Kỳ tích Bolshetirsky năm 2026 của Nga
Tháng 7/2026, tại vùng địa chất Đông Siberia khắc nghiệt, các kỹ sư thuộc đơn vị INK-Service (Tập đoàn Dầu khí Irkutsk - INK) đã chính thức điền tên mình vào lịch sử ngành năng lượng thế giới khi hoàn thành một trong những công trình địa chất phức tạp nhất từng được thực hiện trên đất liền
Để chinh phục lô Bolshetirsky, cỗ máy khoan không chỉ đâm sâu xuống lòng đất mà còn "bẻ lái" luồn lách theo phương ngang trên một chặng đường vô tiền khoáng hậu kéo dài tới 4.100 m - tương đương với chiều dài của hơn 38 sân bóng đá tiêu chuẩn nối liền nhau dưới độ sâu hàng ngàn mét.
Suốt 90 ngày đêm thi công liên tục trong điều kiện địa chất phức tạp đạt mức 7,1 trên thang độ khó quốc tế
Nếu như hơn một thế kỷ trước, ý tưởng về một cỗ máy tự quay ở đáy giếng của Matvei Kapelyushnikov chỉ dừng lại ở giếng khoan 600 mét đầy hoài nghi
Đó không chỉ là một kỷ lục về mặt chiều dài, mà còn là biểu tượng đỉnh cao cho khả năng làm chủ lòng đất của con người trong kỷ nguyên công nghệ mới
Công nghệ đột phá từ kỹ sư Liên Xô
Trong hành trình chinh phục lòng đất, giấc mơ kiểm soát mũi khoan ở độ sâu hàng ngàn mét mà không phải xoay hàng trăm tấn ống thép khổng lồ từng là một bài toán tưởng chừng bất khả thi.
Từ cỗ máy thử nghiệm đầu tiên của kỹ sư người Liên Xô Matvei Kapelyushnikov cách đây hơn một thế kỷ đến kỷ lục khoan ngang dài 4.100 m vừa được thiết lập tại Nga vào tháng 7/2026, công nghệ động cơ tuabin khoan (Turbodrill, máy khoan Turbo) đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện của ngành năng lượng toàn cầu.
Nga đang sở hữu một mỏ khí đốt khổng lồ. Theo số liệu của OPEC, nước này có trữ lượng khí đốt tự nhiên lớn nhất thế giới, ước tính khoảng 49 nghìn tỷ mét khối. Con số này tương đương với hơn 24% tổng trữ lượng khí đốt toàn cầu đã được biết đến. Ảnh: Worldfinance
Vào đầu thế kỷ 20, các mỏ dầu lớn tại Baku (Azerbaijan) phải đối mặt với một rào cản kỹ thuật khổng lồ: Phương pháp khoan xoay (roto) truyền thống đòi hỏi một động cơ trên mặt đất phải xoay toàn bộ cột ống thép kéo dài xuống tận đáy giếng.
Khi độ sâu tăng lên, khối lượng cột ống trở nên cực kỳ nặng nề, ngốn phần lớn năng lượng vận hành chỉ để phục vụ ma sát nội tại. Mũi khoan ở dưới đáy vừa thiếu lực tác động, vừa chịu nguy cơ sự cố xoắn gãy ống thép liên tục do ma sát với thành đá mòn đứt.
Đặt động cơ xoay ngay tại đáy giếng - sát bên mũi khoan - chính là chìa khóa duy nhất để giải phóng con người khỏi giới hạn địa chất.
Dù ý tưởng này từng xuất hiện trên giấy từ cuối thế kỷ 19, phải đến khi kỹ sư trẻ Matvei Kapelyushnikov bắt tay vào thực địa, bước ngoặt lịch sử mới thực sự bắt đầu.
Kỹ sư cơ khí và nhà phát minh người Liên Xô Matvei Kapelyushnikov (1886-1959)
Tháng 9/1922, Matvei Kapelyushnikov cùng các cộng sự trình làng sáng chế cỗ máy turbodrill - một máy khoan đáy giếng thủy lực để khoan giếng.
Thay vì dùng động cơ mặt đất quay toàn bộ cột ống, ông biến chính dòng dung dịch khoan (bùn khoan) nén dưới áp lực cao thành nguồn năng lượng làm quay tuabin ở đáy. Thân ống thép giờ đây chỉ đóng vai trò làm ống dẫn và hạ dần theo độ sâu mà không cần quay.
Mặc dù mẫu thử đầu tiên vấp phải trở ngại lớn do hộp giảm tốc mòn nhanh trong môi trường bùn đất, thế hệ kỹ sư tiếp nối - tiêu biểu là Pyotr Shumilov - đã tạo nên cú đột phá vĩ đại: Loại bỏ hoàn toàn hộp số, ghép nối tiếp hàng loạt tầng tuabin để truyền lực xoay trực tiếp xuống mũi khoan.
Phát minh này đã tạo ra sức mạnh vô tiền khoáng hậu, biến turbobur thành "mũi đột kích" hàng đầu trong mọi chiến dịch chinh phục lòng đất của Liên Xô (sau này là Nga) và thế giới.
Phát minh được cấp bằng sáng chế tại Vương quốc Anh (11/3/1925) và sau đó tại Liên Xô (31/8/1925).
Di sản cho kỷ nguyên năng lượng mới
Từ thiết kế một tầng cánh nặng gần 1 tấn năm 1924, di sản turbobur của Matvei Kapelyushnikov đã trở thành nền tảng không thể thay thế cho ngành công nghiệp khai thác hydrocarbon hiện đại.
Việc nhượng quyền công nghệ cho hãng Neyrpic (Pháp) năm 1956 hay sự tin tưởng của các tập đoàn năng lượng hàng đầu thế giới như Gazprom Neft, Lukoil, Tatneft cùng các đối tác quốc tế ngày nay là bằng chứng chứng minh tầm vóc vượt thời gian của phát minh này.
Kỷ lục đoạn khoan ngang 4.100 m được thiết lập vào tháng 7/2026 không chỉ là một cột mốc kỹ thuật, mà còn khẳng định vị thế di sản của công nghệ động cơ đáy: Tiếp tục vươn xa, xé tan những giới hạn địa chất khắc nghiệt nhất để phục vụ cho kỷ nguyên năng lượng của tương lai.
