Phạm Trường Sanh tốt nghiệp Trường Đại học Bách khoa TP HCM năm 2018 và có công việc đúng chuyên ngành. Sau đó, anh còn khởi nghiệp từ vườn nhãn của gia đình ở cù lao Tân Thuận Đông, phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp.

Chia sẻ với PV Tri thức và Cuộc sống, Phạm Trường Sanh cho biết mong muốn đưa cây nhãn quê nhà vươn xa bắt nguồn từ niềm tin và lòng biết ơn với loại cây đã gắn bó cùng gia đình suốt 20 năm.

- Anh bắt đầu như thế nào khi khởi nghiệp từ vườn nhãn của gia đình ở quê sau khi tốt nghiệp đại học?

Tôi không chọn về hẳn ở quê như nhiều bạn trẻ khác, tôi chọn cách đồng hành (có lúc trực tiếp, có lúc gián tiếp) và từng bước tiến bộ cùng nhau, dựa trên những thế mạnh sẵn có của từng thành viên trong gia đình, họ hàng, làng xóm.

Lúc bắt đầu dự án, tôi chẳng biết phải làm gì, bắt đầu từ đâu vì tôi chưa thể hình dung ra được một bức tranh tổng thể và con đường tôi dự định sẽ đi như thế nào.

Tôi chỉ có một niềm tin duy nhất để theo đuổi, đó là làm thế nào để mang cây nhãn xứ cù lao quê tôi đi được xa hơn và bền vững hơn. Đây cũng là cách tôi thể hiện sự biết ơn với cây nhãn vì đã đồng hành cùng gia đình suốt 20 năm qua, giúp tôi hiện thực hóa được nhiều ước mơ khi còn nhỏ.

Cây nhãn cho tôi cơ hội được học đại học, được đi đây đi đó, bước ra khỏi vùng an toàn của hai cù lao quê nội và quê ngoại, thậm chí ra khỏi biên giới Việt Nam để tiếp cận với thế giới bên ngoài…

Từ những quan sát, trải nghiệm và bài học đó, tôi luôn khát khao được trở về, góp một phần nhỏ bé để đồng hành cùng gia đình, họ hàng, làng xóm trồng nhãn quê tôi.

Cũng khá may mắn, ngay từ khi bắt đầu dự án thời gian ngắn, tôi có cơ hội được học các lớp khởi nghiệp từ các chương trình của tỉnh Đồng Tháp và SVF tài trợ. Rồi qua quá trình vừa làm vừa học, vừa có cơ hội tiếp xúc được nhiều anh chị, bạn bè rồi mấy chú bác cũng giúp đỡ hỗ trợ.

Từ đó tôi mới hình dung ra khởi nghiệp là một chặng hành trình marathon vô cùng dài hơi và cần có rất nhiều yếu tố để một dự án mới có thể chạy được, rồi duy trì, tăng tốc,... Nó rất khác so với những gì tôi tưởng tượng lúc ban đầu.

- Bên cạnh phát triển sản phẩm từ trái nhãn, anh còn vận động gia đình thay đổi cách chăm sóc vườn theo hướng an toàn hơn. Với một người trẻ đã rời nghề nông từ khi vào đại học như anh, việc thuyết phục những người đã gắn bó hàng chục năm với nghề có khó không?

Xuất phát từ gia đình thuần nông, tôi may mắn có cơ hội tiếp xúc với nghề làm nông từ những ngày còn rất nhỏ đã phụ ba ra đồng, mặc dù khi đó tôi không phải làm những công việc quá nặng nhọc như những cô chú nông dân khác, chỉ cần ngồi hóng mát ở gốc cây ngồi canh máy bơm nước, máy xịt thuốc.

Quá trình đó giúp tôi cũng quan sát, rồi hay đặt những câu hỏi cho ba, rồi hai cha con cứ trao đổi, chia sẻ, tích lũy dần kiến thức từ việc làm nông đó. Lớn dần lên tôi cũng gắn bó và làm việc cùng ba nhiều hơn cho đến khi theo đuổi con đường đại học và rời hẳn việc làm nông từ đó.

Có lẽ vì vậy mà tình yêu của tôi dành cho nông nghiệp, đặc biệt là cây nhãn, chưa bao giờ nguôi ngoai. Sau khi tốt nghiệp, tôi có công việc tương đối ổn định và thực hiện được những dự định, ước mơ đã ấp ủ từ sớm. Tuy nhiên, tôi nhận thấy cây nhãn quê nhà, người bạn đồng hành cùng gia đình suốt nhiều năm, đang chịu những tác động tiêu cực. Điều đó càng thôi thúc tôi quyết tâm làm một điều gì đó để góp phần thay đổi tình hình.

Có lẽ tôi khá may mắn khi lúc bắt đầu chia sẻ ý tưởng này cha và chú đều rất ủng hộ, đồng hành cùng. Chắc vì tôi là người dám làm, dám dấn thân nên cũng được ủng hộ. Tôi đặt ra câu hỏi vì sao trái xoài quê tôi có thể bao trái được và giảm bao nhiêu lần phun xịt trước thu hoạch? Còn trái nhãn thì lại không? Nếu trái nhãn bao được thì sẽ giảm được bao nhiêu lần phun xịt trước lúc thu hoạch?

Từ câu hỏi đó, tôi và ba đã thuyết phục chú để chọn một cây nhãn trong vườn làm thực nghiệm. Quá trình từ đó đến thu hoạch mất hơn 3 tháng nhưng kết quả đạt được tương đối khả quan. Rồi từ 1 cây tôi nhân rộng ra những cây khác rồi, vườn khác, nông hộ khác,.. kết quả nào được đánh giá là ổn định và tiết kiệm hơn thì tôi sẽ đóng gói lại và triển khai nhân rộng hơn.

Tương tự cho các quy trình khác trên cây nhãn như giai đoạn sau thu hoạch, giai đoạn hồi phục cây, giai đoạn xử lý ra hoa, cách nuôi đất, giữ cỏ, giữ lá che phủ đất, cách ứng dụng imo vi sinh, cách giảm dần phân bón hóa học. Từ một quy trình tổng thể nhiều giai đoạn, tôi chia thành từng giai đoạn nhỏ để thực hiện dần, rồi theo dõi, đánh giá, phân tích và chuyển giao dần để nhân rộng.

- Ngoài canh tác, anh còn thử nghiệm chế biến nhãn sấy dẻo và nhãn ôm hạt sen. Trong quá trình này, có thời điểm nào anh cảm thấy bế tắc hoặc phải làm lại từ đầu?

Chắc chắn là có. Có thời điểm tôi rất bế tắc và tưởng chừng như đã dừng lại quá trình thử nghiệm những sản phẩm chế biến. Vì bản thân tôi không có bất kỳ kiến thức nền tảng gì liên quan đến chế biến thực phẩm nên thất bại cũng là lẽ đương nhiên.

Nhưng tôi chợt nghĩ đến công việc hiện tại của tôi là thử sai - phân tích, đánh giá - sửa chữa và tối ưu. Tôi lại có động lực để làm tiếp, qua quá trình tự học, rồi nhờ mấy anh chị khách hàng, người thân, dùng thử góp ý, đánh giá, rồi tôi nhờ chương trình Ươm tạo đàn Sếu khởi nghiệp đất Sen hồng kết nối với những chuyên gia về thực phẩm để đưa ra cho tôi những giải pháp khắc phục dần những khuyết điểm, giúp sản phẩm của tôi hoàn thiện hơn.

Qua quá trình đó giúp tôi nhận ra được rất nhiều điều. Một mình có thể đi rất nhanh nhưng không thể đi xa được vì trên hành trình dài hơi đó tôi sẽ phải đối diện với rất nhiều chông gai thử thách mà năng lực tự học của bản thân tôi không thể nào tự giải quyết được tất cả. Từ đó giúp tôi nhận ra được tầm quan trọng của việc tự học và làm việc nhóm khác biệt như thế nào.

- Xuất phát điểm là sinh viên ngành kỹ thuật, anh đã phải học thêm những kiến thức và kỹ năng nào để có thể làm nông nghiệp, phát triển sản phẩm và vận hành nông trại?

Có lẽ tôi may mắn khi được học hỏi và trải nghiệm từ bé, khi đã theo ba ra đồng làm nông nên cũng tích lũy được một phần kiến thức từ đó. Đến khi học cấp 3 xa nhà, tôi tích lũy được khả năng tự lập, sắp xếp giờ giấc. Lên đại học, tôi học thêm kỹ năng tự học, thích nghi văn hóa đa vùng miền, kỹ năng nghiên cứu khoa học. Khi đi làm, tôi rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, trách nhiệm, tinh thần đồng đội, kỹ năng thử sai, theo dõi, phân tích, đánh giá và tối ưu.

Tuy nhiên, những kiến thức và kỹ năng như vậy vẫn chưa đủ để bắt đầu một dự án nông nghiệp. Tôi đã phải học hỏi thêm rất nhiều từ chú bác nông dân về quy trình chăm sóc cây trồng, thời tiết, quản lý sâu bệnh hại, các giai đoạn sinh trưởng và thời điểm thu hoạch.

Tôi cũng học hỏi từ các anh chị thương lái về cách mua bán, phân loại, đóng gói, vận chuyển; từ các chuyên gia về kiến thức nền tảng trong từng lĩnh vực và cách giải quyết từng vấn đề cụ thể. Bên cạnh đó, tôi học hỏi các anh chị, bạn bè kinh doanh shop bán lẻ về vận hành, chăm sóc khách hàng, quản lý dòng tiền; học các bạn IT về kỹ năng xây dựng quy trình, hệ thống hóa để hoạt động vận hành thông suốt, hạn chế điểm nghẽn; đồng thời học hỏi những người làm marketing, truyền thông về kỹ năng quảng bá, xây dựng câu chuyện sản phẩm và định vị thương hiệu.

Bên cạnh đó, tôi còn phải trau dồi nhiều kỹ năng khác như quay phim, chụp ảnh, thiết kế, làm website, vận hành nền tảng quản lý trang trại và kết nối cộng đồng.

- Nhìn lại hành trình từ năm 2023 đến nay, kỹ năng nào anh cho rằng người trẻ cần nhất khi bắt đầu khởi nghiệp trong một lĩnh vực mình chưa có nhiều kinh nghiệm?

Mặc dù chưa có quá nhiều thành quả nhưng cũng có chút kinh nghiệm để chia sẻ đến các bạn trẻ khi bắt đầu khởi nghiệp trong một lĩnh vực nào đó là hãy xác định thật cẩn thận được thế mạnh của mình và kiên trì theo đuổi nó đến cùng. Chia nhỏ từng bước và giải quyết từng vấn đề cụ thể trong tổng thể một bức tranh, một bài toán lớn. Bên cạnh đó, hãy trau dồi kỹ năng tự học, làm việc nhóm, cảm xúc vượt qua thất bại và kỹ năng sinh tồn trên thị trường để đi được một chặng đường dài nhất có thể.

- Giữa công việc đang làm và dự án nhãn ở quê, hiện anh lựa chọn như thế nào?

Ở thời điểm hiện tại, tôi đang lựa chọn làm việc song song. Cả hai công việc kết hợp cùng nhau, bổ trợ cho nhau giúp tôi hoàn thiện hơn kiến thức, kinh nghiệm, khả năng vận hành thực tế. Việc thoát vai giúp tôi có cơ hội nhìn nhận lại quy trình, hệ thống vận hành, từ đó giúp tôi phát hiện ra những lỗ hổng để kịp thời vá lỗi khi quy trình, hệ thống còn ở quy mô nhỏ trước khi suy nghĩ đến việc mở rộng quy mô, diện tích canh tác.

- Anh còn mở nông trại để du khách trải nghiệm và sinh viên đến tìm hiểu thực tế. Với anh, thành công của hành trình này sẽ được đo bằng điều gì ngoài việc phát triển sản phẩm?

Với tôi thành công của hành trình này không nằm ở việc phát triển được bao nhiêu sản phẩm cụ thể hay doanh thu bao nhiêu, mà ở việc thay đổi được tư duy canh tác của người nông dân xứ cù lao quê tôi, từ đó hình thành nên một mô hình thực chứng hiệu quả để du khách đến tham quan trải nghiệm và học sinh, sinh viên đến tìm hiểu mô hình thực tế để tích lũy kiến thức cho tương lai.

- Trong những năm tới, anh mong muốn tạo ra thay đổi cụ thể nào cho quê hương và những người trẻ muốn lập nghiệp tại địa phương?

Trong những năm tiếp theo và tương lai tôi rất mong muốn làm sao đó để mô hình này tồn tại và chứng minh được hiệu quả thực sự cho người nông dân cho dù có mặt tôi hay không? Từ đó xây dựng niềm tin và lan tỏa mô hình này đến nhiều nông hộ khác trong vùng và khôi phục lại được một trong những vùng trồng nhãn ngon và lâu đời tại đây.

Giúp người nông dân trồng nhãn nhất là những nông hộ trẻ sống được bền vững với nghề trồng nhãn này và giúp giá trị cây nhãn xứ cù lao ngày một nâng cao trong tỉnh, trong vùng, cả nước hay xa hơn là xuất khẩu.

- Cảm ơn anh đã dành thời gian chia sẻ!