Trong gia đình sáng lập Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB), có hai người đàn ông được công chúng biết đến rộng rãi. Một là ông Trần Mộng Hùng, người đặt nền móng cho ngân hàng từ năm 1993. Người còn lại là con trai ông, Trần Hùng Huy - vị Chủ tịch hiện tại của ngân hàng.
Giữa hai thế hệ lãnh đạo ấy là một người phụ nữ ít xuất hiện trước truyền thông: bà Đặng Thu Thủy, vợ của cố Chủ tịch Trần Mộng Hùng, mẹ của Chủ tịch đương nhiệm Trần Hùng Huy.
Nhưng bà không chỉ hiện diện trong câu chuyện ACB với tư cách một thành viên gia đình sáng lập. Bà Thuỷ có mặt tại ngân hàng từ ngày đầu tiên đi vào hoạt động, trải qua 18 năm ở các vị trí điều hành, rồi 15 năm ngồi ghế HĐQT.
Người phụ nữ ấy sinh ngày 28/4/1955. Bà có hai bằng cử nhân: Ngữ văn Anh của Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM và Kinh tế của Đại học Kinh tế TP.HCM. Năm 1975, khi vừa tròn 20 tuổi, bà trở thành xã viên Hợp tác xã Tháng 5 và gắn bó ở đó suốt 14 năm trước khi bắt đầu bước ngoặt sự nghiệp với ACB.
Trái ngược với chồng và con trai, những gương mặt quen thuộc trên mặt báo, bà Thủy gần như vắng bóng trên truyền thông. Những thông tin công khai về bà chủ yếu là vài dòng lý lịch và những con số sở hữu cổ phần.
Những người từng gặp bà thường nhắc đến phong thái điềm đạm, thanh lịch. Nhưng phía sau sự kín tiếng ấy là một hành trình gắn bó với ACB qua gần như mọi thăng trầm của nhà băng.
Đầu thập niên 1990, giữa làn sóng mở cửa kinh tế, ông Trần Mộng Hùng cùng một nhóm bạn bè, phần lớn là giảng viên Đại học Kinh tế TP.HCM và Đại học Ngân hàng, quyết định lập nên một ngân hàng thương mại cổ phần. Đó là một trong những ngân hàng tư nhân đầu tiên của Việt Nam, và đội ngũ sáng lập gần như phải tự mày mò học hỏi mọi thứ, từ nghiệp vụ đến cách quản trị. Ngày 4/6/1993, Ngân hàng TMCP Á Châu chính thức đi vào hoạt động.
Bà Đặng Thu Thủy có mặt ngay từ ngày đầu tiên ấy. Trong khi người chồng giữ chức Tổng giám đốc giai đoạn 1993-1994, rồi Chủ tịch HĐQT suốt 15 năm từ 1994 đến 2008, bà nhận những vị trí âm thầm hơn nhưng cũng vô cùng quan trọng trong ngân hàng. Bà là Chánh văn phòng, nơi mọi đầu việc của một tổ chức non trẻ đổ về, rồi lần lượt làm Giám đốc nhân sự và Giám đốc Khối Quản trị nguồn nhân lực. Đó là mảng công việc gắn với thứ tài sản mà chính ông Trần Mộng Hùng coi trọng nhất: "Phát triển con người".
Cũng trong những năm ấy, người con trai cả của ông bà bắt đầu bước vào nhà băng. Sau khi hoàn thành chương trình thạc sĩ quản trị kinh doanh tại Đại học Chapman (Mỹ), năm 2002, Trần Hùng Huy vào ACB với vị trí chuyên viên nghiên cứu thị trường tài chính. Người sếp đầu tiên của Trần Hùng Huy, ông Nguyễn Thanh Toại, từng nói vui rằng thời đó cậu nhân viên mới "chưa sõi tiếng Việt".
Từ vị trí khởi đầu ấy, Trần Hùng Huy lần lượt làm Giám đốc Marketing, Giám đốc Khối Nhân sự, đúng lĩnh vực mà mẹ từng dẫn dắt nhiều năm, rồi trở thành Phó Tổng giám đốc năm 2008. Trần Hùng Huy tham gia HĐQT từ năm 2006. Dù ba là người sáng lập và là Chủ tịch HĐQT, nhưng Anh từng chia sẻ rằng khi về nước làm việc, mình "không nghĩ có ngày mình sẽ ngồi vào chiếc ghế đó".
Năm 2008, ông Trần Mộng Hùng rời vị trí trực tiếp quản trị, lui về vai trò cố vấn. Tháng 4/2011, sau gần 18 năm ở các vị trí điều hành, bà Đặng Thu Thủy được Đại hội đồng cổ đông bầu vào HĐQT ACB.
Năm 2012, ACB rơi vào biến cố lớn. Giữa nhiều sóng gió, Đại hội đồng cổ đông thống nhất mời ông Trần Mộng Hùng quay lại HĐQT sau bốn năm vắng bóng, và ACB cần gấp một người ngồi vào ghế Chủ tịch. Danh sách ứng viên tiềm năng khi ấy có bốn cái tên: ông Lương Văn Tự, ông Huỳnh Quang Tuấn, Trần Hùng Huy và bà Đặng Thu Thủy. Nhưng bà Thủy từ chối.
Tháng 9/2012, ở tuổi 34, Trần Hùng Huy được bầu làm Chủ tịch HĐQT ACB, trở thành vị chủ tịch ngân hàng trẻ tuổi nhất trong lịch sử ngành ngân hàng tính đến thời điểm ấy, cũng là người đầu tiên trong số các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam kế nghiệp cha ở vị trí cao nhất.
Không có tư liệu công khai nào giải thích lý do bà Thủy từ chối. Nhưng nhìn lại hơn một thập kỷ sau, quyết định lùi lại một bước của người mẹ đã mở đường cho một thế hệ lãnh đạo mới tại ACB. Người con trai nhận chiếc ghế nóng giữa lúc ngân hàng ngổn ngang khó khăn và tuổi đời còn rất trẻ, chịu không ít hoài nghi, rồi từng bước đưa ACB trở lại quỹ đạo tăng trưởng.
Ông Trần Mộng Hùng tiếp tục sát cánh cùng con trong HĐQT đến năm 2018, sau đó giữ vai trò Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quản lý rủi ro cho tới năm 2023. Còn bà Thủy vẫn lặng lẽ ở vị trí thành viên HĐQT, được cổ đông tín nhiệm bầu lại qua các nhiệm kỳ 2013-2017, 2018-2023 và 2023-2028.
Hầu hết hình ảnh đời thường của bà Thủy mà công chúng biết đến đều từ trang cá nhân của Chủ tịch Trần Hùng Huy. Khác với hình dung về những lãnh đạo ngân hàng kín tiếng, Trần Hùng Huy thường xuyên chia sẻ trên mạng xã hội, từ hoạt động của ACB đến những sở thích cá nhân như du lịch, thể thao hay âm nhạc. Xen giữa những bài đăng ấy, vị chủ tịch ngân hàng cũng rất "chăm" đăng ảnh mẹ, gửi tới bà những lời yêu thương vào mỗi dịp đặc biệt.
Qua ống kính và những dòng chia sẻ của con trai, người phụ nữ vốn vắng bóng trên mặt báo hiện lên rất khác: rạng rỡ trong tà áo dài, điệu đà trong những chiếc váy hoa, luôn nở nụ cười. Huy gọi mẹ là "người mẹ số 1 thế giới, trên cả tuyệt vời", là "người phụ nữ đặc biệt nhất đời tôi".
Trong số những bài đăng về mẹ, có một câu chuyện mà trước đó ít người biết. Nhân dịp sinh nhật mẹ năm 2020, Trần Hùng Huy ngồi lại bên phím đàn sau hơn hai mươi năm không luyện tập để chơi một bản nhạc tặng bà, kèm theo dòng chia sẻ: "Hơn 32 năm trước, ôm ấp ước mơ được con đàn cho nghe mỗi tối, ba mẹ đã bán ngôi nhà đầu tiên với bao kỷ niệm để chỉ đủ tiền mua cho thằng con cây đàn piano khi nó thi vào Nhạc Viện TP."
Ảnh minh hoạ bởi AI
Con đường âm nhạc sau đó không suôn sẻ. Trần Hùng Huy tự trào rằng nếu người có năng khiếu bắt đầu từ con số 0, thì mình bắt đầu "từ số âm". Việc học đàn bị gián đoạn vài năm sau, và ước mơ của ba mẹ đành dang dở. Hơn hai mươi năm sau, tay đã cứng, nhịp đã loạn, Huy vẫn "ráng làm 1 khúc" để tặng mẹ, kèm lời chúc "người phụ nữ trên cả tuyệt vời này" luôn "điệu", tươi trẻ, lạc quan, hạnh phúc và rạng ngời.
Ba năm sau, tối 4/6/2023, tại đêm gala kỷ niệm 30 năm thành lập ACB, vị Chủ tịch trẻ của ngân hàng vừa chơi piano, vừa hát, vừa nhảy. Những đoạn video từ sự kiện nội bộ ấy nhanh chóng lan khắp mạng xã hội, và nhiều người trầm trồ trước một vị chủ tịch đa tài. Đêm diễn vào ngày 4/6, đúng ngày ACB đi vào hoạt động năm 1993, cũng là ngày bà Thủy bắt đầu hành trình của mình tại nhà băng. Cây đàn đổi bằng một ngôi nhà năm nào không đưa anh thành nghệ sĩ, nhưng ước mơ của mẹ là được nghe con đàn, theo một cách rất riêng, đã thành hiện thực trên một sân khấu lớn, trước hàng ngàn nhân viên ACB.
Đến nay, bà Đặng Thu Thủy vẫn là một những thành viên HĐQT ACB. Bà là người hiếm hoi chứng kiến trọn vẹn hành trình của nhà băng: từ giai đoạn hình thành năm 1993, khi những người sáng lập còn tự mày mò từng nghiệp vụ, vượt qua nhiều cơn sóng, cho đến vị thế một trong những ngân hàng lành mạnh hàng đầu Việt Nam với quy mô tài sản triệu tỷ đồng như ngày nay.
