Ivan VI Antonovich sinh ngày 23/8/1740, là con trai của Anna Leopoldovna và hoàng thân Anton Ulrich xứ Brunswick. Khi Hoàng hậu Anna Ioannovna qua đời vào tháng 10/1740, cậu bé được chọn kế vị ngai vàng Nga khi mới khoảng hai tháng tuổi. Vì còn quá nhỏ, Ivan không thể tự cai trị, quyền lực thực tế lần lượt nằm trong tay người nhiếp chính Ernst Johann von Biron và mẹ của ông.

Triều đại của vị hoàng đế sơ sinh tưởng như mở ra một chương mới cho nước Nga, nhưng thực tế lại trở thành khởi đầu của một trong những số phận bi thảm nhất lịch sử hoàng gia châu Âu.

Tháng 11/1741, con gái của Pyotr Đại đế là Elisabeth tiến hành đảo chính, lật đổ chính quyền nhiếp chính và đưa mình lên ngai vàng. Ivan bị phế truất khi chưa đầy 16 tháng tuổi. Từ đó, cậu bé không còn được sống như một thành viên hoàng gia bình thường mà trở thành mối đe dọa chính trị đối với triều đại mới. Bởi chỉ cần có người muốn khôi phục dòng kế vị cũ, cái tên Ivan VI vẫn có thể trở thành lá cờ tập hợp những người chống đối Elisabeth.

Chân dung Ivan VI khi còn nhỏ. Ảnh: pantv.livejournal.com

Ivan cùng cha mẹ và những người thân bị đưa qua nhiều nơi giam giữ, từ Riga đến pháo đài Dünamünde, rồi Kholmogory ở miền Bắc nước Nga. Năm 1756, khi Ivan khoảng 16 tuổi, ông bị chuyển bí mật đến pháo đài Shlisselburg, nằm trên một hòn đảo gần hồ Ladoga, nơi việc canh giữ được siết chặt hơn nữa. Nhà cầm quyền cố gắng che giấu danh tính tù nhân, bởi sự tồn tại của một cựu hoàng đế vẫn có thể làm nảy sinh những âm mưu chính trị.

Những năm tháng bị cô lập khiến Ivan gần như không có cơ hội học tập, giao tiếp hay trải nghiệm cuộc sống bình thường. Các ghi chép lịch sử về tình trạng tinh thần và sinh hoạt của ông không hoàn toàn thống nhất, nhưng nhìn chung đều cho thấy một cuộc đời bị tước đoạt tự do từ khi còn quá nhỏ. Từ một đứa trẻ được tuyên bố là người đứng đầu đế quốc rộng lớn, Ivan trở thành tù nhân mà ngay cả thân phận thật cũng phải được giữ kín.

Bước ngoặt cuối cùng xảy ra năm 1762, khi Catherine II lên ngôi sau khi lật đổ chồng là Pyotr III. Ivan vẫn là một nguy cơ tiềm tàng đối với triều đại mới. Năm 1764, một sĩ quan trẻ tên Vasily Mirovich tìm cách giải thoát ông, với hy vọng sử dụng danh nghĩa cựu hoàng đế để thay đổi cục diện chính trị. Tuy nhiên, những người lính canh Ivan đã nhận mệnh lệnh phải giết tù nhân nếu có nguy cơ ông được giải cứu. Khi cuộc đột nhập diễn ra, họ ra tay trước khi Mirovich có thể đưa Ivan ra khỏi nhà tù.

Pháo đài Shlisselburg (Oreshek), nơi Ivan VI bị giam giữ bí mật trong những năm cuối đời. Ảnh: experience.tripster.ru

Ivan VI qua đời trong đêm 5/7/1764 theo lịch Julius đang được sử dụng tại Nga lúc bấy giờ, tương ứng ngày 16/7 theo lịch Gregory. Ông mới 23 tuổi. Mirovich sau đó bị bắt và xử tử. Thi thể Ivan được chôn bí mật trong khuôn viên pháo đài, khiến số phận của vị hoàng đế bị phế truất càng thêm phần u ám. Dù có nhiều câu chuyện được kể lại về những năm tháng cuối đời của ông, không phải mọi chi tiết đều có thể xác minh chắc chắn từ tài liệu lịch sử.

Bi kịch của Ivan VI phản ánh mặt tàn khốc của chính trị kế vị ở nước Nga thế kỷ XVIII. Ông không bị phế truất vì một quyết định cai trị sai lầm, cũng chưa từng thực sự có cơ hội điều hành đế quốc. Tội lỗi lớn nhất của ông, nếu có thể gọi như vậy, chỉ là sinh ra với một danh nghĩa có thể đe dọa ngai vàng của người khác. Từ vị hoàng đế sơ sinh đến tù nhân chết trong cô độc, cuộc đời Ivan VI là lời nhắc nhở rằng trong những cuộc tranh giành quyền lực, thân phận hoàng tộc đôi khi không đem lại đặc quyền mà trở thành bản án nghiệt ngã.