Con gái tự kỷ 15 tuổi của GS Đặng Hùng Võ mở triển lãm tranh: Hành trình từ những mẩu giấy bị vứt đi

Những bức tranh từng bị vứt đi

Sáng 17/10, phòng triển lãm tại tầng 3 số 16 Ngô Quyền (Hà Nội) rực rỡ với hàng chục bức tranh phủ kín các mảng tường trắng.

Trong thế giới hội họa ấy, một khuôn mặt có thể mang nhiều đôi mắt, chiếc mũi nằm ở vị trí không ngờ tới, còn hình hài con người và muông thú đôi khi hòa lẫn vào nhau như trong cuộc sống thực. Những gương mặt chen chúc, chồng lấn, như đang nhìn nhau, trò chuyện bằng một thứ ngôn ngữ riêng.

Sắc đỏ, vàng, xanh, tím đan xen trong những mảng màu mạnh mẽ, với đường viền đậm. Người xem khó đoán các nhân vật đang vui hay buồn, nhưng cũng khó rời mắt khỏi những hình thù vừa ngộ nghĩnh, vừa kỳ lạ ấy.

Chủ nhân của những bức tranh là Kha Du, cô bé 15 tuổi mắc chứng tự kỷ, con gái út của GS. TSKH. Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường.

Đây là triển lãm cá nhân đầu tiên của em, mang tên "Thiên thần lơ đãng", diễn ra từ ngày 17 đến 27/10.

Ít ai biết, những tác phẩm được treo trang trọng hôm nay từng bắt đầu từ những mẩu giấy Kha Du vẽ thầm lặng rồi bỏ đi.

Nghệ sĩ Hồng Ánh, mẹ bé Kha Du, kể rằng con gái thích vẽ từ nhỏ. Em vẽ rất nhiều, trên bất cứ tờ giấy nào em có được. Nhưng vẽ xong lại vứt đi, chẳng có ý định giữ lại.

"Mãi đến một ngày, tôi thấy tiếc quá, muốn giữ lại cho con nên mới chuẩn bị toan, lụa, màu vẽ để con sáng tác", chị Hồng Ánh nhớ lại.

Năm 2024, người mẹ quyết định cho Kha Du đi học vẽ bài bản, hy vọng con được hướng dẫn để phát triển năng khiếu. Nhưng Kha Du không thích làm theo thầy. Em muốn tự chọn hình ảnh, màu sắc và vẽ theo cách của mình.

"Con chỉ muốn được tự do vẽ.Thế là tôi lại thôi, cho con về nhà tự do vẽ theo ý mình," chị kể.

Chị Hồng Ánh vốn là một nhạc công, chuyên chơi các loại nhạc cụ dân tộc. Nhưng vì giúp con, chị đã quyết định học thêm về hội họa để tự đồng hành cùng con thay vì tiếp tục ép Kha Du vào những khuôn mẫu có sẵn.

Trên những tấm toan, gương mặt người được Kha Du chia thành nhiều mảng hình khối, đường nét cách điệu, màu sắc tương phản mạnh mẽ. Dù không tuân theo lối tả thực hay trừu tượng siêu thực, các tác phẩm dần hình thành một ngôn ngữ hội họa mang dấu ấn riêng: miêu tả cuộc sống thực bằng những nét vẽ cách điệu và màu sắc tương phản.

Tại lễ khai mạc, họa sĩ Nguyễn Trường Linh nhận xét rằng hội họa đã trở thành phương tiện để Kha Du biểu đạt tâm trạng và những suy nghĩ của mình.

Năm 2025, Kha Du giành giải Nhất cuộc thi vẽ tranh "Em yêu nghệ thuật Xiếc Việt Nam". Một năm sau, em có triển lãm cá nhân đầu tiên với hơn 100 tác phẩm. Ngay cả cái tên "Thiên thần lơ đãng" cũng do chính Kha Du lựa chọn.

Người mẹ đưa con đi khắp nơi để có thêm hình ảnh thực để vẽ

Đứng trước một bức tranh với nhiều gương mặt chen chúc, chị Hồng Ánh chỉ cho phóng viên xem rồi giải thích: Đó là hình ảnh một ban nhạc mà Kha Du từng đến xem biểu diễn. Những gương mặt trong tranh không giống người thật. Nhưng tất cả bắt nguồn từ một buổi biểu diễn mà cô bé đã chứng kiến.

Một số tác phẩm khác được Kha Du sáng tác sau những chuyến đi biển, lên núi hoặc sau khi tiếp xúc với cảnh vật, con người mới.

"Con vẽ thế giới từ trong suy nghĩ của mình, nhưng suy nghĩ đó là do con cảm nhận từ bên ngoài, từ những gì con nhìn thấy", chị Hồng Ánh chia sẻ.

Bởi vậy, ngoài việc chuẩn bị toan, lụa, màu vẽ, người mẹ còn muốn đưa con đi nhiều hơn, để con nhìn ngắm nhiều hơn. Chị tin rằng những trải nghiệm ngoài đời sẽ trở thành chất liệu để Kha Du tiếp tục sáng tác.

Ngoài hội họa, em còn có khả năng cảm thụ âm nhạc tốt, theo nhận xét của mẹ. Gia đình từng cho em học đàn, nhưng Kha Du không thích luyện tập theo hướng dẫn của giáo viên. Chị Hồng Ánh không ép con tiếp tục. Bởi sau nhiều năm, chị hiểu rằng chỉ khi thực sự yêu thích một điều gì đó, Kha Du mới hào hứng và chủ động tham gia.

Đến nay, gia đình chưa bán bức tranh nào của Kha Du. Một số người bạn trong giới mỹ thuật yêu thích tranh của em từng được chị Hồng Ánh tặng mang về.

Tuy nhiên, khi con gái lớn hơn, người mẹ bắt đầu nghĩ đến việc bán tranh. Để Kha Du tiếp tục sáng tác, gia đình phải đầu tư không ít. Người mẹ mong những bức tranh không chỉ được bạn bè, người thân đón nhận mà còn có thể mang lại nguồn thu để Kha Du tiếp tục theo đuổi điều em yêu thích.

Làm gì để trẻ tự kỷ không bị đẩy ra bên lề xã hội?

Khi Kha Du lên 2 tuổi, em vẫn chưa nói được.

Chị Hồng Ánh muốn đưa con đi can thiệp sớm, nhưng vì nhiều lý do nên việc này bị trì hoãn. Phải đến khoảng 3 tuổi, Kha Du mới bắt đầu được can thiệp. Sau đó, em nói được, nhưng khả năng sử dụng ngôn ngữ và giao tiếp vẫn còn hạn chế.

Hiện Kha Du 15 tuổi, đang học lớp 9. Theo mẹ, em chưa giao tiếp được như nhiều bạn cùng trang lứa, nhưng vẫn hiểu những điều người khác nói, biết bộc lộ mong muốn và có thể tiếp nhận hướng dẫn.

Hội họa trở thành một cách để em thể hiện những điều khó diễn đạt bằng lời.

Với chị Hồng Ánh, hành trình đồng hành cùng con là quá trình thử, điều chỉnh và đôi khi phải từ bỏ những kỳ vọng ban đầu. Thay vì cố bắt con giỏi những điều người lớn mong đợi, chị dành công sức để phát triển những khả năng mà con thực sự yêu thích.

Tại lễ khai mạc triển lãm, người mẹ xúc động khi nhắc về hành trình của hai mẹ con. "Chúng tôi vô cùng cảm động khi mọi người đã đến đây để chia sẻ. Hai mẹ con đã tìm được một con đường - một con đường nghệ thuật để con có thể nói lên những gì mình muốn gửi gắm," chị Hồng Ánh nói.

Chị cũng gửi gắm hy vọng tới những gia đình có con trong hoàn cảnh tương tự: "Mong rằng những người mẹ có con cùng hoàn cảnh cũng sẽ tìm được một con đường riêng cho con mình."

Với GS Đặng Hùng Võ, triển lãm của con gái là một minh chứng cho vấn đề ông quan tâm hơn cả: Làm thế nào để trẻ tự kỷ được phát huy khả năng, có cơ hội tham gia và đóng góp cho xã hội?

Ông đặc biệt nhấn mạnh vai trò của người mẹ trong việc phát hiện điểm mạnh của con và kiên trì giúp con phát triển thế mạnh ấy.

Ông cho rằng: Trời đã lấy đi của ai đó điều gì thì cũng trao thêm cho người đó một điều khác biệt, không nhất thiết là hội họa, mà có thể là âm nhạc, hoặc giác quan thứ sáu. Vấn đề là người thân có phát hiện ra hay không?

"Tôi biết trẻ em mắc chứng tự kỷ ngày càng nhiều. Rất nhiều người bố không quan tâm, coi như không có đứa con đó. Nhiều người mẹ quyết định sinh thêm một đứa trẻ khác để thay thế. Như vậy, rất nhiều trẻ tự kỷ không nhận được tình thương, bị gạt ra bên lề xã hội, và bên lề gia đình. Trông vào nhiều trường hợp mà thấy xót xa.

Nhưng câu chuyện của Kha Du cho thấy cả bố và mẹ đều đầy tình thương, nhất là người mẹ đã quyết tâm đồng hành cùng con, phát hiện ra năng khiếu của con và biến năng khiếu đó thành hiện thực. Theo lẽ sống thông thường, mọi người chỉ tập trung vào những điều trẻ chưa làm được, không nghĩ tới điều bé làm được điều gì tốt nhất. Ngày trước, Kha Du vẽ rồi bỏ đi. Bây giờ, nhiều người dừng lại để chiêm ngưỡng những bức tranh ấy."