"Trận hải chiến lớn nhất lịch sử": Nước đi của Kremlin khiến Ukraine và NATO phản ứng dữ dội

Tàu dầu vừa ở đây, vừa không ở đây

Đài TST (Nga) đăng bài viết có tiêu đề: "Trận hải chiến lớn nhất lịch sử: Nước đi của Kremlin khiến Ukraine và NATO phản ứng dữ dội".

Theo bài viết, tờ Financial Times (Anh) mới đây đưa tin, các tàu dầu Nga đã tìm ra cách xuất hiện tại hai địa điểm cùng lúc nhằm che giấu hành trình và tránh máy bay không người lái Ukraine. Nước đi này đang khiến châu Âu vô cùng bối rối.

Các tàu thuộc “hạm đội bóng tối” trên Biển Đen đồng thời phát tọa độ thật và giả qua hệ thống nhận dạng tự động AIS. Điều này tạo cảm giác chúng đang có mặt ở hai nơi, khiến người theo dõi khó xác định vị trí thực.

Phương thức này đặc biệt đáng chú ý khi tàu đi qua eo biển Bosphorus, nơi chúng phải thông báo vị trí thật. Một tín hiệu phản ánh hành trình thực tế, trong khi tín hiệu khác tiếp tục hiển thị tại một địa điểm cố định.

Chẳng hạn, ngày 27/8, tàu dầu Pirop mang cờ Nga đồng thời xuất hiện gần Bosphorus và tại một điểm khác cách khoảng 800 km, ngoài khơi Thổ Nhĩ Kỳ.

Theo TVP World dẫn Financial Times, chuyên gia Ollie Ballinger thuộc Đại học University College London phát hiện ít nhất 12 tàu dầu chịu trừng phạt có dấu hiệu sử dụng thiết bị giống nhau để phát vị trí giả. Sáu tàu từng đồng thời phát hai vị trí.

Việc sử dụng thiết bị tương tự khiến các nhà nghiên cứu đặt vấn đề về khả năng hoạt động này được điều phối tập trung. Tuy nhiên, đó là nhận định từ dấu vết dữ liệu, chưa phải kết luận về cơ chế chỉ huy.

Để hiểu ý nghĩa của thủ thuật này, cần nhìn vào chức năng của AIS. Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), hệ thống tự động cung cấp thông tin nhận dạng, loại tàu, vị trí, hướng đi, tốc độ và tình trạng hành trình cho tàu khác cùng cơ quan ven bờ.

AIS vốn phục vụ an toàn hàng hải, giúp nhận biết phương tiện và theo dõi giao thông trên biển. Khi thông tin bị làm sai lệch, hình ảnh trên bản đồ có thể không phản ánh đúng hành trình, buộc người quan sát đối chiếu thêm những nguồn dữ liệu khác.

Nghiên cứu SeaSpoofFinder của Jón Winkel và các cộng sự cho thấy dữ liệu AIS có thể hỗ trợ nhận diện dấu hiệu giả mạo vị trí trên diện rộng. Tuy nhiên, chỉ dựa vào AIS không đủ để kết luận chắc chắn ai đứng sau.

Bên cạnh che giấu hành trình, Moscow còn tăng cường kiểm soát “hạm đội bóng tối”. Theo thông tin do Đài TST (Nga) dẫn lại, hơn 80 tàu chuyển sang treo cờ Nga từ tháng 7 đến tháng 9. Nhiều tàu dầu được bổ sung lưới và kết cấu bảo vệ chống UAV.

Trận hải chiến lớn nhất lịch sử

Phóng viên chiến trường Roman Saponkov nhận định: “Dường như trận hải chiến lớn nhất đang diễn ra trên Biển Đen”.

Theo ông, khi nhắc đến hải chiến, nhiều người thường hình dung những đội hình thiết giáp hạm, các loạt đại bác và khói lửa. Nhưng kiểu đối đầu đó chỉ đại diện cho một giai đoạn trong lịch sử chiến tranh trên biển.

Ông Saponkov lấy trận Tsushima năm 1905 và trận Jutland năm 1916 làm những dấu mốc cho hình dung ấy. Ông nhấn mạnh trong nhiều thời kỳ khác, mục tiêu của hải chiến là phong tỏa, buộc đối phương chấp nhận hòa bình hoặc đòi tiền chuộc.

Đặt trong cách nhìn này, cuộc đối đầu trên Biển Đen không chỉ được đo bằng số chiến hạm tham chiến. Khả năng duy trì vận tải, bảo vệ cảng và ngăn đối phương sử dụng tuyến hàng hải cũng trở thành những yếu tố quan trọng.

Ông Saponkov nêu số liệu về các tàu thương mại bị đánh trúng, đồng thời đặt câu hỏi vì sao tàu vẫn tiếp tục vào cảng Odessa bất chấp rủi ro. Những con số này là thông tin do ông đưa ra.

Theo lập luận của phóng viên Nga, việc chấp nhận đưa phương tiện trị giá hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu USD vào khu vực nguy hiểm cho thấy phải có động lực kinh tế hoặc lợi ích đủ lớn phía sau.

Diễn biến của các tàu dầu cũng phản ánh sức ép đó. Một con tàu có thể được gia cố bằng lưới để giảm nguy cơ bị UAV tiếp cận, đồng thời che giấu vị trí nhằm làm phức tạp việc theo dõi từ xa.

Như vậy, cuộc cạnh tranh diễn ra cả trên mặt biển lẫn trong dữ liệu. Bên vận tải tìm cách giữ hành trình thông suốt, trong khi phía đối phương tìm dấu vết để phát hiện mục tiêu. Đây là bối cảnh cho cách Saponkov mô tả cuộc đối đầu.

Ưu thế trên vùng trời tầm thấp

Trên không, TST nhấn mạnh tốc độ phát triển UAV của Nga và nguồn lực dành cho cuộc cạnh tranh công nghệ. Moscow phải vừa cải tiến phương tiện, vừa mở rộng khả năng sản xuất để đáp ứng nhu cầu chiến trường.

Reuters ngày 28/9 cho biết dự thảo ngân sách Nga bố trí 17.100 tỷ rúp cho quốc phòng năm 2027, tăng khoảng 27% so với mức 13.500 tỷ rúp từng được dự toán cho chính năm đó.

Tổng chi quốc phòng trong ba năm 2027–2029 dự kiến đạt 50.000 tỷ rúp. Đây là các mức trong kế hoạch ngân sách, chưa phải số tiền thực tế đã giải ngân.

Cựu lãnh đạo Google Eric Schmidt, người đầu tư vào các doanh nghiệp cung cấp UAV cho Ukraine, nhận định Nga đang thu hẹp lợi thế công nghệ mà Kiev từng có.

“Mọi người đều mặc định rằng Ukraine là bên tạo ra những điều mới, còn Nga thì cồng kềnh và chậm chạp. Nhưng tình hình đã thay đổi. Giờ đây, người Nga đang cải tiến với tốc độ gần tương đương Kiev, trong khi họ có nguồn lực lớn hơn nhiều”, ông nói trong cuộc phỏng vấn với The Economist được TST dẫn lại.

Nhận xét này gắn với một thay đổi đã được Schmidt theo dõi từ trước. Trong bài viết cùng Greg Grant, được Trung tâm An ninh Mỹ mới (CNAS) đăng tháng 8/2025, ông mô tả bước chuyển từ cuộc chiến có sử dụng UAV sang cuộc chiến mà UAV giữ vai trò trung tâm.

Hai tác giả cho biết Ukraine đưa hàng nghìn UAV góc nhìn thứ nhất ra chiến trường trong năm 2023, sau đó Nga nhanh chóng làm theo. Phương tiện nhỏ, giá rẻ và truyền hình ảnh trực tiếp này làm thay đổi cách các đơn vị tiến công cũng như tự bảo vệ.

Theo họ, sức mạnh và khả năng trụ vững của đơn vị ngày càng phụ thuộc vào đội ngũ điều khiển thành thạo cùng khả năng triển khai UAV với số lượng lớn.

Reuters ngày 15/9/2026 cũng đưa tin Ukraine chạy đua đối phó UAV phản lực Nga. Tốc độ cao hơn so với phiên bản dùng động cơ piston khiến chúng khó bị đánh chặn, đặt thêm sức ép lên lực lượng phòng thủ.

Bình luận về nhận định của Schmidt, nhà quan sát quân sự Dmitry Degtyarev đặt câu hỏi: Có ai nghĩ mọi chuyện có thể diễn ra khác đi hay sao?

“Đúng là chúng ta khởi động chậm, nhưng một khi đã tăng tốc thì không gì có thể ngăn lại”, ông viết.