Bắt đầu từ cuối năm 2025, tất cả các máy bay chiến đấu F-35 Joint Strike Fighter mới bàn giao cho quân đội Mỹ sẽ không được trang bị radar, một vấn đề có thể kéo dài trong tương lai và hạn chế khả năng tham gia các hoạt động chiến đấu của các tiêm kích này, theo thông tin mà Breaking Defense thu thập được.

Trong kịch bản tốt nhất, một loại radar mới được thiết kế lại có thể sẵn sàng sớm nhất vào năm sau, đồng nghĩa chỉ một số ít máy bay bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, nếu việc chậm trễ cảm biến kéo dài, hơn một trăm chiếc F-35 có thể sẽ được bàn giao với một khối ...thép thay cho radar mới.

Giải pháp tình thế khi thiếu radar

Theo đó bất kỳ máy bay nào được bàn giao mà không có radar dự kiến vẫn đủ điều kiện bay, nhưng sẽ chỉ được sử dụng cho huấn luyện và không thể tham gia chiến đấu, hai nguồn tin am hiểu vấn đề này tiết lộ với Breaking Defense với điều kiện giấu tên.

“Họ vẫn có thể nhận máy bay. Họ vẫn có thể sử dụng nó như một phương tiện bay, nhưng rõ ràng không phải là phương tiện sẵn sàng chiến đấu. Vì vậy, họ vẫn có thể tiến hành huấn luyện hạn chế với nó,” một nguồn tin cho biết.

Vấn đề nằm ở loại radar nâng cấp mang tên APG-85. Radar này có kích thước khác với loại APG-81 hiện tại, nên các máy bay dự kiến trang bị APG-85 phải có thiết kế khung trước mới.

Lầu Năm Góc đã cố gắng đồng bộ thời điểm đưa radar mới vào lô sản xuất máy bay Lot 17, nhưng do radar bị chậm trễ, các máy bay sẽ hoàn thiện trước khi APG-85 sẵn sàng. Do khung trước khác biệt, radar APG-81 không thể lắp vào vị trí dành cho APG-85.

Rob Wittman, Chủ tịch Tiểu ban Không quân chiến thuật và lực lượng mặt đất thuộc Ủy ban Quân vụ Hạ viện Mỹ, xác nhận rằng các máy bay mới sẽ được bàn giao với đối trọng thay cho radar để đảm bảo khả năng bay.

“Chúng tôi cũng đang gặp vấn đề với radar mới, APG-85, và cần đảm bảo chúng được lắp trên các máy bay mới. Hiện tại, chúng sẽ được sản xuất với đối trọng, điều này cũng tạo ra một máy bay chưa thể sẵn sàng chiến đấu trong thời gian tới.”

Trong vài tháng tới, Thủy quân lục chiến Mỹ dự kiến sẽ nhận các tiêm kích F-35B mới, phiên bản cất hạ cánh thẳng đứng của dòng máy bay tàng hình này, mà không có radar. Sau đó, Không quân và Hải quân Mỹ cũng sẽ làm điều tương tự với các biến thể F-35A và F-35C, theo các nguồn tin. (Thủy quân lục chiến cũng vận hành một số ít F-35C.)

Người phát ngôn của Lockheed Martin, nhà sản xuất F-35, cho biết dù APG-85 là thiết bị do chính phủ cung cấp, nằm ngoài phạm vi hợp đồng sản xuất và bảo trì của công ty, “chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ chính phủ và nhà cung cấp radar trong quá trình bàn giao radar tiên tiến mới mà các lực lượng yêu cầu.”

“Việc bàn giao và lắp đặt radar tiên tiến mới do chính phủ quyết định. Lockheed Martin đang bàn giao máy bay theo cấu hình được xác định trong hợp đồng,” người phát ngôn nói thêm. Lockheed chuyển các câu hỏi tiếp theo cho Văn phòng Chương trình Liên hợp F-35 (JPO).

Sau khi bài báo này được đăng tải, người phát ngôn JPO cho biết trong một tuyên bố gửi Breaking Defense rằng các máy bay F-35 của Mỹ đang được “xây dựng để phù hợp” với APG-85, và “[v]iệc triển khai ban đầu cho một số máy bay F-35 được lên kế hoạch cho Lot 17,” phù hợp với dự kiến bàn giao cho Thủy quân lục chiến với khung trước mới nhưng chưa có radar APG-85.

“Chương trình phối hợp với các lực lượng đã chủ động thực hiện một chương trình phát triển và sản xuất đồng thời cao cho các năng lực tiên tiến. Quyết định này được đưa ra với sự hiểu biết đầy đủ về rủi ro khi máy bay sản xuất sẵn sàng trước khi năng lực hoàn thiện,” người phát ngôn tiếp tục. “Chương trình có kế hoạch tăng tốc năng lực sản xuất APG-85 để bàn giao radar đáp ứng các yêu cầu về năng lực, ổn định và bảo trì nhằm đối phó với các mối đe dọa mới nổi. Các kế hoạch hiện đại hóa, năng lực và lịch trình cụ thể của F-35 với radar APG-85 vẫn được bảo mật để đảm bảo an ninh chương trình.”

Dù đã có thông tin rằng F-35A đang được bàn giao mà không có radar, Không quân Mỹ khẳng định các máy bay hiện tại vẫn được trang bị APG-81. Ảnh hưởng đối với các đội F-35B và F-35C chưa từng được báo cáo trước đây.

Vấn đề này sẽ không ảnh hưởng đến các khách hàng nước ngoài của F-35 vì APG-85 chưa được phép xuất khẩu, hai nguồn tin cho biết. Các khách hàng nước ngoài dự kiến sẽ nhận máy bay với radar APG-81 hiện tại.

Tác động đến năng lực chiến đấu

Cả APG-81 và APG-85 đều do Northrop Grumman sản xuất và bàn giao cho chính phủ, sau đó chuyển cho Lockheed để lắp đặt.

Chương trình F-35 đang cố gắng giảm thiểu sự chậm trễ radar bằng một thiết kế khung trước mới có thể lắp được cả APG-81 hoặc APG-85. Tuy nhiên, khung này có thể sẽ chưa sẵn sàng cho đến Lot 20, dự kiến bàn giao từ năm 2028, đồng nghĩa trong thời gian tới không còn lựa chọn nào ngoài việc chấp nhận máy bay không có radar.

Các nguồn tin cho biết Thủy quân lục chiến đã đặt hàng các máy bay Lot 17 — quá trình lên kế hoạch sản xuất thường bắt đầu từ nhiều năm trước — với thiết kế khung trước mới để phù hợp với APG-85.

Nếu tiếp tục chậm trễ, các máy bay sản xuất trong khoảng hai năm tới sẽ không thể sử dụng cho chiến đấu cho đến khi radar mới xuất hiện, lúc đó các máy bay sẽ phải được nâng cấp lại.

Hiện tại, vấn đề radar ở một số khía cạnh có tác động hạn chế đến đội F-35 sẵn sàng chiến đấu. Kể từ tháng 7/2024 và sau một năm tạm dừng như Breaking Defense từng đưa tin, các máy bay F-35 mới do Lockheed bàn giao chỉ được sử dụng cho huấn luyện do chậm trễ bộ phần mềm hiện đại hóa mang tên Technology Refresh 3.

Chưa rõ khi nào Lầu Năm Góc sẽ chứng nhận phần mềm này đủ khả năng chiến đấu. (Các F-35 đang hoạt động ở những nơi như Iran là các máy bay cũ hơn, sử dụng phần mềm TR-2.)