh Gia Lai, lại di chuyển quãng đường hàng trăm cây số vào TP HCM và sử dụng trùng lặp 100% nhân sự tổ chuyên gia để chấm thầu cho cùng một nhà thầu Chí Nam là một dấu hiệu bất thường nghiêm trọng. Điều này khiến dư luận băn khoăn về tính độc lập, khách quan thực sự của các báo cáo đánh giá hồ sơ dự thầu mà các chuyên gia này lập ra, cũng như mối quan hệ ngầm (nếu có) giữa các đơn vị tư vấn và nhà thầu trúng thầu theo quy định về bảo đảm cạnh tranh tại Điều 6 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và Điều 4 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP.

Góc nhìn pháp lý về tính độc lập, khách quan

Đánh giá về vấn đề dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP.HCM) phân tích: Hành lang pháp lý về đấu thầu đặt ra những giới hạn cực kỳ nghiêm ngặt nhằm bảo đảm sự độc lập của các chủ thể tham gia vào quy trình lựa chọn nhà thầu. Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và Luật sửa đổi số 90/2025/QH15 quy định rất rõ nguyên tắc bảo đảm cạnh tranh tại Điều 6. Theo đó, cá nhân tham gia tổ chuyên gia, đơn vị tư vấn đánh giá hồ sơ dự thầu phải độc lập về pháp lý và độc lập về tài chính với nhà thầu tham dự, được quy định chi tiết tại Điều 4 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP.

Luật sư Hương nhấn mạnh, việc bộ đôi nhân sự chuyên gia Nguyễn Đăng Thành và Trần Quang Vinh liên tục xuất hiện chấm thầu cho cùng một nhà thầu Công ty TNHH Xây dựng Thương mại Dịch vụ Chí Nam thông qua các vỏ bọc pháp nhân tư vấn khác nhau (Công ty TNHH MTV Tư vấn Đầu tư Xây dựng Dịch vụ Gia Lai tại gói thầu của UBND phường Tam Bình và Công ty TNHH MTV Tư vấn Thiết kế Xây dựng Chiếu sáng TP.Pleiku tại gói thầu của UBND phường Hiệp Bình) cần được các cơ quan chức năng, cơ quan thanh tra làm rõ. Quy định tại Phụ lục 6 Thông tư số 79/2025/TT-BTC bắt buộc mỗi thành viên tổ chuyên gia khi tham gia đánh giá thầu phải ký Bản cam kết bảo đảm tính khách quan, công bằng, không vi phạm các quy định về bảo đảm cạnh tranh và chịu trách nhiệm cá nhân trước pháp luật. Do đó, cơ quan chức năng cần rà soát, thanh tra toàn diện tính hợp pháp của các hợp đồng lao động, chứng chỉ hành nghề của các chuyên gia này, đồng thời làm rõ xem có hay không sự thông đồng, dàn xếp xung đột lợi ích giữa đơn vị tư vấn và nhà thầu.

Nếu tổ chuyên gia này cố tình thiết lập các rào cản kỹ thuật mang tính chất định tính nhằm loại bỏ các nhà thầu chào giá thấp hơn (như trường hợp đánh trượt Công ty Nguyễn Lợi hay Công ty Hoàng Dũng) để dọn đường cho Công ty Chí Nam trúng thầu sát giá dự toán, đó là dấu hiệu vi phạm quy định cấm tại Điều 16 Luật Đấu thầu và khoản 2 Điều 26 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP. Tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, các tổ chức, cá nhân liên quan sẽ phải đối mặt với các chế tài xử lý cực kỳ nghiêm khắc quy định tại Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, bao gồm: Cấm tham gia hoạt động đấu thầu từ 01 năm đến 05 năm, thu hồi chứng chỉ nghiệp vụ chuyên môn về đấu thầu, khóa tài khoản trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, và không công nhận kết quả lựa chọn nhà thầu.

Trách nhiệm thẩm định của chủ đầu tư ở đâu?

Từ những điểm mờ trong mạng lưới nhân sự tư vấn nêu trên, bài toán trách nhiệm giải trình trực tiếp được quy chiếu về các chủ đầu tư là UBND phường Tam Bình và UBND phường Hiệp Bình. Theo quy định pháp luật hiện hành và tinh thần của Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ, chủ đầu tư là người chịu trách nhiệm cao nhất và toàn diện đối với công tác đấu thầu thuộc phạm vi quản lý của mình. Người đứng đầu đơn vị tuyệt đối không được đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, đồng thời phải thực hiện nghiêm các quy định về phòng chống tiêu cực, lợi ích nhóm hay ưu ái cho các nhà thầu "thân hữu, quen thuộc".

Chủ đầu tư không thể và không được phép phó mặc quy trình sinh mệnh của các gói thầu cho đơn vị tư vấn. Theo Điều 134 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, Chủ đầu tư có trách nhiệm pháp lý bắt buộc trong việc tổ chức thẩm định hồ sơ mời thầu (E-HSMT) và kết quả lựa chọn nhà thầu trước khi phê duyệt. Bên cạnh đó, chủ đầu tư có trách nhiệm lựa chọn đơn vị tư vấn đấu thầu có đủ năng lực, kinh nghiệm, đồng thời hợp đồng tư vấn phải quy định rõ ràng các chế tài phạt khi tư vấn vi phạm hoặc không bảo đảm chất lượng công việc. Việc để lọt các báo cáo đánh giá hồ sơ có sự trùng lặp 100% nhân sự tổ chuyên gia chấm thầu một cách kỳ lạ giữa hai đơn vị tư vấn "độc lập", cùng với việc loại bỏ các nhà thầu chào giá thấp hơn bằng những rào cản kỹ thuật định tính và mang tính chủ quan, đang đặt ra dấu hỏi lớn về năng lực quản lý, tính công tâm và trách nhiệm bảo vệ dòng vốn đầu tư công của người đứng đầu các đơn vị này.

Sự việc này cần sớm có sự vào cuộc thanh tra, kiểm tra toàn diện của các cơ quan quản lý nhà nước cấp trên theo đúng quy định xử lý vi phạm tại Nghị định số 214/2025/NĐ-CP. Việc rà soát chi tiết, nghiêm khắc đối với tính độc lập của tổ chuyên gia và năng lực thực tế của nhà thầu là chìa khóa để làm sáng tỏ các "điểm nghẽn" pháp lý, trả lại một môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch cho các doanh nghiệp xây dựng chân chính.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3:] Hệ sinh thái Công ty Chí Nam và bài toán trách nhiệm người đứng đầu